Αν κάποιος μας έχει κάνει να νιώσουμε άσχημα, μας έχει προσβάλει ή έχει προδώσει την εμπιστοσύνη μας, μπορεί να αισθανθούμε γι’ αυτόν μνησικακία. Η μνησικακία δημιουργείται κυρίως όταν ο θυμός και τα πληγωμένα συναισθήματα συνδυάζονται. Αυτό οδηγεί το άτομο να θεωρεί τον άλλον ανήθικο και να διατηρεί την αρνητική στάση ως μορφή προστασίας.
Νέα έρευνα που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Personality and Social Psychology Bulletin δείχνει ότι η μνησικακία δεν προκύπτει μόνο από θυμό. Αντίθετα, δημιουργείται από έναν συνδυασμό πληγωμένων συναισθημάτων και θυμού. Όταν αυτά τα δύο εμφανίζονται μαζί, τα άτομα τείνουν να θεωρούν ότι εκείνος που τα έβλαψε είναι ηθικά κακός ή ανήθικος. Αυτό οδηγεί στο να κρατούν μνησικακία για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, αυτή η ψυχολογική αντίδραση λειτουργεί και ως μηχανισμός αυτοπροστασίας, γιατί βοηθά τους ανθρώπους να θυμούνται την προσβολή και να προστατεύονται από μελλοντική βλάβη.
Τι είναι και γιατί δημιουργείται η μνησικακία
Οι στενές κοινωνικές σχέσεις είναι βασική ανθρώπινη ανάγκη. Όταν όμως κάποιος μας βλάψει, υπάρχουν συνήθως δύο τρόποι αντίδρασης:
- Εκδίκηση: προσπαθούμε να τιμωρήσουμε τον άλλον, αλλά αυτό συχνά κλιμακώνει τη σύγκρουση και καταστρέφει τη σχέση.
- Συγχώρεση: βοηθά να διατηρηθεί η σχέση, αλλά μπορεί να αφήσει το άτομο εκτεθειμένο στο να πληγωθεί ξανά.
Η μνησικακία λειτουργεί ως μια τρίτη επιλογή: ως ένα είδος ψυχολογικής άμυνας. Ουσιαστικά είναι ένα διαρκές αρνητικό συναίσθημα που με τον χρόνο μειώνεται, αλλά μπορεί εύκολα να ξαναεμφανιστεί, όταν θυμηθούμε την προσβολή.
Ο ρόλος του θυμού και των πληγωμένων συναισθημάτων
Οι ερευνητές της εν λόγω μελέτης εξηγούν ότι τα δύο αυτά συναισθήματα έχουν διαφορετική σημασία:
- Θυμός: δείχνει αίσθηση αδικίας και επιθυμία αντιπαράθεσης.
- Πληγωμένα συναισθήματα: δείχνουν ευαλωτότητα και ότι μια σημαντική σχέση έχει τραυματιστεί.
Η βασική ιδέα της μελέτης ήταν ότι όταν κάποιος νιώθει και τα δύο μαζί, η αντίδραση είναι πολύ πιο έντονη.
Έρευνα για τη μνησικακία
Οι ερευνητές πραγματοποίησαν τέσσερις μελέτες:
Μελέτη 1: 242 ενήλικες σε σχέση έγραψαν για μια πρόσφατη σύγκρουση με τον σύντροφό τους. Όσοι ένιωθαν και έντονη πληγή και έντονο θυμό είχαν τη μεγαλύτερη τάση να κρατούν μνησικακία.
Μελέτη 2: Με 694 άτομα επιβεβαιώθηκαν τα ίδια αποτελέσματα.
Μελέτη 3: 463 φοιτητές θυμήθηκαν συγκρούσεις με φίλους, οικογένεια ή γνωστούς. Βρέθηκε ότι όταν συνδυάζονται πληγή και θυμός, τα άτομα τείνουν να βλέπουν τον άλλον ως ανήθικο άνθρωπο. Αυτός ο ηθικός χαρακτηρισμός εξηγεί γιατί η μνησικακία διαρκεί περισσότερο.
Μελέτη 4: 438 φοιτητές θυμήθηκαν γεγονότα που τους έκαναν να νιώσουν:
- μόνο πληγή
- μόνο θυμό
- και τα δύο
- κανένα από τα δύο
Όσοι θυμήθηκαν γεγονότα όπου ένιωθαν και θυμό και πληγή είχαν τη μεγαλύτερη μνησικακία.
Γιατί κρατάμε μνησικακία
Η ερευνήτρια εξηγεί ότι ο θυμός δείχνει ότι κάτι πήγε στραβά, όταν όμως υπάρχει και πληγή, το γεγονός γίνεται προσωπικό και βαθιά προσβλητικό. Τότε οι άνθρωποι αλλάζουν τον τρόπο που βλέπουν συνολικά τον άλλον, ουσιαστικά από «καλό άνθρωπο» τον βλέπουν «κακό άνθρωπο». Αυτή η αλλαγή στην αντίληψη είναι που κρατά ζωντανή τη μνησικακία.
Η μνησικακία ως μηχανισμός προστασίας
Οι επιστήμονες θεωρούν ότι η μνησικακία μπορεί να λειτουργεί ως ψυχολογική άμυνα, γιατί μας βοηθά να θυμόμαστε την προσβολή, μας κρατά σε εγρήγορση απέναντι σε άτομα που μας πρόδωσαν και μειώνει τον κίνδυνο να πληγωθούμε ξανά.
