Αλήθεια έχετε αναρωτηθεί ποτέ πού μάθαμε ότι μπορούμε να μαζέψουμε ένα ψίχουλο από τον πάγκο της κουζίνας, πιέζοντας το δάχτυλό μας πάνω του ή ότι το να φυσήξουμε τη σούπα μας μπορεί να τη δροσίσει; Το πιθανότερο είναι να μη θυμόμαστε κανέναν να μας τα δίδαξε! Απλώς τα ξέρουμε. Είναι αυτό που λέμε… ένστικτο!

Εντάξει, πλέον σίγουρα υπάρχουν όλα αυτά ακόμη και στο διαδίκτυο, αλλά τα περισσότερα από αυτά τα ανακαλύψαμε από ένστικτο, σε μικρή ηλικία, όταν χρειάστηκε να κάνουμε κάτι και το σώμα μας ήξερε ακριβώς πώς να αντιδράσει σε κάθε περίπτωση, χωρίς καν να ξέρει τον λόγο. Μερικά, ακόμη, παραδείγματα τέτοιων περιπτώσεων είναι τα ακόλουθα:

  • Το βρεγμένο πανί μαζεύει πιο εύκολα τη ζάχαρη ή το αλάτι.
  • Το μέταλλο είναι πιο κρύο απ’ το ξύλο σε εσωτερικούς χώρους, αλλά πιο καυτό στον ήλιο.
  • Είναι πιο εύκολο να σπρώξεις την πόρτα με τον ώμο σου απ’ ότι με τα χέρια.
  • Τα βαριά κουτιά γλιστρούν πιο εύκολα στο πάτωμα, παρά αν τα σηκώσεις.
  • Αν γέρνεις μπροστά, ανεβαίνεις την ανηφόρα πιο εύκολα.
  • Σκεπάζοντας το φαγητό, διατηρείται περισσότερο.
  • Ανακατεύοντας τη ζάχαρη, αυτή λιώνει πιο γρήγορα.
  • Είναι πιο ασφαλές να κάνεις μικρά βήματα στον πάγο και να λυγίζεις τα γόνατα.

Όλα τα παραπάνω μπορεί να βασίζονται σε κανόνες της φυσικής ή στη λογική, ωστόσο δεν υπήρξε κάποιος που να μας τα έμαθε.

Από πού τα μάθαμε όλα αυτά; 

Αυτή η πρακτική γνώση αποκτήθηκε μέσω άμεσης εμπειρίας ή μιμητικής μάθησης, χωρίς να το συνειδητοποιήσουμε, συγκεκριμένα μέσω μιας διαδικασίας που ονομάζεται ασυνείδητη ή εμπειρική μνήμη. Αυτό ξεκινάει από μικρή ηλικία, αφού τα μωρά και τα μικρά παιδιά εξερευνούν συνεχώς τον κόσμο, πιάνουν, γλείφουν, κινούνται και έτσι σχηματίζουν ασυνείδητες μνήμες πολύ πριν ολοκληρωθεί η ανάπτυξη του εγκεφάλου τους.

Κάποιες περιοχές του εγκεφάλου λειτουργούν σχεδόν… ασυνείδητα, σαν να ξέρουν ήδη τι πρέπει να γίνει κάθε φορά, έτσι δίνουν και τις αντίστοιχες εντολές στο σώμα.

Ένστικτο και ταχύτητα

Η ασυνείδητη γνώση χρειάζεται να ενεργοποιηθεί γρήγορα. Για παράδειγμα, αν κάποιος μας πλησιάζει από πίσω, το αντιλαμβανόμαστε και στρέφουμε απότομα. Δεν χρειάζεται να το σκεφτούμε, το σώμα μας ξέρει και αντιδρά.

Πού ζει το ένστικο;

Έρευνες δείχνουν ότι η ασυνείδητη μάθηση δεν περιορίζεται στον εγκέφαλο. Το έντερο και η καρδιά διαθέτουν νευρικά δίκτυα που μαθαίνουν και τροποποιούν τη λειτουργία τους βάσει εμπειριών. Το ανοσοποιητικό σύστημα επίσης «μαθαίνει» από τους παθογόνους μικροοργανισμούς, με τους οποίους μάχεται. Ακόμη και το μικροβίωμα του εντέρου επηρεάζει κάποεις ασυνείδητες αποφάσεις μας.

Όλα τα παραπάνω δείχνουν ότι το «ένστικτό» μας, αυτό που συχνά αποκαλούμε διαίσθηση, δεν κατοικεί μόνο στον εγκέφαλο. Μέρος του βρίσκεται στο σώμα μας.