Πρόσφατη γερμανική έρευνα δείχνει ότι η κατανάλωση ροφημάτων με καφεΐνη συνδέεται με μετρήσιμη αύξηση των θετικών συναισθημάτων, ιδιαίτερα κατά τις πρωινές ώρες. Η έρευνα διαπίστωσε, επίσης, ότι ενώ η καφεΐνη βελτιώνει με συνέπεια τη διάθεση, η ικανότητά της να μειώνει τα αρνητικά συναισθήματα φαίνεται λιγότερο σταθερή και δεν εξαρτάται από την ώρα της ημέρας. Τα ευρήματα παρουσιάστηκαν σε άρθρο που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Scientific Reports.
Η καφεΐνη είναι η πιο διαδεδομένη ψυχοδραστική ουσία παγκοσμίως. Υπολογίζεται ότι σχεδόν το 80% του παγκόσμιου πληθυσμού την καταναλώνει σε κάποια μορφή. Κύριες πηγές είναι ο καφές, το τσάι και η σοκολάτα. Πολλοί άνθρωποι τη χρησιμοποιούν για να καταπολεμήσουν την κόπωση ή να βελτιώσουν τη συγκέντρωσή τους, ενώ συχνά αναφέρουν ότι ένα φλιτζάνι καφέ βελτιώνει και τη γενική τους διάθεση.
Ισχύει ότι η καφεΐνη φτιάχνει τη διάθεση;
Οι επιδράσεις της καφεΐνης έχουν μελετηθεί εκτενώς σε εργαστηριακές συνθήκες, όπου έχει επιβεβαιωθεί ότι δρα ως διεγερτικό του κεντρικού νευρικού συστήματος. Ωστόσο, τα εργαστήρια αποτελούν τεχνητά περιβάλλοντα, τα οποία δεν μπορούν εύκολα να λάβουν υπόψη παράγοντες της καθημερινής ζωής, όπως οι κοινωνικές αλληλεπιδράσεις, το εργασιακό άγχος ή οι φυσικές διακυμάνσεις του βιολογικού ρολογιού.
Τι έδειξε η έρευνα
Η ομάδα των ερευνητών ήθελε να κατανοήσει πώς η καφεΐνη αλληλεπιδρά με τη συναισθηματική κατάσταση των ανθρώπων εκτός εργαστηρίου και αν η ώρα της ημέρας επηρεάζει το αποτέλεσμα.
Για την κατανόηση της μελέτης, είναι χρήσιμο να κάνουμε διάκριση μεταξύ «διάθεσης» και «συναισθηματικής κατάστασης» ή affect. Στην ψυχολογία, η διάθεση αναφέρεται σε μια πιο μακρόχρονη συναισθηματική κατάσταση, ενώ το λεγόμενο affect αφορά σε βραχυπρόθεσμα, άμεσα συναισθήματα ως αντίδραση σε κάποιο ερέθισμα. Οι ερευνητές εστίασαν ειδικά σε αυτές τις στιγμιαίες συναισθηματικές καταστάσεις.
Τι κάνει η καφεΐνη
H καφεΐνη δρα ως ανταγωνιστής της αδενοσίνης, μιας χημικής ουσίας που συσσωρεύεται στον εγκέφαλο κατά τη διάρκεια της ημέρας και προκαλεί υπνηλία επιβραδύνοντας τη δραστηριότητα των νευρικών κυττάρων. Επιτρέπει, παράλληλα, σε διεγερτικούς νευροδιαβιβαστές, όπως η ντοπαμίνη, να παραμείνουν ενεργοί. Το αποτέλεσμα είναι αυξημένη εγρήγορση και πιθανή βελτίωση της ευεξίας.
Οι ερευνητές κατέγραψαν επανειλημμένα τις εμπειρίες των συμμετεχόντων μέσα στην ημέρα, στο φυσικό τους περιβάλλον. Η έρευνα περιλάμβανε δύο ξεχωριστές μελέτες με νεαρούς ενήλικες. Η πρώτη παρακολούθησε 115 άτομα για δύο εβδομάδες και η δεύτερη 121 άτομα για τέσσερις εβδομάδες.
Οι συμμετέχοντες, ηλικίας 18-29 ετών, απαντούσαν σε σύντομα ερωτηματολόγια μέσω smartphone επτά φορές την ημέρα. Σε κάθε ερωτηματολόγιο ανέφεραν αν είχαν καταναλώσει καφεΐνη τα τελευταία 90 λεπτά και αξιολογούσαν τα τρέχοντα συναισθήματά τους. Δήλωναν πόσο ενθουσιώδεις, χαρούμενοι ή ικανοποιημένοι ένιωθαν (θετικό συναίσθημα), καθώς και πόσο λυπημένοι, αναστατωμένοι ή ανήσυχοι ένιωθαν (αρνητικό συναίσθημα).
Τα δεδομένα έδειξαν ξεκάθαρη σχέση μεταξύ καφεΐνης και θετικών συναισθημάτων. Και στις δύο μελέτες, οι συμμετέχοντες ανέφεραν υψηλότερα επίπεδα ενθουσιασμού και χαράς μετά την κατανάλωση καφεΐνης. Η ανάλυση έλαβε υπόψη τη διάρκεια και την ποιότητα του ύπνου, γεγονός που δείχνει ότι η βελτίωση της διάθεσης δεν οφειλόταν απλώς στην ξεκούραση.
Καλύτερα αποτελέσματα το πρωί
Η χρονική στιγμή της κατανάλωσης έπαιξε σημαντικό ρόλο. Η σύνδεση καφεΐνης και θετικού συναισθήματος ήταν ισχυρότερη τις πρώτες ώρες μετά το ξύπνημα, συγκεκριμένα εντός περίπου 2,5 ωρών. Αυτό συνδέεται με το φαινόμενο της «αδράνειας ύπνου», δηλαδή τη νωθρή μετάβαση από τον ύπνο στην πλήρη εγρήγορση.
Οι ερευνητές προτείνουν ότι η καφεΐνη βοηθά να ξεπεραστεί πιο αποτελεσματικά αυτή η κατάσταση. Καθώς περνούσε η ημέρα, το θετικό αυτό αποτέλεσμα εξασθενούσε. Τα ευρήματα για τα αρνητικά συναισθήματα ήταν διαφορετικά. Οι μελετητές υπέθεσαν ότι η καφεΐνη θα μείωνε τη λύπη ή την ανησυχία, αλλά αυτό επιβεβαιώθηκε μόνο στη δεύτερη, μεγαλύτερης διάρκειας μελέτη. Επιπλέον, σε αντίθεση με τα θετικά συναισθήματα, η μείωση των αρνητικών δεν εξαρτιόταν από την ώρα της ημέρας.
