Η ζωή χρειάζεται ευελιξία. Αντί να νιώθεις ότι πρέπει να «διαλέξεις» ποιος/α είσαι, μπορείς απλά να αποδεχτείς την πολυπλοκότητα και την ποικιλία του εαυτού σου. Οι «ρόλοι» που «παίζεις» – γονιός, επαγγελματίας, φίλος/η, σύντροφος, αθλητής κ.λπ.– είσαι εσύ. Αυτοί οι «ρόλοι» σε βοηθούν να μην περιορίζεσαι σε ένα μόνο μοτίβο συμπεριφοράς. Ο τρόπος που μιλάς σε μια επαγγελματική συνάντηση δεν είναι ο ίδιος με τον τρόπο που μιλάς με κοντινούς φίλους. Η έκδοση του εαυτού σου που εμφανίζεται σε μια οικογενειακή συγκέντρωση μπορεί να διαφέρει από αυτή που αναδύεται όταν ακολουθείς ένα προσωπικό σου πάθος…
Η εν λόγω προσαρμογή στις συνθήκες και στο περιβάλλον, συχνά περιγράφεται ως “code-switching”. Αντί να έχουμε μία μόνο σταθερή ταυτότητα, έχουμε πολλές εκδοχές του εαυτού μας που φωτίζονται ανάλογα με τους ρόλους μας. Οι ποικίλοι ρόλοι μπορεί να φαίνεται πως ανήκουν σε διαφορετικούς κόσμους και πολλοί νιώθουν την πίεση να κρατήσουν έναν, σα να πρέπει μια ταυτότητα να θεωρείται πιο σοβαρή από τις άλλες. Αλλά οι άνθρωποι δεν είμαστε μονόπλευροι.
Ο άλλος μου εαυτός…
Η έρευνα δείχνει ότι οι άνθρωποι έχουμε πολλαπλές «πτυχές» που εκδηλώνονται μέσω διαφορετικών ρόλων, σχέσεων και τομέων. Όλα αυτά μαζί συνθέτουν την ευρύτερη αίσθηση του εαυτού. Τα άτομα που έχουν περισσότερες «σημαντικές πτυχές» του εαυτού έχουν συνήθως μεγαλύτερη ανθεκτικότητα απέναντι στο άγχος.
Με άλλα λόγια, όταν η αίσθηση του εαυτού δεν επικεντρώνεται μόνο σε έναν ρόλο, η ψυχολογική σταθερότητα, ενισχύεται και το άτομο παύει να είναι ευάλωτο. Για παράδειγμα, αν κάποιος ορίζει τον εαυτό του μόνο μέσω της καριέρας του, μια επαγγελματική αποτυχία μπορεί να του φανεί καταστροφική. Αλλά αν κάποιος βλέπει τον εαυτό του επίσης ως φίλο, δημιουργικό άτομο, μέντορα, αθλητή, μαθητή κ.λπ., οι προκλήσεις σε έναν τομέα δεν είναι τόσο απειλητικές καθώς οι άλλες πτυχές της ταυτότητάς του παραμένουν ανέπαφες.
Αντί λοιπόν να μας «κατακερματίζουν», οι πολλαπλοί ρόλοι μπορεί στην πραγματικότητα να δημιουργήσουν έναν είδος ψυχολογικής αντοχής.
Ρόλοι: Γιατί πιεζόμαστε να επιλέξουμε έναν;
Τα επαγγελματικά περιβάλλοντα συνήθως ανταμείβουν την εξειδίκευση. Η κοινωνία τείνει επίσης να τονίζει τις μεμονωμένες ταυτότητες: ο γιατρός, ο καλλιτέχνης, ο επιχειρηματίας κ.λπ.
Όμως, οι ζωές μας σπάνια χωρούν σε τόσο… τακτοποιημένες κατηγορίες.
Καθώς μεγαλώνουμε και αποκτάμε εμπειρίες, οι ταυτότητες εξελίσσονται. Κάποιος μπορεί να ξεκινήσει την καριέρα του στην επιστήμη, ενώ διατηρεί την αγάπη του για τη μουσική. Ένα άλλο άτομο μπορεί να είναι ταυτόχρονα γονιός και επιχειρηματίας, δικηγόρος και ζωγράφος, δάσκαλος και δρομέας. Αυτές οι ταυτότητες δεν ανταγωνίζονται απαραίτητα η μία την άλλη· αντίθετα, η μία εμπλουτίζει την άλλη.
Πού ζει η δημιουργικότητα…;
Η γνωστική έρευνα αποκαλύπτει ότι η δημιουργική σκέψη προκύπτει όταν ο εγκέφαλος συνδέει πληροφορίες από φαινομενικά άσχετους τομείς. Όταν οι άνθρωποι ασχολούνται με πολλαπλές διανοητικές ή δημιουργικές δραστηριότητες, αυξάνουν το εύρος των ιδεών και των προοπτικών που έχουν στη διάθεσή τους.
Πρόσφατη έρευνα με νευροαπεικόνιση έδειξε ότι η δια-τομεακή αναλογική σκέψη (δηλαδή, η ικανότητα να συνδέεις άσχετους τομείς) βοηθά στο να εξηγηθεί η σχέση μεταξύ της συνδεσιμότητας των δικτύων του εγκεφάλου και της ατομικής δημιουργικότητας, υποδεικνύοντας ότι η σύνδεση διαφορετικών τομέων γνώσης δεν είναι απλώς μια γνωστική συνήθεια, αλλά μια ξεχωριστή νευρωνική ικανότητα.
Έτσι, η τομή των ταυτοτήτων μπορεί να γίνει ένα γόνιμο έδαφος για δημιουργική σκέψη.
Ρόλοι: Αγκαλιάζοντας όλες τις πλευρές του εαυτού μας
Οι ψυχολόγοι αναγνωρίζουν ότι η ευημερία σχετίζεται με το να έχει κανείς μια ευέλικτη αίσθηση του εαυτού του.
Τα άτομα με ψυχολογική ευελιξία, δηλαδή εκείνοι που μπορούν να προσαρμόσουν τη συμπεριφορά τους με ευκολία σε διαφορετικούς ρόλους, αναφέρουν χαμηλότερα επίπεδα κατάθλιψης, άγχους και δυσφορίας κατά τη διάρκεια αγχωτικών γεγονότων στη ζωή τους, σε σχέση με εκείνους που έχουν πιο άκαμπτες, στενά καθορισμένες αντιλήψεις του εαυτού.
Η γνωστική ευελιξία επιτρέπει στον εγκέφαλο να αλλάζει προοπτικές, να επικαιροποιεί πεποιθήσεις και να ενσωματώνει νέες εμπειρίες σε μια συνεκτική αίσθηση του εαυτού. Όταν οι άνθρωποι αναγνωρίζουν ότι έχουν πολλαπλές πτυχές, ενδιαφέροντα και ικανότητες, οι αντιξοότητες σε έναν τομέα δεν επιτρέπουν να τους ορίζουν ως προσωπικότητες.
Η ανθεκτικότητα, με αυτήν την έννοια, δεν είναι απλώς η ικανότητα να αντέχεις τις δυσκολίες. Είναι η ικανότητα να προσαρμόζεσαι, να αλλάζεις και να προχωράς μπροστά.
Είσαι πολύ περισσότερα από τον τίτλο στην επαγγελματική σου κάρτα. Είσαι πολύ περισσότερα από τον οποιοδήποτε ρόλο διάλεξες κάποτε για τον εαυτό σου. Και τα μέρη του εαυτού σου που μπορεί να φαίνονταν άσχετα, μάλλον τελικά είναι αυτά που κάνουν τη ζωή σου πιο δημιουργική και γεμάτη νόημα.
