Η νόσος Πάρκινσον εκδηλώνεται ταχύτερα από κάθε άλλη νευρολογική πάθηση στον κόσμο. Πάνω από 10 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν σήμερα με τη νόσο, ενώ στην Αυστραλία υπολογίζεται ότι επηρεάζει έως και 150.000 άτομα, με περίπου 50 νέες διαγνώσεις να καταγράφονται κάθε μέρα. Παρά τη μεγάλη κοινωνική επιβάρυνση, πολλά παραμένουν άγνωστα σχετικά με το πώς εκδηλώνεται και εξελίσσεται η νόσος. Μια πρόσφατη, μεγάλης κλίμακας μελέτη που βασίστηκε σε σχεδόν 11.000 Αυστραλούς με Πάρκινσον φέρνει στο φως νέα στοιχεία αναφορικά με τα συμπτώματα, τους παράγοντες κινδύνου και τις διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών.

Τι είναι η νόσος του Πάρκινσον;

Πρόκειται για χρόνια, προοδευτική νευροεκφυλιστική διαταραχή του κεντρικού νευρικού συστήματος που επηρεάζει κυρίως την κίνηση. Προκαλείται από την σταδιακή εκφύλιση νευρικών κυττάρων σε μια περιοχή του εγκεφάλου που ονομάζεται μέλαινα ουσία (substantia nigra). Τα κύτταρα αυτά παράγουν την ντοπαμίνη, έναν νευροδιαβιβαστή απαραίτητο για τον έλεγχο της κίνησης. Παράλληλα, συμβαίνουν και άλλες αλλαγές σε διάφορες περιοχές του εγκεφάλου.

Θεωρείται κινητική διαταραχή, με συχνά συμπτώματα όπως:

  • Τρόμος (τρέμουλο)
  • Βραδυκινησία
  • Μυϊκή δυσκαμψία
  • Προβλήματα ισορροπίας

Ωστόσο, η νόσος συνοδεύεται και από μια σειρά μη κινητικών συμπτωμάτων, τα οποία συχνά έχουν μεγαλύτερη επίδραση στην ποιότητα ζωής:

  • Μεταβολές στη διάθεση
  • Δυσκολίες μνήμης και γνωστικών λειτουργιών
  • Διαταραχές ύπνου
  • Δυσλειτουργία του αυτόνομου νευρικού συστήματος (π.χ. υπόταση, δυσκοιλιότητα, ουρολογικά προβλήματα)

Τι έδειξε η νέα μελέτη για το Πάρκινσον;

Η έρευνα βασίστηκε σε δεδομένα από το Australian Parkinson’s Genetics Study, ένα εθνικό ερευνητικό πρόγραμμα που ξεκίνησε πιλοτικά το 2020 και επεκτάθηκε το 2022. Συνολικά 10.929 άτομα με Πάρκινσον συμμετείχαν, συμπληρώνοντας αναλυτικά ερωτηματολόγια και παρέχοντας δείγματα σάλιου για γενετική ανάλυση.

Πρόκειται για τη μεγαλύτερη ομάδα ασθενών με Πάρκινσον που έχει μελετηθεί ποτέ στην Αυστραλία και τη μεγαλύτερη ενεργή παγκοσμίως. Μεταξύ των ευρημάτων:

1. Τα μη κινητικά συμπτώματα είναι εξαιρετικά συχνά

Η μελέτη επιβεβαίωσε ότι τα μη κινητικά συμπτώματα είναι ιδιαίτερα συχνά:

  • Απώλεια όσφρησης 52%
  • Αλλαγές στη μνήμη 65%
  • Πόνος 66%
  • Ζάλη 66%

Επιπλέον, περίπου το 96% των συμμετεχόντων ανέφεραν διαταραχές ύπνου, όπως αϋπνία ή υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας.

2. Καλύτερη εικόνα των παραγόντων κινδύνου

Η αιτία του εκφυλισμού των ντοπαμινεργικών κυττάρων παραμένει άγνωστη. Η μελέτη όμως προσφέρει σημαντικές ενδείξεις. Σύμφωνα με τους ερευνητές:

  • Η ηλικία παραμένει ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου.
  • Η μέση ηλικία εμφάνισης συμπτωμάτων ήταν τα 64 έτη.
  • Η μέση ηλικία διάγνωσης ήταν τα 68 έτη.

3. Γονίδια και περιβάλλον συμβάλλουν από κοινού

Ένας στους τέσσερις συμμετέχοντες (25%) είχε οικογενειακό ιστορικό Πάρκινσον. Ωστόσο, μόνο το 10–15% των περιπτώσεων οφείλεται σε συγκεκριμένες γενετικές μεταλλάξεις, αναφέρουν οι ερευνητές, οι οποίοι επισημαίνουν ότι οι οικογένειες μοιράζονται όχι μόνο γονίδια αλλά και περιβάλλον.

Και οι περιβαλλοντικοί παράγοντες φαίνεται να παίζουν σημαντικό ρόλο:

  • 16% είχαν ιστορικό τραυματικής εγκεφαλικής κάκωσης
  • 33% είχαν εργαστεί σε επαγγέλματα υψηλού κινδύνου

Οι εκθέσεις αυτές ήταν σημαντικά συχνότερες στους άνδρες.

Η πλειονότητα των περιστατικών (85–90%) φαίνεται να προκύπτει από έναν σύνθετο συνδυασμό γενετικών παραγόντων, περιβαλλοντικών εκθέσεων και ηλικίας.

4. Σημαντικές διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών

Η νόσος εμφανίζεται περίπου 1,5 φορές συχνότερα στους άνδρες, κάτι που επιβεβαιώθηκε και στη μελέτη (63% των συμμετεχόντων ήταν άνδρες). Ωστόσο, οι διαφορές δεν φάνηκαν να περιορίζονται στη συχνότητα:

  • Οι γυναίκες εμφάνιζαν συμπτώματα σε νεότερη ηλικία από τους άνδρες (63,7 έναντι 64,4 ετών).
  • Διαγνώστηκαν επίσης νωρίτερα (67,6 έναντι 68,1 ετών).
  • Οι γυναίκες ανέφεραν συχνότερα πόνο (70% έναντι 63%) και πτώσεις (45% έναντι 41%).
  • Οι άνδρες παρουσίαζαν συχνότερα αλλαγές μνήμης (67% έναντι 61%).

Τι δεν γνωρίζουμε ακόμα για το Πάρκινσον

Η μεγάλη αυτή μελέτη και το εκτενές ερωτηματολόγιο προσφέρουν πολύτιμες πληροφορίες για την εμπειρία των ανθρώπων που ζουν με Πάρκινσον στην Αυστραλία. Ωστόσο, καλύπτουν μόνο ένα μικρό μέρος του συνολικού πληθυσμού.

Περισσότερα από 186.000 άτομα με Πάρκινσον προσκλήθηκαν να συμμετάσχουν, αλλά τελικά ανταποκρίθηκαν λιγότερο από 11.000, ποσοστό συμμετοχής κάτω από 6%. Αυτό σημαίνει ότι τα ευρήματα, όσο σημαντικά κι αν είναι, δεν αντικατοπτρίζουν απαραίτητα το σύνολο των ανθρώπων με τη νόσο.

Επιπλέον, το 93% των συμμετεχόντων είχε ευρωπαϊκή καταγωγή, γεγονός που περιορίζει ακόμη περισσότερο την αντιπροσωπευτικότητα του δείγματος και αφήνει αναπάντητα ερωτήματα για το πώς εκδηλώνεται η νόσος σε διαφορετικές εθνοτικές ομάδες.

Ένας ακόμη περιορισμός είναι ότι τα δεδομένα για τα συμπτώματα βασίζονται σε αυτοαναφορές των συμμετεχόντων. Οι προσωπικές αναφορές είναι πολύτιμες, αλλά μπορεί να είναι υποκειμενικές, να επηρεάζονται από την μνήμη ή την προσωπική εμπειρία και να μην αντικατοπτρίζουν πάντα με ακρίβεια την πραγματική λειτουργική κατάσταση.

Τέλος, η μελέτη προσφέρει μια στιγμιαία εικόνα της τρέχουσας κατάστασης των συμμετεχόντων, αλλά δεν μας δείχνει πώς συγκρίνονται με άτομα αντίστοιχης ηλικίας χωρίς Πάρκινσον, πώς εξελίσσονται τα συμπτώματα με την πάροδο του χρόνου, ποιοι παράγοντες επηρεάζουν την πορεία της νόσου σε βάθος ετών.

Αυτά αποτελούν κρίσιμα ερωτήματα για τα επόμενα στάδια της έρευνας, καθώς η μελέτη συνεχίζεται και επεκτείνεται.