Η κλιματική αλλαγή δεν επηρεάζει μόνο τις θερμοκρασίες, τα ακραία καιρικά φαινόμενα ή τη βιοποικιλότητα. Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι μεταβάλλει πλέον και τον παγκόσμιο χάρτη των λοιμωδών νοσημάτων, δημιουργώντας νέες συνθήκες για την εξάπλωση ιών που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν περιορισμένοι σε τροπικές περιοχές. Ένας από αυτούς είναι ο ιός chikungunya, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Frontiers in Cellular and Infection Microbiology.
Η νόσος, την οποία ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας κατατάσσει στις παραμελημένες τροπικές ασθένειες, μεταδίδεται μέσω των κουνουπιών Aedes και προκαλεί συμπτώματα όπως υψηλό πυρετό, έντονους μυϊκούς και αρθρικούς πόνους, πονοκέφαλο, κόπωση, ναυτία και δερματικά εξανθήματα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι πόνοι στις αρθρώσεις μπορεί να επιμένουν για μήνες, επηρεάζοντας σημαντικά την ποιότητα ζωής.
Σήμερα, περίπου το 21% της παγκόσμιας χερσαίας έκτασης θεωρείται κατάλληλο για τα κουνούπια που μεταφέρουν τον ιό. Ωστόσο, νέα επιστημονική μελέτη δείχνει ότι μέχρι το τέλος του αιώνα οι περιοχές κινδύνου ενδέχεται να επεκταθούν σημαντικά προς βορειότερες και πιο εύκρατες ζώνες, συμπεριλαμβανομένων τμημάτων της Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής.
Ο ρόλος του «κουνουπιού-τίγρη»
Μέχρι πριν από μερικές δεκαετίες, ο βασικός φορέας του ιού ήταν το κουνούπι Aedes aegypti, γνωστό και ως κουνούπι του κίτρινου πυρετού, το οποίο ευδοκιμεί κυρίως σε τροπικά περιβάλλοντα και πυκνοκατοικημένες περιοχές.
Όμως, μια μεγάλη επιδημία που σημειώθηκε το 2005–2006 σε περιοχές του Ινδικού Ωκεανού και της Ινδίας άλλαξε τα δεδομένα. Οι επιστήμονες εντόπισαν τότε μια γενετική μετάλλαξη του ιού, η οποία του επέτρεψε να προσαρμοστεί καλύτερα σε ένα διαφορετικό είδος κουνουπιού: το ασιατικό κουνούπι-τίγρης (Aedes albopictus).
Το συγκεκριμένο είδος θεωρείται ιδιαίτερα ανθεκτικό, καθώς μπορεί να επιβιώνει σε ψυχρότερα κλίματα σε σχέση με άλλα τροπικά κουνούπια. Αυτό σημαίνει ότι η άνοδος της θερμοκρασίας δημιουργεί ευνοϊκές συνθήκες ώστε να εγκαθίσταται σταδιακά και σε περιοχές που μέχρι σήμερα ήταν πολύ ψυχρές για την επιβίωσή του.
Τι προβλέπουν τα επιστημονικά μοντέλα για τον chikungunya
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν δεκάδες χιλιάδες γεωγραφικά δεδομένα από περιοχές όπου έχουν καταγραφεί ο ιός και τα κουνούπια-φορείς του. Στη συνέχεια, αξιοποίησαν κλιματικά μοντέλα της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC), εξετάζοντας διαφορετικά πιθανά σενάρια έως το 2100.
Στα μοντέλα συμπεριλήφθηκαν παράγοντες όπως:
- οι μέγιστες και ελάχιστες θερμοκρασίες,
- οι βροχοπτώσεις,
- η υγρασία,
- η ταχύτητα του ανέμου,
- το υψόμετρο.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η κλιματική αλλαγή μπορεί να διευρύνει σημαντικά τις περιοχές όπου τα κουνούπια Aedes μπορούν να επιβιώσουν και να αναπαραχθούν. Σύμφωνα με τις προβλέψεις, η βορειοανατολική Βόρεια Αμερική, η κεντρική Ευρώπη και η ανατολική Ασία συγκαταλέγονται στις περιοχές που ενδέχεται να αντιμετωπίσουν αυξημένο κίνδυνο στο μέλλον.
Γιατί ανησυχούν οι ειδικοί
Προς το παρόν, ο ιός chikungunya δεν θεωρείται ενδημικός στην Ευρώπη ή στη Βόρεια Αμερική. Τα περισσότερα περιστατικά αφορούν ταξιδιώτες που επιστρέφουν από τροπικές ή υποτροπικές χώρες.
Ωστόσο, η παρουσία του ασιατικού κουνουπιού-τίγρη σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, σε συνδυασμό με τις υψηλότερες θερμοκρασίες, αυξάνει θεωρητικά την πιθανότητα τοπικής μετάδοσης στο μέλλον.
Οι ειδικοί τονίζουν ότι η ανησυχία δεν αφορά μόνο την εξάπλωση του ίδιου του ιού, αλλά και την ετοιμότητα των συστημάτων υγείας σε περιοχές που μέχρι σήμερα δεν είχαν εμπειρία αντιμετώπισης τέτοιων ασθενειών.
Οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι δεν υπάρχει λόγος πανικού, αλλά υπάρχει ανάγκη για έγκαιρη προετοιμασία. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι ο περιορισμός της υπερθέρμανσης του πλανήτη θα μπορούσε να μειώσει σημαντικά τον κίνδυνο εξάπλωσης του ιού τις επόμενες δεκαετίες.
