Υπάρχει μια ιδιαίτερη ανακούφιση όταν επιτρέπετε στον εαυτό σας να πει την αλήθεια όπως ακριβώς τη νιώθει. Ίσως είναι η ένταση που προηγείται, ίσως η απελευθέρωση που ακολουθεί. Η ειλικρίνεια, άλλωστε, θεωρείται αρετή. Κι όμως, στις στενές σχέσεις, η αλήθεια δεν λειτουργεί πάντα ως καταλύτης. Μπορεί να φωτίσει όσα αποφεύγατε να αγγίξετε, αλλά μπορεί και να επιβαρύνει μια ήδη εύθραυστη ισορροπία.
Από την άλλη πλευρά, η υπερβολική προσαρμογή, το να «μαλακώνετε» συστηματικά τα λόγια σας, το γνωστό “sugarcoating”, μπορεί να φαίνεται ότι σας προστατεύει, αλλά συχνά σας υπονομεύει. Διατηρείτε την ηρεμία όμως, εις βάρος σας, καθώς παραμερίζετε τις ανάγκες σας και περιορίζετε την αυθεντικότητά σας. Με τον καιρό, αυτή η συνεχής εσωτερική υποχώρηση δημιουργεί μια αίσθηση απομάκρυνσης από τον ίδιο σας τον εαυτό.
Κάπου ανάμεσα στη γλυκιά αποφυγή και την υπερβολική ευθύτητα, υπάρχει η ισορροπία της ουσιαστικής επικοινωνίας, εκεί όπου η αλήθεια βρίσκει τον σωστό τόνο.
Τι είναι το saltcoating;
Αν το sugarcoating «γλυκαίνει» την αλήθεια, το saltcoating κάνει το αντίθετο… Προσθέτει ένταση. Πρόκειται για εκείνη τη μορφή ειλικρίνειας που παρουσιάζεται ως ευθύτητα, αλλά συχνά ξεπερνά το όριο και γίνεται πιο σκληρή απ’ όσο χρειάζεται. Η πρόθεση μπορεί να είναι η ειλικρίνεια ή η σαφήνεια, όμως ο τρόπος καταλήγει να επισκιάζει το μήνυμα.
Και οι συνέπειες μπορεί να είναι ιδιαίτερα επιβαρυντικές. Σύμφωνα με μελέτη, δημοσιευμένη στο PLOS One, η αιχμηρή επικοινωνία, ιδίως όταν είναι έντονη ή συχνή, μπορεί να προκαλέσει σημαντικές ρωγμές στις σχέσεις, ιδιαίτερα όταν ο παραλήπτης αντιλαμβάνεται κακές προθέσεις.
Σε τέτοιες στιγμές, η «ωμή» αλήθεια δεν λειτουργεί ως εργαλείο κατανόησης, αλλά ως εμπόδιο που δυσκολεύει την επανασύνδεση.
Είναι το sugarcoating πραγματικά καλύτερο;
Παρότι το sugarcoating συχνά παρουσιάζεται ως πράξη καλοσύνης, δεν είναι πάντα αποτελεσματικό. Μπορεί να προστατεύει προσωρινά τον άλλον, αλλά συχνά αλλοιώνει το μήνυμα και δημιουργεί παρανοήσεις. Μικρές «γλυκές» αποκλίσεις από την αλήθεια μπορεί να εξελιχθούν σε μεγαλύτερα κενά επικοινωνίας, που αργότερα δημιουργούν παρεξηγήσεις και απαιτούν εξηγήσεις.
Η τάση για sugarcoating μπορεί να έχει τις ρίζες της στην παιδική ηλικία, αν η αποδοχή έμοιαζε συνδεδεμένη με τη συμμόρφωση. Στην ενήλικη ζωή, αυτό το μοτίβο μπορεί να οδηγήσει σε μια διαρκή προσπάθεια να αποφευχθεί η σύγκρουση, ακόμη κι όταν το τίμημα είναι η αλήθεια σας. Με τον καιρό, αυτή η στρατηγική δεν προστατεύει τη σχέση όμως, την αποδυναμώνει. Εξωτερικά η ηρεμία διατηρείται, αλλά εσωτερικά η ένταση συσσωρεύεται.
Η ειλικρίνεια ως πρόκληση
Συχνά φοβόμαστε ότι μια ειλικρινής συζήτηση μπορεί να οδηγήσει σε ένταση, η έρευνα όμως δεν συμφωνεί. Σύμφωνα με μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Journal of Experimental Psychology, οι άνθρωποι συστηματικά υποτιμούν το πόσο θετικά θα ανταποκριθεί ο συνομιλητής τους σε μια ειλικρινή, άμεση συζήτηση για ένα ζήτημα που τους απασχολεί.
Ο φόβος της αντίδρασης δηλαδή, μπορεί να υπερβαίνει την ίδια την αντίδραση. Η ανησυχία για το «πώς θα το πάρει» γίνεται μεγαλύτερη από την ουσία όσων θέλετε να πείτε. Και εδώ ακριβώς αποκαλύπτεται το πρόβλημα των δύο άκρων. Τόσο το sugarcoating όσο και το saltcoating λειτουργούν ως στρατηγικές αποφυγής. Το πρώτο «θολώνει» το μήνυμα ενώ το δεύτερο το κάνει πιο σκληρό απ’ όσο χρειάζεται.
Η πραγματική πρόκληση βρίσκεται στην ξεκάθαρη και ευγενική ειλικρίνεια. Μια δεξιότητα που απαιτεί πρόθεση, σκέψη και σεβασμό, αλλά τελικά ενισχύει τη σχέση αντί να τη φθείρει.
Η ειλικρίνεια θέλει… σωστό τόνο
Πριν ανοίξετε μια δύσκολη συζήτηση, αξίζει να προηγηθεί μια εσωτερική παύση. Μια στιγμή για να ξεκαθαρίσετε τι θέλετε πραγματικά να πείτε και ποιο είναι το νόημα πίσω από τα λόγια σας. Το επόμενο βήμα είναι να αναλογιστείτε πώς μπορεί να ακουστεί αυτό που θέλετε να εκφράσετε. Δεν αντιδρούν όλοι με τον ίδιο τρόπο. Για κάποιον που αμφισβητεί τον εαυτό του, μια «σκληρή» διατύπωση μπορεί να ενισχύσει ανασφάλειες. Για κάποιον που υπερασπίζεται έντονα τη θέση του, μπορεί να πυροδοτήσει άμυνα. Ο τρόπος, λοιπόν, έχει τόση σημασία όση και το περιεχόμενο.
Γι’ αυτό και οι απόλυτες φράσεις σπάνια βοηθούν. Δεν περιγράφουν μια συμπεριφορά, αλλά τον άνθρωπο απέναντί σας. Και αυτό σχεδόν πάντα οδηγεί σε σύγκρουση. Αντίθετα, οι δηλώσεις που ξεκινούν από το «εγώ» μεταφέρουν την εμπειρία σας χωρίς να αποδίδουν ευθύνη ή πρόθεση στον άλλον.
Θυμηθείτε ότι η ειλικρίνεια δεν χρειάζεται να είναι γλυκιά αλλά ούτε αλμυρή. Χρειάζεται να είναι ξεκάθαρη ώστε η εμπιστοσύνη να ενισχύεται και οι σχέσεις να «ανθίζουν».
