Η εμμηνόπαυση, αν και αποτελεί μια καθολική, φυσιολογική βιολογική διαδικασία, ήταν για δεκαετίες ένα θέμα-ταμπού. Αυτή η «θολή» εικόνα αρχίζει ευτυχώς να ξεκαθαρίζει. Σήμερα, η επιστήμη αναγνωρίζει ότι η εμμηνόπαυση είναι μια φάση της ζωής των γυναικών που απαιτεί εξειδικευμένη φροντίδα.
Ερευνητές του Barcelona Supercomputing Center (BSC-CNS) επιχείρησαν να τη «χαρτογραφήσουν», προσφέροντας τον πρώτο ολοκληρωμένο «άτλαντα» του γυναικείου αναπαραγωγικού συστήματος και δείχνοντας τι πραγματικά συμβαίνει στο σώμα μετά την εμμηνόπαυση.
Η νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature Aging, αποκαλύπτει κάτι που μέχρι τώρα δεν ήταν σαφές: τα όργανα δεν γερνούν όλα με τον ίδιο τρόπο, ούτε με τον ίδιο ρυθμό.
Η εμμηνόπαυση δεν αφορά μόνο τις ωοθήκες
Μέχρι πρόσφατα, η εμμηνόπαυση συνδεόταν κυρίως με τη διακοπή της λειτουργίας των ωοθηκών. Η νέα μελέτη δείχνει ότι πρόκειται για κάτι πολύ πιο σύνθετο.
Η μήτρα, ο κόλπος, ο τράχηλος, οι σάλπιγγες και ο μαστός επηρεάζονται επίσης σημαντικά, αλλά δυσανάλογα. Για παράδειγμα, οι ωοθήκες και ο κόλπος αρχίζουν να «γερνούν» σταδιακά αρκετά χρόνια πριν την εμμηνόπαυση, ενώ η μήτρα φαίνεται να υφίσταται πιο απότομες αλλαγές γύρω από αυτή την περίοδο.
Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι οι αλλαγές δεν συμβαίνουν μόνο σε επίπεδο οργάνων, αλλά και μέσα στους ίδιους τους ιστούς. Διαφορετικά τμήματα, όπως ο μυϊκός ιστός ή ο βλεννογόνος, αντιδρούν με διαφορετική ευαισθησία.
Πώς δημιουργήθηκε ο «άτλας»
Για να κατανοήσουν αυτές τις αλλαγές, οι επιστήμονες ανέλυσαν πάνω από 1.000 δείγματα ιστών από γυναίκες ηλικίας 20 έως 70 ετών. Συνδύασαν εικόνες υψηλής ανάλυσης με δεδομένα από την έκφραση χιλιάδων γονιδίων.
Η ανάλυση έγινε με τη βοήθεια της τεχνητή νοημοσύνη και ειδικότερα της βαθιά μηχανική μάθηση, χρησιμοποιώντας έναν από τους πιο ισχυρούς υπολογιστές στην Ευρώπη. Έτσι, κατάφεραν να μελετήσουν τη γήρανση με λεπτομέρεια που μέχρι τώρα δεν ήταν εφικτή.
Τι αλλάζει στο σώμα;
Τα ευρήματα δείχνουν ότι η γήρανση του αναπαραγωγικού συστήματος είναι μια πολύπλοκη διαδικασία. Δεν εξελίσσεται γραμμικά, αλλά περιλαμβάνει φάσεις επιτάχυνσης και επιβράδυνσης, ανάλογα με το όργανο και τον ιστό.
Αυτές οι αλλαγές συνδέονται με ευρύτερες επιπτώσεις στην υγεία. Η εμμηνόπαυση έχει συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο για καρδιαγγειακά νοσήματα, μεταβολικές διαταραχές, οστική απώλεια και νευροεκφυλιστικές παθήσεις. Αυτό σημαίνει ότι δεν πρόκειται μόνο για μια ορμονική αλλαγή, αλλά για μια συνολική αναδιοργάνωση του οργανισμού.
Μπορούμε να «δούμε» αυτές τις αλλαγές;
Ένα από τα πιο ελπιδοφόρα ευρήματα της μελέτης είναι η ανακάλυψη συγκεκριμένων βιοδείκτες στο αίμα. Πρόκειται για μοριακά «ίχνη» που σχετίζονται με τη γήρανση των αναπαραγωγικών οργάνων.
Στο μέλλον, αυτοί οι βιοδείκτες θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για μη επεμβατική παρακολούθηση της υγείας, αλλά και για την έγκαιρη πρόβλεψη προβλημάτων, όπως διαταραχές του πυελικού εδάφους.
