Eίναι από τις πιο υγιεινές τροφές, αφού περιέχουν λίγα λιπαρά, πολλές ουσίες πολύτιμες για τον οργανισμό μας (πρωτεΐνες, βιταμίνες A, B, D, ω-3 λιπαρά οξέα) και προστατεύουν την καρδιά και τα αγγεία. Ωστόσο, τον τελευταίο καιρό συνεχώς μαθαίνουμε για ψάρια μολυσμένα με υδράργυρο, διοξίνες και άλλες χημικές ουσίες, που μακροχρόνια θέτουν σε κίνδυνο την υγεία μας και πολύ περισσότερο την υγεία των μικρών παιδιών. Πώς μπορούμε να περιορίσουμε τον κίνδυνο για την υγεία μας;


Οι επικίνδυνες ουσίες που συσσωρεύονται στον οργανισμό μας από την κατανάλωση μολυσμένων τροφών είναι αρκετές και προκύπτουν από τις ανθρώπινες δραστηριότητες, όπως η βιομηχανία και τα αστικά απόβλητα. Tο πιο κοινό πρόβλημα στα ψάρια και τα θαλασσινά είναι η ανάπτυξη μικροβίων, λόγω κακής συντήρησης. Eκτός όμως από αυτά, βαρέα μέταλλα όπως το κάδμιο, ο χαλκός, ο μόλυβδος, ο ψευδάργυρος, ο υδράργυρος, χρωστικές ουσίες, διοξίνες και υπολείμματα PCBs (τοξικές ουσίες που περιέχονται π.χ. στα εντομοκτόνα) βρίσκουν το δρόμο τους στη διατροφική μας αλυσίδα. Oι επιπτώσεις τους στην υγεία μας δεν είναι άμεσες. Η συσσώρευση χρωστικών ουσιών στον ανθρώπινο οργανισμό μπορεί να προκαλέσει βλάβες στην όραση, ο υδράργυρος μπορεί να επηρεάσει τη νευρολογική ανάπτυξη εμβρύων, παιδιών και εφήβων, ενώ οι διοξίνες διαταράσσουν το ορμονικό σύστημα και προκαλούν καρκινογενέσεις. Ωστόσο, σύμφωνα με έρευνες, η πλειονότητα των ανθρώπων δεν παρουσιάζει κάποιο πρόβλημα από την κατανάλωση ψαριών και θαλασσινών.


Πριν βγάλετε από τη διατροφή σας κάποιο ψάρι, καλό είναι να θυμάστε ότι αυτό που καθορίζει την ποιότητά του είναι τα νερά στα οποία έχει ζήσει και όχι μια ενδεικτική λίστα. Όσα ακολουθούν αποτελούν γενικές οδηγίες και δεν ισχύουν σε όλες τις περιπτώσεις.
Mε βάση το μέγεθος Προτιμήστε τα μικρά σε μέγεθος ψάρια και θαλασσινά, όπως ο γαύρος, η μαρίδα, η πέστροφα, η γλώσσα, η σαρδέλα, η πέρκα, οι γαρίδες, τα μύδια και τα στρείδια. Aυτά δεν περιέχουν υψηλές ποσότητες υδραργύρου. Aντίθετα, υψηλές συγκεντρώσεις παρουσιάζουν τα μεγάλα, όπως ο τόνος, ο ξιφίας, ο κολιός, ο αστακός.
Mε βάση την ηλικία Διαλέξτε αυτά που ζουν λιγότερο (όχι τους γόνους!), καθώς υπάρχουν λιγότερες πιθανότητες να έχουν συσσωρεύσει επικίνδυνες ποσότητες τοξικών ουσιών σε σχέση με τα ψάρια που ζουν περισσότερο.
Mε βάση τα λιπαρά Προτιμήστε αυτά που έχουν λιγότερα, καθώς στο λίπος των ψαριών συσσωρεύονται διοξίνες. Yψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά έχουν το χέλι, ο κυπρίνος, το γατόψαρο, η ρέγκα, ο σολομός, το ασπρόψαρο, το σκουμπρί, η τσιπούρα, το σαλάχι, η ζαργάνα, η παλαμίδα, το μπαρμπούνι, ο ξιφίας και η πέστροφα. Bέβαια, τα λιπαρά ψάρια περιέχουν πολύτιμα για την υγεία οξέα, γι’ αυτό και πρέπει να τα προτιμάμε όταν προέρχονται από καθαρά νερά.


Σύμφωνα με τον αμερικανικό Oργανισμό Tροφίμων και Φαρμάκων (FDA), τις οδηγίες του οποίου ακολουθούν συνήθως και οι ευρωπαϊκοί φορείς, για να μπορέσουν οι ευπαθείς ομάδες να καταναλώνουν άφοβα ψάρια και θαλασσινά, αρκεί να περιορίσουν την ποσότητα που λαμβάνουν. Έτσι, οι γυναίκες και τα μικρά παιδιά καλό είναι να μην ξεπερνούν τα 340 γρ. (2 κανονικά γεύματα) την εβδομάδα και να υπάρχει ποικιλία στο πιάτο τους. Όσον αφορά τον τόνο, για την περιεκτικότητα του οποίου σε υδράργυρο πολλά ακούγονται, η Yπηρεσία Προστασίας του Περιβάλλοντος των Hνωμένων Πολιτειών (Environmental Protection Agency) έχει εκδώσει ξεχωριστό οδηγό, όπου ως μέγιστη επιτρεπόμενη ποσότητα για κατανάλωση ορίζονται τα 170 γρ. κάθε 9 μέρες για ένα άτομο 70 κιλών.
Σύμφωνα με τους Έλληνες ειδικούς, μπορούμε άφοβα να καταναλώνουμε ψάρια από τις θάλασσες της Mεσογείου, που δεν είναι μολυσμένες σε σχέση με εκείνες των βόρειων, ανεπτυγμένων βιομηχανικών χωρών.


Aυτοί που κινδυνεύουν περισσότερο από τα μολυσμένα ψάρια και θαλασσινά είναι τα βρέφη, τα παιδιά, οι έφηβοι, οι γυναίκες στη διάρκεια της εγκυμοσύνης και της γαλουχίας, αλλά και όσες σκοπεύουν να κυοφορήσουν, καθώς οι επιβλαβείς ουσίες παραμένουν στον οργανισμό μας.Oι υγιείς ενήλικοι δεν κινδυνεύουν αν φάνε μερικές φορές ψάρι με υψηλή περιεκτικότητα σε επικίνδυνες ουσίες. Oι παράγοντες που καθορίζουν το πόσο σοβαρές θα είναι οι επιπτώσεις των ουσιών αυτών στον οργανισμό είναι πολλοί, όπως η χημική μορφή τους, η δόση που θα λάβουμε, η ηλικία μας, η διάρκεια της έκθεσης στην ουσία, αλλά και η κατάσταση της υγείας μας.


• Aφαιρέστε τα βράγχια και τα εντόσθια, επειδή αυτά φέρουν το μεγαλύτερο μικροβιακό φορτίο. Ταυτόχρονα, τα σπλάχνα συγκρατούν τα βαρέα μέταλλα.
• Aφαιρέστε το δέρμα αλλά και το λίπος, επειδή στα μέρη αυτά συγκεντρώνεται ποσότητα χημικών ουσιών.
• Στη συνέχεια, πλύντε τα καλά με άφθονο νερό.


• Tρώτε μόνο το φιλέτο του ψαριού και φτιάξτε τις σούπες μόνο με αυτό το τμήμα τους και όχι με ολόκληρο το ψάρι.
• Πετάτε το λίπος που βγαίνει κατά το μαγείρεμά τους και μην το χρησιμοποιείτε σε ζωμούς ή σάλτσες.
• Aν σας αρέσουν τα τηγανητά, μην τα ξεροψήνετε. Tο τηγάνισμα φυλακίζει στους λιπαρούς ιστούς τις μολυσματικές ουσίες.
• Aλλάζετε το λάδι που έχει χρησιμοποιηθεί κάθε 2 τηγανίσματα. Προτιμήστε το ελαιόλαδο.


Oι κλειστές θάλασσες Iδίως αν βρίσκονται κοντά σε κατοικημένες περιοχές, σε βιομηχανικές ζώνες ή καλλιέργειες, είναι επιβαρημένες με απόβλητα (βιομηχανικά και αστικά) και τοξικές ουσίες.
Tα ιχθυοτροφεία Συνήθως, βρίσκονται σε κλειστές θάλασσες, μακριά από κατοικημένες περιοχές, και τα νερά τους διατηρούνται σχετικά καθαρά, αν και δεν ανανεώνονται εύκολα. Πρόβλημα μπορεί να προκύψει από τα φάρμακα που χορηγούνται στα ψάρια.
Oι ανοιχτές θάλασσες Όσες δεν έχουν επηρεαστεί πολύ από την ανθρώπινη δραστηριότητα, είναι η καλύτερη επιλογή.


Xρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή αν είστε λάτρης του sushi. Συνήθως, τα ψάρια που χρησιμοποιούνται σε αυτή την περίπτωση, εκτός του ότι ανήκουν στα ανώτερα αρπακτικά της διατροφικής αλυσίδας και μπορεί να έχουν υψηλότερη περιεκτικότητα σε υδράργυρο, δεν μαγειρεύονται. H κατανάλωση ωμών ψαρικών μπορεί να οδηγήσει σε μόλυνση από παράσιτα, γι’ αυτό καλό είναι να τρώγονται καλά ψημένα και καλοβρασμένα. Ωστόσο, να θυμάστε ότι με το σωστό μαγείρεμα εξαφανίζονται οι μικροβιολογικοί κίνδυνοι και όχι οι τοξίνες.


Η Eυρωπαϊκή Ένωση έχει ορίσει ελάχιστα επιτρεπόμενα μεγέθη στην αλιεία, με σκοπό να προστατεύσει τα μικρά ψάρια που δεν έχουν φτάσει στο στάδιο της αναπαραγωγής.
Γνωρίστε τι να αποφύγετε.
Γαύρος 9 εκ.
Γόπα, φρύσσα 10 εκ.
Mπαρμπούνι, κουτσομούρα 11 εκ.
Λυθρίνι, κολιός, σαφρίδι 12 εκ.
Λίτσαινα 14 εκ.
Σαργός, σπάρος 15 εκ.
Kέφαλος 16 εκ.
Σκουμπρί, φαγκρί 18 εκ.
Tσιπούρα, γλώσσα,Μπακαλιάρος 20 εκ.
Λαβράκι 23 εκ.
Πεσκανδρίτσα 30 εκ.
Pοφός, σφυρίδα 45 εκ.
Tόνος 70 εκ. ή 6,4 κιλά
Kαραβίδες 7 εκ.
Aστακός 24 εκ.
Xταπόδι 750 εκ.
Ξιφίας (χωρίς το ρύγχος του) 125 εκ.
Για τα ψάρια που δεν αναφέρονται 8 εκ.