Συναισθηματική ωριμότητα έχει κάποιος όταν μπορεί να κατανοεί τα συναισθήματά του, να τα αναγνωρίζει, να τα ρυθμίζει και να επικοινωνεί ήρεμα και με αυτοέλεγχο. Τότε συχνά χαρακτηρίζεται και ως «ιδανικός σύντροφος».
Ωστόσο, για πολλούς ανθρώπους, η συναισθηματική ωριμότητα δεν ισοδυναμεί αυτόματα με συναισθηματική οικειότητα. Αντίθετα, κάποιοι αναπτύσσουν εντυπωσιακές συναισθηματικές δεξιότητες ακριβώς για να αποφύγουν την ευαλωτότητα που απαιτεί η πραγματική εγγύτητα. Ακολουθούν τρία σημάδια ότι κάποιος μπορεί να φαίνεται συναισθηματικά ώριμος, αλλά ψυχολογικά παραμένει «θωρακισμένος» απέναντι στην αληθινή οικειότητα.
1. Η συναισθηματική ωριμότητα περιορίζεται στα λόγια
Οι συναισθηματικά ώριμοι άνθρωποι συνήθως έχουν πλούσιο συναισθηματικό λεξιλόγιο. Μπορούν να περιγράψουν πώς νιώθουν, να εξηγήσουν τις αντιδράσεις τους και να αναστοχαστούν τις εσωτερικές τους εμπειρίες. Όμως, η οικειότητα απαιτεί κάτι περισσότερο από το να «μιλάμε» για συναισθήματα, απαιτεί συναισθηματική έκθεση.
Σε μελέτη δημοσιευμένη στο επιστημονικό περιοδικό Frontiers in Psychology, οι συμμετέχοντες που αποκάλυπταν συναισθήματα -και όχι μόνο προσωπικές πληροφορίες- αξιολογήθηκαν ως πιο κοντινοί διαπροσωπικά. Με άλλα λόγια, η αυτοαποκάλυψη οδηγεί σε οικειότητα, μόνο όταν περιλαμβάνει ρίσκο και συναισθηματικό άνοιγμα.
Οι άνθρωποι που αποφεύγουν την οικειότητα συχνά μοιράζονται επιλεκτικά. Μιλούν για συναισθήματα που έχουν ήδη «δουλευτεί», αλλά αποφεύγουν όσα είναι άλυτα, χαοτικά ή συνδεδεμένα με τον φόβο της απόρριψης. Έτσι δημιουργείται η ψευδαίσθηση της ανοιχτότητας, ενώ στην πραγματικότητα διατηρείται ο έλεγχος.
2. Μέχρι ποιο σημείο είναι εντάξει η εξάρτηση από τους άλλους;
Ένα ακόμη χαρακτηριστικό της συναισθηματικής ωριμότητας είναι η ξεκάθαρη επικοινωνία. Μπορείτε να θέτετε όρια, να αποφεύγετε ξεσπάσματα, δεν βασίζεστε στους άλλους για να ρυθμίσετε τα συναισθήματά σας. Όλα αυτά είναι υγιείς δεξιότητες. Όμως η οικειότητα είναι μια δυναμική που χτίζεται μέσα από αλληλεξάρτηση, όχι από απόλυτη αυτάρκεια.
Η θεωρία της προσκόλλησης δείχνει ότι οι ασφαλείς σχέσεις βασίζονται στην αμοιβαία στήριξη. Οι σύντροφοι στρέφονται ο ένας στον άλλο για παρηγοριά, επιβεβαίωση και συναισθηματική υποστήριξη. Αυτό δεν σημαίνει ανθυγιεινή εξάρτηση, αλλά προθυμία να επηρεαστεί ο ένας συναισθηματικά από τον άλλον.
Άνθρωποι που αποφεύγουν την οικειότητα ζητούν σπάνια επιβεβαίωση, ελαχιστοποιούν τις ανάγκες τους και υπερτονίζουν την ανεξαρτησία τους. Εξωτερικά αυτό μοιάζει με σταθερότητα. Εσωτερικά, όμως, συχνά πηγάζει από δυσφορία απέναντι στην εξάρτηση από τους άλλους.
3. Συναισθηματική ωριμότητα και αυτογνωσία
Οι συναισθηματικά ώριμοι άνθρωποι είναι συχνά ιδιαίτερα ενδοσκοπικοί. Κατανοούν τα μοτίβα τους, τις εμπειρίες του παρελθόντος και τις ψυχολογικές τους άμυνες. Όμως αυτή η αυτογνωσία μπορεί να γίνει εμπόδιο όταν δεν μεταφράζεται σε βιωμένη εμπειρία στις σχέσεις. Έρευνα πάνω στη βιωματική αποφυγή -απροθυμία δηλαδή να παραμείνει κανείς σε επαφή με δυσάρεστα εσωτερικά βιώματα- που δημοσιεύτηκε στο Journal of Contextual Behavioral Science, τη συνδέει με διαπροσωπικές δυσκολίες.
Όταν οι άνθρωποι αποστασιοποιούνται από τα συναισθήματά τους -μέσω γνωστικής απόστασης ή καταστολής- δυσκολεύονται να συνδεθούν ουσιαστικά με τους άλλους. Ο φόβος της εξάρτησης παίζει ξανά κεντρικό ρόλο. Για όποιον ταυτίζει την εξάρτηση με αδυναμία, το να βασιστεί σε κάποιον άλλον μοιάζει με απώλεια αυτονομίας. Στην πραγματικότητα, η υγιής εξάρτηση σημαίνει εμπιστοσύνη ότι ο άλλος μπορεί να είναι συναισθηματικά διαθέσιμος για μας, χωρίς αυτό να μας κάνει να χάνουμε τον εαυτό μας.
Γιατί η συναισθηματική ωριμότητα μπορεί να γίνει άμυνα
Από ψυχολογική σκοπιά, η συναισθηματική ωριμότητα και η οικειότητα είναι συγγενείς αλλά διαφορετικές ικανότητες. Η πρώτη αφορά σε ρύθμιση, επίγνωση και έλεγχο. Η δεύτερη απαιτεί άνοιγμα, αβεβαιότητα και συναισθηματικό ρίσκο.
Η υπερβολική ανάγκη για έλεγχο μπορεί να εμποδίσει τη σύνδεση, φιλτράροντας ή «μαλακώνοντας» κάθε ευκαιρία για αυθόρμητη εγγύτητα. Αυτό είναι συχνό σε ανθρώπους που έμαθαν νωρίς ότι η συναισθηματική αυτάρκεια ήταν πιο ασφαλής από το να βασίζονται σε άλλους.
Η αληθινή οικειότητα μεγαλώνει μέσα από αμοιβαία ευαλωτότητα. Όταν δηλαδή κάποιος μοιράζεται συναισθήματα πριν λυθούν πλήρως, όταν εκφράζει ανάγκες χωρίς εγγυήσεις, όταν αντέχει την αβεβαιότητα. Επίσης, η πραγματική συναισθηματική ωριμότητα περιλαμβάνει όχι μόνο την ικανότητα αυτορρύθμισης, αλλά και την προθυμία συν-ρύθμισης με τους άλλους.
