Η παρατήρηση πουλιών (birdwatching) δεν είναι απλώς ένα χόμπι στη φύση. Για τον εγκέφαλο είναι σαν ένας μικρός «οπτικό γρίφος». Αυτή η ήρεμη δραστηριότητα φαίνεται να αναδιαμορφώνει τη δομή του εγκεφάλου και να ενισχύει τις γνωστικές μας λειτουργίες.

Τι έδειξε νέα μελέτη για τον εγκέφαλο και το birdwatching

Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από τον Έρικ Γουίνγκ και την ερευνητική του ομάδα στο York University στον Καναδά. Συμμετείχαν 48 ενήλικες ηλικίας 22 έως 79 ετών. Οι 29 ήταν έμπειροι παρατηρητές πουλιών και οι υπόλοιποι αρχάριοι. Οι δύο ομάδες ήταν παρόμοιες σε ηλικία, φύλο και μορφωτικό επίπεδο.

Οι συμμετέχοντες υποβλήθηκαν σε δομική και λειτουργική μαγνητική τομογραφία (MRI και fMRI). Κατά τη διάρκεια της εξέτασης έβλεπαν για λίγα δευτερόλεπτα μια εικόνα πουλιού και στη συνέχεια έπρεπε να το εντοπίσουν ανάμεσα σε τέσσερα παρόμοια είδη, εσκεμμένα δύσκολα στη διάκριση.

Το αποτέλεσμα; Οι έμπειροι παρατηρητές ενεργοποιούσαν πιο έντονα συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με:

  • Την οπτική επεξεργασία

  • Την αναγνώριση αντικειμένων

  • Την προσοχή

  • Τη μνήμη εργασίας

Συγκεκριμένα, παρατηρήθηκε αυξημένη δραστηριότητα σε περιοχές που «συνεργάζονται» όταν καλούμαστε να διακρίνουμε λεπτές οπτικές διαφορές.

Με άλλα λόγια, ο εγκέφαλος των έμπειρων birdwatchers φαίνεται να δουλεύει πιο συντονισμένα και αποδοτικά σε τέτοιες απαιτητικές οπτικές δοκιμασίες.

Νευροπλαστικότητα

Το φαινόμενο αυτό εξηγείται μέσω της νευροπλαστικότητας, της ικανότητας του εγκεφάλου να αναδιοργανώνεται όταν μαθαίνουμε ή εξασκούμαστε σε μια δεξιότητα.

Όπως οι μουσικοί εμφανίζουν δομικές αλλαγές σε περιοχές που σχετίζονται με την ακοή και οι αθλητές σε κινητικές περιοχές, έτσι και οι έμπειροι παρατηρητές πουλιών φαίνεται να αναπτύσσουν πιο σύνθετα και οργανωμένα δίκτυα σε περιοχές που σχετίζονται με την οπτική διάκριση και την προσοχή.

Η μελέτη έδειξε ότι οι ίδιες αυτές περιοχές ήταν δομικά πιο «πολύπλοκες» στους έμπειρους συμμετέχοντες, ένα εύρημα που υποδηλώνει μακροχρόνια προσαρμογή.

Γνωστική γήρανση

Με την πάροδο της ηλικίας, η δομική οργάνωση του εγκεφάλου τείνει φυσιολογικά να μειώνεται. Το ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι αυτή η μείωση ήταν λιγότερο έντονη στους έμπειρους παρατηρητές πουλιών.

Αυτό συνδέεται με την έννοια της γνωστικής εφεδρείας, της «εφεδρικής δύναμης» του εγκεφάλου να αντέχει τη φθορά και να προσαρμόζεται σε πιθανές βλάβες.

Δραστηριότητες που απαιτούν συγκέντρωση, μνήμη, διάκριση λεπτομερειών και αισθητηριακή ολοκλήρωση φαίνεται να ενισχύουν αυτή την εφεδρεία. Η παρατήρηση πουλιών, λοιπόν, μπορεί να λειτουργεί όπως η εκμάθηση μιας ξένης γλώσσας ή ενός μουσικού οργάνου: ως μακροχρόνια επένδυση για τον εγκέφαλο.

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η μελέτη προσφέρει μια «στιγμιαία εικόνα». Δεν αποδεικνύει ότι η ενασχόληση με τα πουλιά προκαλεί τις εγκεφαλικές αλλαγές. Είναι πιθανό όσοι έχουν ήδη αυξημένη ικανότητα οπτικής διάκρισης να έλκονται περισσότερο από το συγκεκριμένο χόμπι. Για να διαπιστωθεί η αιτιώδης σχέση, θα χρειαστούν μακροχρόνιες μελέτες με επαναλαμβανόμενες μαγνητικές τομογραφίες.