Για πολλά χρόνια, οι επιστήμονες πίστευαν ότι το χρωμόσωμα Υ –το χρωμόσωμα που καθορίζει το ανδρικό φύλο– δεν έχει ιδιαίτερη σημασία για την υγεία πέρα από τον ρόλο του στην αναπαραγωγή. Σύμφωνα με μεγάλη γερμανική μελέτη που δημοσιεύθηκε στο European Heart Journal, λόγος είναι απλός: το Υ περιέχει πολύ λιγότερα γονίδια σε σύγκριση με τα άλλα χρωμοσώματα. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια, η εικόνα αλλάζει για τους άνδρες.

Η απώλεια του Υ είναι συχνή με την ηλικία

Νέες μέθοδοι ανάλυσης DNA δείχνουν ότι πολλοί άνδρες χάνουν σταδιακά το χρωμόσωμα Υ σε ένα ποσοστό των κυττάρων τους καθώς μεγαλώνουν.

  • Περίπου 4 στους 10 άνδρες γύρω στα 60 εμφανίζουν κύτταρα χωρίς Υ.

  • Στην ηλικία των 90 ετών, το ποσοστό ξεπερνά το 50%.

Η απώλεια αυτή δεν συμβαίνει σε όλα τα κύτταρα, αλλά μόνο σε ορισμένα, δημιουργώντας ένα «μωσαϊκό» κυττάρων με και χωρίς χρωμόσωμα Υ στο σώμα. Παράγοντες όπως το κάπνισμα και η έκθεση σε τοξικές ουσίες φαίνεται να αυξάνουν την πιθανότητα να συμβεί.

Το χρωμόσωμα Υ είναι μικρό και πιο «εύθραυστο» κατά τη διαδικασία διαίρεσης των κυττάρων. Μερικές φορές δεν κατανέμεται σωστά και τελικά χάνεται.

Ενδιαφέρον είναι ότι κύτταρα χωρίς Υ μπορούν να συνεχίσουν να ζουν και να πολλαπλασιάζονται, κάτι που δεν συμβαίνει εύκολα με άλλα χρωμοσώματα.

Τι δείχνουν οι μελέτες για την υγεία

Παρότι παλαιότερα θεωρούταν ασήμαντο, σήμερα γνωρίζουμε ότι η απώλεια του Υ συνδέεται με:

  • Αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακών παθήσεων

  • Μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης νευροεκφυλιστικών νόσων

  • Υψηλότερο κίνδυνο για διάφορες μορφές καρκίνου

  • Μικρότερο προσδόκιμο ζωής

Σε μεγάλες πληθυσμιακές μελέτες, άνδρες με υψηλά ποσοστά απώλειας του Υ είχαν περισσότερα εμφράγματα και χειρότερη γενική πρόγνωση υγείας.

Προκαλεί η απώλεια του Υ τις ασθένειες;

Αυτό είναι το μεγάλο ερώτημα.

Οι επιστήμονες δεν είναι ακόμα βέβαιοι αν:

  • Η απώλεια του Υ προκαλεί προβλήματα υγείας
    ή

  • Τα προβλήματα υγείας οδηγούν στην απώλεια του Υ
    ή

  • Υπάρχει ένας τρίτος παράγοντας που ευθύνεται και για τα δύο.

Πειράματα σε ζώα, πάντως, δείχνουν ότι κύτταρα χωρίς Υ μπορούν να συμβάλλουν άμεσα σε προβλήματα όπως μειωμένη καρδιακή λειτουργία, κάτι που ενισχύει την ιδέα ότι το Υ έχει πιο ουσιαστικό ρόλο απ’ όσο πιστεύαμε.

Έχει τελικά σημαντική λειτουργία το χρωμόσωμα Υ;

Παρότι διαθέτει λίγα γονίδια, αρκετά από αυτά:

  • Συμμετέχουν στη ρύθμιση άλλων γονιδίων

  • Επηρεάζουν το ανοσοποιητικό σύστημα

  • Δρουν προστατευτικά απέναντι στην καρκινική ανάπτυξη

Επιπλέον, πολλά γονίδια του Υ έχουν «δίδυμα» στο χρωμόσωμα Χ. Όταν το Υ χάνεται, τα κύτταρα μένουν με ένα μόνο αντίγραφο αυτών των γονιδίων, κάτι που μπορεί να διαταράσσει τη φυσιολογική ισορροπία.

Τι σημαίνει αυτό πρακτικά για τους άνδρες;

Η απώλεια του χρωμοσώματος Υ δεν είναι κάτι που μπορεί σήμερα να προληφθεί ή να αντιμετωπιστεί άμεσα. Ωστόσο, ενισχύει τη σημασία:

  • Της αποφυγής καπνίσματος

  • Της υγιεινής διατροφής

  • Της άσκησης

  • Των τακτικών προληπτικών εξετάσεων

Καθώς η επιστήμη αποκωδικοποιεί όλο και καλύτερα το DNA του Υ, στο μέλλον ίσως ανοίξει ο δρόμος για νέες διαγνωστικές εξετάσεις και πιο στοχευμένες παρεμβάσεις.