Οι «δύσκολοι» άνθρωποι δεν μας χαλάνε μόνο τη διάθεση, μπορεί να επηρεάζουν το σώμα με τρόπους που μέχρι πρότινος δεν είχαμε φανταστεί. Νέα έρευνα αποκαλύπτει ότι οι στρεσογόνες κοινωνικές επαφές – αυτοί οι άνθρωποι που δημιουργούν συνεχώς προβλήματα ή κάνουν τη ζωή μας πιο περίπλοκη – ίσως επιταχύνουν τον ρυθμό με τον οποίο γερνάμε βιολογικά.
Η μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Proceedings of the National Academy of Sciences, εξέτασε τις επιπτώσεις των λεγόμενων “hasslers” («φορτικών»), δηλαδή των ατόμων που προκαλούν μονίμως ενόχληση και στρες. Ενώ οι θετικές σχέσεις έχουν συνδεθεί εδώ και χρόνια με καλύτερη υγεία και μακροζωία, οι «δύσκολοι» άνθρωποι φαίνεται να έχουν το αντίθετο αποτέλεσμα, αυξάνοντας το χρόνιο άγχος και επηρεάζοντας επιγενετικούς δείκτες που σχετίζονται με τη γήρανση.
Πώς μας επηρεάζουν οι κοινωνικές σχέσεις
Η επιστήμη έχει δείξει ότι ένα υποστηρικτικό κοινωνικό δίκτυο μπορεί να μας ωφελήσει ποικιλοτρόπως, προστατεύοντας από την γνωστική έκπτωση, μειώνοντας τον κίνδυνο θνησιμότητας και ακόμη επιβραδύνοντας την γήρανση σε κυτταρικό επίπεδο. Όμως, όπως τονίζει ο Byungkyu Lee, επίκουρος καθηγητής κοινωνιολογίας στο New York University και επικεφαλής της μελέτης, «δεν είναι όλες οι σχέσεις ωφέλιμες».
Κάποιες σχέσεις είναι «αμφίθυμες»: προσφέρουν υποστήριξη, αλλά ταυτόχρονα προκαλούν στρες. Άλλες, όπως επισημαίνει (και πιθανόν έχετε διαπιστώσει), είναι σχεδόν αποκλειστικά «πηγή» δυσκολιών. Αυτές οι επαφές λειτουργούν σαν μόνιμοι στρεσογόνοι παράγοντες, επιβαρύνοντας την καθημερινότητα και, όπως φαίνεται, και τη βιολογική μας ηλικία.
Τι έδειξε η μελέτη
Οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από περισσότερους από 2.000 συμμετέχοντες, οι οποίοι απάντησαν στα ακόλουθα:
- Τι κοινωνικές επαφές είχαν τους τελευταίους έξι μήνες
- Πόσο συχνά κάποιο άτομο τους «ενοχλούσε», δημιουργούσε προβλήματα ή έκανε τη ζωή τους πιο δύσκολη
- Πώς αξιολογούσαν την υγεία τους συνολικά
Οι συμμετέχοντες έδωσαν επίσης δείγματα σάλιου, τα οποία αναλύθηκαν για επιγενετικές αλλαγές στο DNA, δείκτες που αποκαλύπτουν πόσο γρήγορα γερνά το σώμα σε σχέση με την πραγματική ηλικία. Με αυτόν τον τρόπο, οι επιστήμονες συνέκριναν τον ρυθμό γήρανσης όσων είχαν «δύσκολους» ανθρώπους στη ζωή τους με όσους δεν είχαν.
Ακόμη και ένας «δύσκολος» άνθρωπος μας επιβαρύνει
Σύμφωνα με τους ερευνητές, κάθε επιπλέον «δύσκολος» άνθρωπος στη ζωή ενός ατόμου φάνηκε να συνδέεται με αύξηση 1,5% στον ρυθμό βιολογικής γήρανσης. Με άλλα λόγια, αντί κάποιος να γερνά βιολογικά έναν χρόνο για κάθε ημερολογιακό έτος, η παρουσία ενός ακόμη φορτικού ανθρώπου σήμαινε ότι το σώμα του γερνούσε περίπου 1,015 χρόνια στο ίδιο διάστημα.
Η διαφορά μπορεί να φαίνεται μικρή, όμως, όπως εξηγούν οι ερευνητές, τέτοιες μικρές επιταχύνσεις συσσωρεύονται με τον χρόνο και μπορεί να συμβάλουν στην πιο πρώιμη εμφάνιση χρόνιων παθήσεων. Η επίδραση φάνηκε να είναι ακόμη πιο έντονη σε όσους ανέφεραν ότι είχαν δύο ή περισσότερους «δύσκολους» ανθρώπους στο περιβάλλον τους.
Παρά τα ευρήματα, οι επιστήμονες τονίζουν ότι η μελέτη δεν αποδεικνύει σχέση αιτίου-αποτελέσματος. «Δεν γνωρίζουμε αν οι φορτικοί άνθρωποι προκαλούν πρώιμη γήρανση», σημειώνουν. «Αυτό που βλέπουμε είναι μια σαφής συσχέτιση ανάμεσα στην παρουσία τους και στον ρυθμό βιολογικής γήρανσης».
Ποιοι είναι οι «δύσκολοι» άνθρωποι στη ζωή μας
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι συνήθως οι «δύσκολοι» άνθρωποι προέρχονται από τον στενό οικογενειακό κύκλο. Γονείς και παιδιά εμφανίζονταν συχνότερα ως «πηγή» στρες σε σχέση με συντρόφους ή συζύγους, κάτι που, σύμφωνα με τους ειδικούς, έχει λογική εξήγηση: πρόκειται για σχέσεις βαθιά ριζωμένες, που δύσκολα επαναπροσδιορίζονται.
Στις μη οικογενειακές σχέσεις, οι συμμετέχοντες ανέφεραν ότι συνάδελφοι, συγκάτοικοι και —σε μικρότερο βαθμό— γείτονες ήταν πιο πιθανό να λειτουργούν ως φορτικοί άνθρωποι. Όπως σημειώνουν οι συγγραφείς της μελέτης, αυτές οι κατηγορίες ανθρώπων συχνά συνδέονται με υποχρεώσεις, καθημερινή τριβή και κοινόχρηστους χώρους, στοιχεία που αυξάνουν τις πιθανότητες σύγκρουσης και δυσφορίας.
Ο κοινός παρονομαστής σε όλες αυτές τις περιπτώσεις είναι ότι πρόκειται για σχέσεις από τις οποίες δύσκολα μπορεί κανείς να απομακρυνθεί πλήρως και αυτό ακριβώς τις καθιστά πιο επιβαρυντικές.
Πώς θα προστατευτούμε
Οι ειδικοί προτείνουν πρακτικές στρατηγικές, όπως:
- Απομάκρυνση όποτε είναι εφικτή: Αν κάποιος προσθέτει μόνο στρες και αρνητικότητα στην καθημερινότητά σας, ίσως χρειάζεται να επαναξιολογήσετε τη σχέση. Βέβαια, οι ερευνητές αναγνωρίζουν ότι αυτό δεν είναι πάντα εύκολο και ειδικά όταν πρόκειται για μέλη της οικογένειας.
- Θέστε όρια: Οι ερευνητές τονίζουν τη σημασία των ορίων. Θα μπορούσατε για παράδειγμα, να περιορίσετε τον χρόνο και την ενέργεια που επενδύετε σε τέτοιες σχέσεις.
- Φροντίστε τον εαυτό σας: Δραστηριότητες αυτοφροντίδας πριν και μετά από δύσκολες αλληλεπιδράσεις μπορούν να ανακουφίσουν από το στρες.
- Ενισχύστε τις θετικές σχέσεις: Ένα ισχυρό δίκτυο υποστηρικτικών ανθρώπων μπορεί να λειτουργήσει ως «αντίβαρο» στο στρες που προκαλούν οι «δύσκολοι» άνθρωποι.
