Το 2019, η Ισλανδία έγραψε ιστορία καθώς έγινε μία από τις πρώτες χώρες καθιέρωσαν την τετραήμερη εργασία, με εβδομάδα 35-36 ωρών, χωρίς μείωση μισθού.

Περίπου έξι χρόνια αργότερα, όλες οι προβλέψεις της Gen Z σχετικά με τα οφέλη της έχουν αποδειχθεί αληθινές. Το πετυχημένο πείραμα της εβδομάδας 35 ωρών, έχει αναδιαμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι στο μικρό νησιωτικό κράτος, των περίπου 400.000 κατοίκων, βλέπουν την εργασία και τη ζωή.

Πώς το πιλοτικό πρόγραμμα, έγινε κανόνας

Όταν η Ισλανδία παρουσίασε για πρώτη φορά την ιδέα της τετραήμερης εργασίας υπήρξε σκεπτικισμός. Πολλοί φοβόντουσαν ότι η παραγωγικότητα θα μειωνόταν, οι επιχειρήσεις θα αντιμετώπιζαν υψηλότερο κόστος ή ότι η ποιότητα των υπηρεσιών θα χειροτέρευε. Ωστόσο, το πιλοτικό πρόγραμμα, το οποίο ξεκίνησε το 2015 με 2.500 εργαζόμενους (περίπου το 1% του εργατικού δυναμικού), σύντομα έβαλε τέλος σε αυτές τις ανησυχίες. Μέχρι το 2019, σχεδόν το 90% των Ισλανδών εργαζομένων είχε μεταβεί σε συντομότερα ωράρια. Εργάζονταν 35-36 ώρες την εβδομάδα αντί για τις συνήθεις 40, χωρίς να χάσουν μέρος του μισθού τους.

Η παραγωγικότητα δεν μειώθηκε. Στην πραγματικότητα, σε ορισμένους τομείς βελτιώθηκε. Οι εργαζόμενοι ανέφεραν χαμηλότερα επίπεδα άγχους και καλύτερη ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής — προτεραιότητες που συνάδουν απόλυτα με τις αξίες της Gen Z.

Η αλλαγή ενίσχυσε επίσης την ψυχική υγεία και τη γενική ευημερία, υποδηλώνοντας ότι οι λιγότερες ώρες εργασίας μπορεί να είναι το κλειδί για καλύτερη υγεία και εργασιακή ικανοποίηση. Οι εργοδότες δήλωσαν επίσης ικανοποιημένοι, αφού μειώθηκαν οι ημέρες αναρρωτικής άδειας και βελτιώθηκε η εργασιακή απόδοση, μέσω καλύτερης οργάνωσης.

Η επιτυχία του πειράματος ώθησε και τα συνδικάτα του ιδιωτικού τομέα, να διαπραγματευθούν μειώσεις ωραρίου, χωρίς μειώσεις μισθού,  ένα δικαίωμα που σύντομα επεκτάθηκε στη συντριπτική πλειονότητα των εργαζομένων.

Ο ρόλος της τεχνολογίας

Ένα ξεχωριστό χαρακτηριστικό του Ισλανδικού πειράματος της τετραήμερης εργασίας ήταν η συμβολή της στην ισότητα των φύλων.  Η μικρότερη εργάσιμη εβδομάδα ενθάρρυνε τους άνδρες να συμμετέχουν περισσότερο στην οικογενειακή ζωή. Μειώνοντας τον χρόνο δουλειάς, οι γονείς και των δύο φύλων πέρασαν περισσότερο χρόνο με τα παιδιά τους και μοιράστηκαν τις οικιακές υποχρεώσεις πιο ισότιμα.

Σε αντίθεση  με άλλες χώρες, όπως το Βέλγιο, όπου η τετραήμερη εβδομάδα συνεπάγεται επιμήκυνση των υπόλοιπων εργάσιμων ημερών, η Ισλανδία διατήρησε τον πλήρη μισθό χωρίς να απαιτήσει περισσότερες ώρες εργασίας αλλού. Αυτό κατέστη δυνατό χάρη σε τεράστιες επενδύσεις σε ψηφιακές υποδομές.  Η Ισλανδία έχει μία από τις ταχύτερες διαδικτυακές συνδέσεις παγκοσμίως, ακόμη και σε απομακρυσμένες περιοχές. Η ψηφιοποίηση ευνόησε την εξ αποστάσεως εργασία και τη διατήρηση της παραγωγικότητας, παρά τη μείωση του εργάσιμου χρόνου. Για τους  λεγόμενους «ψηφιακούς αυτόχθονες» της Gen Z η προσαρμογή σε αυτή την ευέλικτη δομή ήταν εύκολη. Η ευχέρειά τους στην ηλεκτρονική επικοινωνία και την εξ αποστάσεως συνεργασία επέτρεψε μια ομαλή μετάβαση, χωρίς αναταράξεις.

Τετραήμερη εργασία, επταήμερη ευημερία

Το πείραμα του 2015-2019, που ξεκίνησε με απόφαση της Ισλανδικής κυβέρνησης και του Δήμου του Ρέικιαβικ, αφορούσε αρχικά εργαζόμενους του ευρύτερου δημόσιου τομέα, σε περισσότερες από 100 επιχειρήσεις και οργανισμούς. Δεν περιοριζόταν μόνο στις δουλειές γραφείου, αλλά και στα λεγόμενα επαγγέλματα πρώτης γραμμής: κοινωνικούς λειτουργούς, υγειονομικούς, παιδαγωγούς προσχολικής αγωγής, αστυνομικούς. Καθόλη τη διάρκεια της πιλοτικής εφαρμογής, υπήρξε συνεχής επίβλεψη και αξιολόγηση των αποτελεσμάτων, τόσο στο επίπεδο του παραγόμενου έργου όσο και στη ζωή των εργαζομένων, εντός και εκτός δουλειάς.

Τα οφέλη της τετραήμερης εργασίας ή/και της εβδομάδας των 35-36 ωρών, έγιναν αισθητά στο σύνολο της κοινωνίας. Οι Ισλανδοί απολαμβάνουν πλέον υψηλότερη ποιότητα ζωής, με περισσότερο χρόνο για αναψυχή, οικογενειακές δραστηριότητες και συμμετοχή στα κοινά. Μαζί με τον χρόνο δουλειάς μειώθηκαν τα επίπεδα άγχους και βελτιώθηκε η εργασιακή ικανοποίηση.

Διαφορετικές προσεγγίσεις

Η προσέγγιση της Ισλανδίας έχει εμπνεύσει χώρες όπως η Γερμανία, η Πορτογαλία, η Ισπανία και το Ηνωμένο Βασίλειο να ξεκινήσουν παρόμοια πιλοτικά προγράμματα.

Αντίθετα, το Βέλγιο υιοθέτησε νομοθεσία για την τετραήμερη εβδομάδα που απαιτεί από τους εργαζόμενους να αναπληρώνουν τις χαμένες ώρες με μακρύτερες ημέρες, μια αλλαγή που έχει επιβραδύνει την ευρύτερη υιοθέτησή της.

Ωστόσο, η εμπειρία της Ισλανδίας έχει πυροδοτήσει βαθύτερες πολιτικές συζητήσεις. Ενώ η επιτυχία της συντομότερης εβδομάδας εργασίας είναι αναμφισβήτητη, η χώρα παραμένει διχασμένη σχετικά με την πιθανή ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Toν Αύγουστο του 2026 προγραμματίζεται δημοψήφισμα, για το αν θα ξαναρχίσουν ή όχι οι διαπραγματεύσεις ένταξης στην ΕΕ – που είχαν παγώσει το 2013.

Οι αντιρρήσεις παραμένουν

Οι επικριτές της τετραήμερης εργασίας εξακολουθούν να διατυπώνουν εύλογες αντιρρήσεις. Σε κλάδους όπου η παραγωγικότητα συνδέεται άμεσα με τις ώρες που περνάει κανείς πίσω από ένα ταμείο ή στο εργοστάσιο, η τετραήμερη εβδομάδα εργασίας είναι πιο δύσκολα εφαρμόσιμη.  Εγείρεται η ανησυχία ότι η μείωση της εβδομάδας εργασίας χωρίς να επανεξεταστεί ο φόρτος εργασίας θα οδηγήσει απλώς σε τέσσερις πιο αγχωτικές ημέρες αντί για πέντε. Επιπλέον, δεν μοιράζονται όλες οι χώρες την πολιτική βούληση της Ισλανδίας για μια τέτοια σταδιακή και μεθοδική αλλαγή.

Ωστόσο, είναι δύσκολο να αγνοήσουμε το μοτίβο. Το πείραμα διεξάγεται σε πολλές χώρες με διαφορετικούς κλάδους και πολιτισμούς, και τα αποτελέσματα είναι σταθερά παρόμοια. Αυτό που μειώνεται δεν είναι η παραγωγικότητα, αλλά η εργασιακή εξουθένωση. Η Ισλανδία απλώς είχε την επιμονή να τη μετρήσει με ακρίβεια και την ακεραιότητα να αναφερθεί στα αποτελέσματα.

Παρά τις πολιτικές εντάσεις, η ιστορία της Ισλανδίας αποδεικνύει ότι η τετραήμερη εβδομάδα εργασίας είναι ρεαλιστική όσο και επωφελής. Η χώρα έχει δημιουργήσει ένα μοντέλο με επίκεντρο την ανθρώπινη ευημερία, δείχνοντας ότι το μέλλον της εργασίας μπορεί να είναι τόσο βιώσιμο όσο και ανθρώπινο.

Από την Αφροδίτη Τζιαντζή