Ένα βακτηριακό στέλεχος ηλικίας περίπου 5.000 ετών, που εντοπίστηκε σε στρώμα πάγου σε υπόγειο σπήλαιο της Ρουμανίας, προκαλεί έντονο επιστημονικό ενδιαφέρον. Αυτό το βακτήριο παρουσιάζει αντοχή σε δέκα σύγχρονα αντιβιοτικά, παρότι προέρχεται από μια εποχή πολύ πριν την ανακάλυψη και τη χρήση τους.

Το εύρημα προέρχεται από το σπήλαιο πάγου Scarisoara, ένα από τα μεγαλύτερα παγωμένα σπήλαια της Ευρώπης, που βρίσκεται στα Όρη Απουσένι. Τα σπήλαια πάγου θεωρούνται «φυσικά εργαστήρια», καθώς φιλοξενούν μικροοργανισμούς οι οποίοι έχουν προσαρμοστεί σε ακραίες συνθήκες ψύχους και απομόνωσης.

Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Frontiers in Microbiology και υπενθυμίζουν ότι η φύση, ακόμη και στα πιο παγωμένα και απομονωμένα σημεία της, κρύβει πολύτιμες απαντήσεις για το μέλλον της ιατρικής.

Πώς έγινε η ανακάλυψη

Οι ερευνητές πήραν πυρήνα πάγου από βάθος 25 μέτρων στη λεγόμενη «Μεγάλη Αίθουσα» του σπηλαίου. Τα δείγματα συλλέχθηκαν σε αποστειρωμένες συνθήκες και διατηρήθηκαν κατεψυγμένα μέχρι την ανάλυσή τους στο εργαστήριο.

Από τα βακτήρια που απομονώθηκαν, ξεχώρισε ένα στέλεχος με την ονομασία Psychrobacter SC65A.3. Η γονιδιωματική ανάλυση έδειξε ότι το βακτήριο διαθέτει μηχανισμούς που του επιτρέπουν:

  • Να επιβιώνει σε πολύ χαμηλές θερμοκρασίες

  • Να αντιστέκεται σε πολλά αντιβιοτικά

Αρχαίο βακτήριο με αντοχή σε σύγχρονα φάρμακα

Το συγκεκριμένο βακτήριο δοκιμάστηκε απέναντι σε 28 αντιβιοτικά από δέκα διαφορετικές κατηγορίες, τα οποία χρησιμοποιούνται σήμερα για σοβαρές λοιμώξεις, όπως ουρολοιμώξεις, λοιμώξεις του αναπνευστικού, του δέρματος και του αίματος.

Παρά την αρχαία του προέλευση, εμφάνισε αντοχή σε δέκα από αυτά, ενώ στο γονιδίωμά του εντοπίστηκαν πάνω από 100 γονίδια που σχετίζονται με μηχανισμούς αντίστασης.

Όπως εξηγεί η επικεφαλής της μελέτης, η δρ Κριστίνα Πουρκαρέα από το Ινστιτούτο Βιολογίας του Βουκουρεστίου, τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η αντοχή στα αντιβιοτικά δεν είναι αποκλειστικό αποτέλεσμα της σύγχρονης ιατρικής, αλλά ένα φυσικό φαινόμενο που υπήρχε ήδη στη φύση.

Κίνδυνος και ευκαιρία ταυτόχρονα

Η ανακάλυψη φέρνει στο προσκήνιο δύο αντικρουόμενες προοπτικές:

1. Πιθανός κίνδυνος
Με το λιώσιμο των πάγων λόγω της κλιματικής αλλαγής, αρχαίοι μικροοργανισμοί θα μπορούσαν να απελευθερωθούν στο περιβάλλον, ενισχύοντας το ήδη σοβαρό πρόβλημα της αντιμικροβιακής αντοχής.

2. Επιστημονική ευκαιρία
Οι ερευνητές εντόπισαν σχεδόν 600 γονίδια άγνωστης λειτουργίας, καθώς και 11 γονίδια που πιθανόν παράγουν ουσίες ικανές να σκοτώνουν ή να αναστέλλουν άλλα μικρόβια. Αυτό ανοίγει τον δρόμο για την ανακάλυψη νέων αντιβιοτικών.

Γιατί έχει σημασία

Η αντιμικροβιακή αντοχή θεωρείται μία από τις μεγαλύτερες απειλές για τη δημόσια υγεία παγκοσμίως.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει χαρακτηρίσει τη μικροβιακή αντοχή ως «μία από τις μεγαλύτερες απειλές για την παγκόσμια δημόσια υγεία και ανάπτυξη» καθώς τα υπερβακτήρια:

  • Μπορούν να προκαλέσουν θανατηφόρες λοιμώξεις που δεν ανταποκρίνονται στα συνήθη αντιβιοτικά.
  • Δυσκολεύουν τις χειρουργικές επεμβάσεις και τις θεραπείες (π.χ., χημειοθεραπείες, μεταμοσχεύσεις).
  • Αυξάνουν το κόστος της υγειονομικής περίθαλψης λόγω της ανάγκης για ισχυρότερα (και ακριβότερα) φάρμακα.
  • Εξαπλώνονται εύκολα σε νοσοκομεία και γηροκομεία θέτοντας σε κίνδυνο ευπαθείς ομάδες.

Η μελέτη αρχαίων μικροβίων μπορεί να βοηθήσει τους επιστήμονες να κατανοήσουν πώς εξελίχθηκαν οι μηχανισμοί αντίστασης και πώς μπορούν να αντιμετωπιστούν πιο αποτελεσματικά.