Αν έχετε νιώσει ένα ξαφνικό κύμα ενθουσιασμού όταν χτυπά το κινητό σας, μια μικρή έκρηξη χαράς όταν βρίσκετε ελεύθερη θέση πάρκινγκ ή μια αναμονή γεμάτη ελπίδα πριν ακούσετε καλά νέα, τότε έχει ήδη βιώσει την δράση της ντοπαμίνης. Η ντοπαμίνη συνδέεται με το αίσθημα της ανταμοιβής που πλησιάζει αλλά και με την επιβράβευση που ακολουθεί μετά από ωφέλιμες συμπεριφορές, όπως η άσκηση, το φαγητό, η κοινωνική επαφή ή η επίτευξη στόχων. Με αυτόν τον τρόπο συμβάλλει σημαντικά στο αίσθημα του κινήτρου και στην τάση να επιδιώκουμε όσα μας κάνουν καλό.
Ωστόσο, η ντοπαμίνη δεν είναι απλώς μια ορμόνη που μας κάνει «να νιώθουμε καλά». Παίζει επίσης κρίσιμο ρόλο στη λεπτομερή ρύθμιση των νευρωνικών δικτύων, επιτρέποντας στον εγκέφαλο να λειτουργεί με ακρίβεια και ισορροπία. Αυτή η δράση επεκτείνεται σε πολλές λειτουργίες του σώματος: επηρεάζει την αρτηριακή πίεση, τον ύπνο, την πέψη, τη λειτουργία των νεφρών και την ανοσολογική απόκριση. Αυτό συμβαίνει επειδή η ντοπαμίνη σχετίζεται -μεταξύ άλλων- με τη διαστολή των αιμοφόρων αγγείων, την ισορροπία νατρίου αλλά και τον κιρκάδιο ρυθμό.
Η ντοπαμίνη σχετίζεται ακόμη και με την αντίδραση «μάχης ή φυγής», αυξάνοντας την εγρήγορση, ενισχύοντας τη διαθεσιμότητα ενέργειας και συμβάλλοντας στη ρύθμιση του καρδιακού ρυθμού και της αρτηριακής πίεσης. Κι ενώ αυτό το σύστημα έχει εξελιχθεί για να μας προστατεύει και να μας κινητοποιεί, ο τρόπος που λειτουργεί μπορεί εύκολα να επηρεαστεί από τα ερεθίσματα της σύγχρονης ζωής, οδηγώντας μας συχνά σε κατευθύνσεις που δεν μας ωφελούν πάντα.
Από την ντοπαμίνη στην ανηδονία
Παρά τα πολλά της οφέλη, το σύστημα της ντοπαμίνης μπορεί να κατευθυνθεί ή ακόμη και να «παρασυρθεί» από ιδιαίτερα έντονες, γρήγορες δραστηριότητες που προκαλούν έντονη διέγερση και γρήγορη ανταμοιβή. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το ασταμάτητο doomscrolling, όπου η συνεχής και απρόβλεπτη ροή νέων ερεθισμάτων ενεργοποιεί επανειλημμένα την απελευθέρωση ντοπαμίνης χωρίς να απαιτείται ουσιαστική προσπάθεια.
Όταν αυτό γίνεται συχνά και σε υπερβολικό βαθμό, ο εγκέφαλος μπορεί να αντιδράσει μειώνοντας τους υποδοχείς ντοπαμίνης, «θολώνοντας» έτσι το σύστημα κινήτρου. Ακόμη και ουσιαστικές δραστηριότητες μπορεί να χάσουν την ελκυστικότητά τους, οδηγώντας σε ανηδονία, μια κατάσταση όπου οι καθημερινές απολαύσεις μοιάζουν πλέον λιγότερο ή και καθόλου ικανοποιητικές. Έχει μάλιστα παρατηρηθεί ότι αυτή η κατάσταση έλλειψης ντοπαμίνης μοιάζει με κλινική κατάθλιψη.
Δυστυχώς, η ανηδονία φαίνεται να γίνεται ολοένα και πιο συχνή στη σύγχρονη ζωή. Η ντοπαμίνη εξελίχθηκε σε περιβάλλοντα όπου οι ανταμοιβές ήταν αβέβαιες και η προσπάθεια είχε σημασία, ενώ σήμερα τα ερεθίσματα ντοπαμίνης είναι συνεχή, εύκολα και ευρέως διαθέσιμα.
Πώς θα την ενισχύσετε φυσικά
Αποφεύγοντας την υπερδιέγερση και επιτρέποντας στη ντοπαμίνη να λειτουργεί με τον φυσιολογικό της ρυθμό, μπορείτε να προλάβετε τις απότομες αυξομειώσεις. Για παράδειγμα, η αποφυγή δραστηριοτήτων που προσφέρουν άμεση «ενίσχυση», όπως το υπερβολικό gaming ή το ασταμάτητο doomscrolling αποτελεί βασικό βήμα, σύμφωνα με τους ειδικούς.
Αντίθετα, η στροφή προς την ισορροπημένη διατροφή και την άσκηση μπορεί να υποστηρίξει ένα πιο υγιές σύστημα ντοπαμίνης. Έρευνες δείχνουν ότι η τακτική φυσική δραστηριότητα όχι μόνο απελευθερώνει ντοπαμίνη, αλλά μπορεί επίσης να αυξήσει τα βασικά επίπεδά της, υποστηρίζοντας την καλή διάθεση και τα κίνητρα σε βάθος χρόνου.
Η επιλογή συγκεκριμένων τροφών βοηθά επίσης το σώμα να παράγει και να ρυθμίζει σωστά τη ντοπαμίνη. Η ντοπαμίνη συντίθεται από το αμινοξύ τυροσίνη, το οποίο βρίσκεται σε τροφές όπως οι ξηροί καρποί, οι σπόροι, τα γαλακτοκομικά, το κρέας, οι μπανάνες και τα αβοκάντο. Η κατανάλωση αυτών των τροφών προσφέρει τα απαραίτητα «δομικά υλικά» για την παραγωγή της.
Η θέσπιση και η διατήρηση μικρών, ρεαλιστικών στόχων αποτελεί έναν ακόμη τρόπο για να την ρυθμίσετε και να την ενισχύσετε φυσικά. Ένας στόχος, ακόμη και μικρός, είναι αρκετός για να ενεργοποιήσει το σύστημα ανταμοιβής και να ενισχύσει την αίσθηση της προόδου.
