Ο Μάιος σηματοδοτεί την εποχή κατά την οποία αρχίζουμε να εκθέτουμε περισσότερο το σώμα μας στον ήλιο, γι’ αυτό και έχει καθιερωθεί ως ο μήνας πρόληψης, ενημέρωσης, ευαισθητοποίησης και επαγρύπνησης για τον καρκίνο του δέρματος. Η πιο επικίνδυνη μορφή του –αλλά ευτυχώς η λιγότερο συχνή– είναι το μελάνωμα, το είδος και η εντόπιση του οποίου σχετίζεται άμεσα με την εξέλιξή του.

Σε κάθε περίπτωση, οφείλουμε να είμαστε πολύ προσεκτικοί και να αποφεύγουμε την έκθεση στον ήλιο χωρίς αντηλιακό. Είναι σημαντικό επίσης να γνωρίζουμε ότι όταν έχουμε πάθει στη ζωή μας πέντε ή περισσότερα ηλιακά εγκαύματα διπλασιάζεται ο κίνδυνος εμφάνισης μελανώματος. Τα καλά νέα είναι ότι όταν το μελάνωμα εντοπίζεται νωρίς και αντιμετωπίζεται με τις νέες, καινοτόμες θεραπείες, το ποσοστό πενταετούς επιβίωσης αγγίζει το 99%. Γι’ αυτό και είναι απαραίτητο να εντάξουμε όλοι τον ετήσιο προληπτικό έλεγχο με εξέταση σπίλων και λοιπών αλλοιώσεων στο δερματολόγο, καθώς αυτός ο τύπος του καρκίνου, όταν διαγιγνώσκεται έγκαιρα, πολύ σπάνια προκαλεί περαιτέρω προβλήματα.

Ο καρκίνος του δέρματος αυξάνεται

Παρατηρείται μια συνεχής αύξηση των νέων περιστατικών καρκίνου του δέρματος διεθνώς, κάτι που αφορά σε ακόμα μεγαλύτερο βαθμό εμάς τους Έλληνες, λόγω της χρόνιας έκθεσής μας στην υπεριώδη ηλιακή ακτινοβολία από την παιδική και εφηβική μας ηλικία. Σύμφωνα με τα στοιχεία της American Cancer Society για το 2025, υπολογίζεται ότι ο ένας στους πέντε Αμερικανούς θα αναπτύξει καρκίνο του δέρματος μέχρι την ηλικία των 70 ετών, ενώ περισσότεροι από δύο άνθρωποι στις ΗΠΑ πεθαίνουν κάθε μία ώρα από καρκίνο του δέρματος. Επιπλέον, ένας στους τρεις καρκίνους που διαγιγνώσκονται κάθε χρόνο σε ολόκληρο τον κόσμο είναι του δέρματος και το 75% των θανάτων από καρκίνο του δέρματος οφείλεται στο μελάνωμα.

Πώς θα το αναγνωρίσουμε

Κατ’ αρχάς, θα πρέπει να έχουμε στο νου μας ότι το μελάνωμα μπορεί να προκύψει –πράγμα που είναι και το πιθανότερο, σε ποσοστό ακόμα και 70-80%– ως μία τελείως καινούρια βλάβη ή, σπανιότερα, ως μετάλλαξη μιας προϋπάρχουσας ελιάς (σπίλου). Ίσως έχουμε ακούσει τον κανόνα ABCDE σε σχέση με τον καρκίνο του δέρματος. Πρόκειται για πέντε χαρακτηριστικά που είναι σκόπιμο να ελέγχουμε στους σπίλους μας προκειμένου, εάν μας χτυπήσει την πόρτα το μελάνωμα, να το εντοπίσουμε εγκαίρως. Έτσι, το Α παραπέμπει στην ασυμμετρία (asymmetry) που σημαίνει ότι εάν κόβαμε την ελιά στη μέση τα δύο μέρη της θα ήταν αταίριαστα, πολύ διαφορετικά μεταξύ τους. Το Β έχει σχέση με τα όρια (border) που μπορεί να είναι ακανόνιστα, δαντελωτά, ασαφή ή με εγκοπές. Το C αναφέρεται στο χρώμα (colour) όπου χρειάζεται να ζητήσουμε βοήθεια από το γιατρό μας όταν η ελιά παρουσιάζει μια ποικιλία, όπως αποχρώσεις του καφέ, του μαύρου, του κόκκινου, του λευκού ή του μπλε. Το D έχει να κάνει με τη διάμετρο (diameter) της ελιάς, όπου κατά κανόνα χρειάζεται διερεύνηση όταν είναι μεγαλύτερη από 6 χιλιοστά. Τελευταία οι ειδικοί τονίζουν ότι το D θα έπρεπε να αναφέρεται καλύτερα στο dark, στο σκούρο χρώμα του μελανώματος που εγείρει υποψίες. Αντίθετα θεωρούν ότι η διάμετρος δεν είναι και τόσο χρήσιμο κριτήριο καθώς πλέον όλο και συχνότερα βρίσκονται και πολύ μικρότερα μελανώματα. Τέλος, το E αφορά την εξέλιξη (evolution) μιας ελιάς που αλλάζει σε μέγεθος, σχήμα, χρώμα ή παρουσιάζει νέα συμπτώματα (π.χ., κνησμό, αιμορραγία). Γίνεται λοιπόν προφανές το πόσο σημαντικό είναι να αυτοεξεταζόμαστε και, εάν παρατηρήσουμε κάτι εκτός του κανονικού, να απευθυνθούμε άμεσα στο δερματολόγο μας.

Αντηλιακό: Όσο πιο συχνά και όσο πιο πολύ γίνεται

Το δέρμα μας κινδυνεύει από τη UV ακτινοβολία του ήλιου, η οποία διακρίνεται σε δύο είδη: τη UVB, που προκαλεί τα εγκαύματα και ευθύνεται ως ένα βαθμό για τη γήρανση, και τη UVA, η οποία εισέρχεται βαθύτερα στο δέρμα και έτσι είναι κατά κανόνα υπεύθυνη για τη γήρανση του δέρματος, όπως είναι οι ρυτίδες και οι καφέ κηλίδες. Και τα δύο είδη ωστόσο συμβάλλουν στην ανάπτυξη του καρκίνου του δέρματος. Για να προστατευτούμε από αυτές τις ακτινοβολίες, θα πρέπει να χρησιμοποιούμε πάντα αντηλιακό, ανεξαρτήτως εποχής και καιρικών συνθηκών, ακόμα και στις μετακινήσεις μας στην πόλη. Πρέπει να γίνει αντιληπτό, δηλαδή, ότι το αντηλιακό δεν είναι μόνο για το καλοκαίρι και για την παραλία. Σκόπιμο είναι επίσης να επιλέγουμε κάποιο με υψηλό δείκτη SPF (Sun Protection Factor), το οποίο πρέπει να αναγράφει ότι προστατεύει τόσο από τη UVA όσο και από τη UVB ακτινοβολία. Όσον αφορά την ενδεδειγμένη του ποσότητα, οι ειδικοί υπολογίζουν ότι ένας μέσος ενήλικος χρειάζεται έξι μεγάλες κουταλιές της σούπας για να καλύψει ολόκληρο το σώμα του. Καλό είναι, δε, να το εφαρμόζουμε δεκαπέντε με τριάντα λεπτά προτού βγούμε στον ήλιο και να το ανανεώνουμε κάθε δύο με τρεις ώρες, ιδίως αν κολυμπήσουμε, ιδρώσουμε ή σκουπιστούμε με πετσέτα.

Εκτός από το αντηλιακό, φροντίζουμε επίσης να φοράμε γυαλιά ηλίου και καπέλο και να καλύπτουμε όσο περισσότερο μπορούμε το δέρμα μας με ρούχα. Καλό είναι να έχουμε υπόψη μας ότι μεταξύ 11:00-15:00 η ακτινοβολία είναι εντονότερη και έτσι αυτές τις ώρες οφείλουμε να είμαστε ακόμα πιο προσεκτικοί και να αποφεύγουμε την απευθείας έκθεση στον ήλιο. Επιπλέον, ιδιαίτερα προσεκτικοί χρειάζεται να είναι όσοι έχουν πολύ λευκό ή ανοιχτόχρωμο δέρμα, φακίδες, κόκκινα ή ανοιχτόχρωμα μαλλιά και μάτια, πολλές ελιές και την τάση να «καίγονται» αντί να μαυρίζουν όπως και όσοι έχουν οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του δέρματος. Εννοείται ότι σε κάθε περίπτωση απαγορεύεται το σολάριουμ. Τέλος, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι τα παιδιά έχουν ακόμα μεγαλύτερη ανάγκη από αντηλιακή προστασία, ενώ τα βρέφη μέχρι έξι μηνών πρέπει να μένουν μακριά από το άμεσο ηλιακό φως.

*Ευχαριστούμε τη δρα Κατερίνα Λαμπρινοπούλου, δερματολόγο-αφροδισιολόγο, για τη συνεργασία.