Η μέτρια κατανάλωση καφέ, περίπου δύο έως τρία φλιτζάνια την ημέρα, φαίνεται να «θωρακίζει» την ψυχική υγεία. Νέα ανάλυση εκατοντάδων χιλιάδων ενηλίκων δείχνει ότι η μέτρια πρόσληψη καφέ συνδέεται με μειωμένο κίνδυνο εμφάνισης στρες και κατάθλιψης, η υπερβολική κατανάλωση όμως μπορεί να αντιστρέψει αυτά τα οφέλη. Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν πρόσφατα στο Journal of Affective Disorders.
Ψυχική υγεία & διατροφή: Μια σχέση που ερευνάται όλο και περισσότερο
Το έντονο στρες και η κατάθλιψη επηρεάζουν εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως. Οι ειδικοί εξετάζουν πλέον πιο συστηματικά τον ρόλο της καθημερινής διατροφής στην πρόληψη ή διαχείριση αυτών των προβλημάτων.
Προηγούμενες έρευνες για την σύνδεση του καφέ και της ψυχικής υγείας είχαν δώσει αντικρουόμενα αποτελέσματα: κάποιες έδειχναν προστατευτική δράση, άλλες δεν εντόπιζαν σαφή σύνδεση, ενώ ορισμένες υποδείκνυαν πιθανές αρνητικές επιπτώσεις. Πολλές από αυτές τις μελέτες βασίζονταν σε μικρά δείγματα ή σε δεδομένα μιας μόνο χρονικής στιγμής και σπάνια ξεχώριζαν τον τύπο του καφέ (στιγμιαίος, φίλτρου, ντεκαφεϊνέ).
Η μεγαλύτερη ανάλυση του είδους της
Για να αποκτήσουν μια πιο καθαρή εικόνα, ερευνητές από το Πανεπιστήμιο Fudan στην Κίνα ανέλυσαν μακροχρόνια ιατρικά και γενετικά δεδομένα από μισό εκατομμύριο κατοίκους του Ηνωμένου Βασιλείου και επικεντρώθηκαν συγκεκριμένα σε 461.586 ενήλικες ηλικίας 40–69 ετών.
Όσοι είχαν ήδη διαγνωσμένη διαταραχή διάθεσης ή στρες κατά την ένταξή της μελέτης αποκλείστηκαν από την ανάλυση. Έτσι, οι ερευνητές μπόρεσαν να παρακολουθήσουν υγιή άτομα και να δουν ποιοι εκδήλωσαν ψυχικές διαταραχές με την πάροδο του χρόνου.
Πώς διεξήχθη η μελέτη για την σχέση καφέ-στρες-κατάθλιψης
Όταν οι συμμετέχοντες εντάχθηκαν στο πρόγραμμα, συμπλήρωσαν ηλεκτρονικά ερωτηματολόγια σχετικά με τις καθημερινές τους συνήθειες. Σε αυτά δήλωναν πόσα φλιτζάνια καφέ κατανάλωναν ημερησίως, καθώς και ποιο είδος καφέ προτιμούσαν, ντεκαφεϊνέ, στιγμιαίο ή φίλτρου.
Από εκείνο το σημείο και έπειτα, οι ερευνητές παρακολούθησαν την πορεία της υγείας τους για περισσότερο από δεκατρία χρόνια κατά μέσο όρο, εξετάζοντας εθνικά νοσοκομειακά αρχεία για νέες διαγνώσεις διαταραχών διάθεσης, όπως η κατάθλιψη, αλλά και διαταραχών στρες, όπως το σοβαρό άγχος.
Κατά τη διάρκεια αυτής της μακράς περιόδου παρακολούθησης καταγράφηκαν 18.220 νέες περιπτώσεις διαταραχών διάθεσης και 18.547 νέες περιπτώσεις διαταραχών στρες. Για να εξασφαλιστεί ότι τα αποτελέσματα δεν θα επηρεαστούν από άλλους παράγοντες, οι ερευνητές προσαρμόσαν τα στατιστικά τους μοντέλα λαμβάνοντας υπόψη μια σειρά μεταβλητών. Σε αυτές περιλαμβάνονταν η ηλικία, το φύλο, το εθνικό υπόβαθρο και το επίπεδο εκπαίδευσης, αλλά και παράγοντες τρόπου ζωής όπως το κάπνισμα, η κατανάλωση αλκοόλ, οι ώρες ύπνου, η φυσική δραστηριότητα και η κατανάλωση τσαγιού.
Επιπλέον, συνυπολογίστηκαν υποκείμενες παθήσεις όπως η υπέρταση και ο διαβήτης τύπου 2 και η γενετική ικανότητα μεταβολισμού της καφεΐνης. Για την ανάλυση των δεδομένων χρησιμοποιήθηκαν προηγμένες στατιστικές τεχνικές που επέτρεψαν στους ερευνητές να δουν πώς μεταβάλλεται ο κίνδυνος εμφάνισης ψυχικών διαταραχών όχι γραμμικά, αλλά με άνοδο και πτώση ανάλογα με την ποσότητα καφέ που καταναλώνει κάποιος.
Πότε κορυφώνεται η προστασία ενάντια σε στρες και κατάθλιψη
Σύμφωνα με την ανάλυση, η σχέση ανάμεσα στην κατανάλωση καφέ και τον κίνδυνο εμφάνισης άγχους ή κατάθλιψης δεν είναι γραμμική. Στα χαμηλά επίπεδα κατανάλωσης, ο κίνδυνος μειώνεται σταθερά, με το μεγαλύτερο όφελος να παρατηρείται όταν κάποιος πίνει δύο έως τρία φλιτζάνια καφέ την ημέρα.
Σε αυτή την ποσότητα, οι συμμετέχοντες εμφάνιζαν τον χαμηλότερο κίνδυνο για διαταραχές διάθεσης και στρες σε σύγκριση με όσους δεν έπιναν καθόλου καφέ.
Ωστόσο, όταν η κατανάλωση ξεπερνούσε τα πέντε φλιτζάνια ημερησίως, η εικόνα άλλαζε. Τα προστατευτικά οφέλη εξαφανίζονταν και ο κίνδυνος για την εμφάνιση ψυχικών διαταραχών άρχιζε ξανά να αυξάνεται, δείχνοντας ότι η υπερβολή μπορεί να έχει το αντίθετο αποτέλεσμα από το επιθυμητό.
Διαφορές ανάλογα με τον τύπο καφέ
Οι ερευνητές εξέτασαν ξεχωριστά τους διαφορετικούς τύπους καφέ και παρατήρησαν παρόμοια μοτίβα για τον στιγμιαίο και τον καφέ φίλτρου: η μεγαλύτερη προστασία για την ψυχική υγεία εμφανίστηκε όταν η κατανάλωση κυμαινόταν στα δύο έως τρία φλιτζάνια την ημέρα. Ωστόσο, η υπερβολική κατανάλωση – πάνω από πέντε φλιτζάνια ημερησίως – συνδεόταν με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης διαταραχών διάθεσης σε σύγκριση με το να μην πίνει κανείς καθόλου καφέ.
Αντίθετα, ο ντεκαφεϊνέ δεν έδειξε σαφή συσχέτιση με την ψυχική υγεία, κάτι που υποδηλώνει ότι η καφεΐνη ή κάποιος παράγοντας που σχετίζεται με αυτήν ενδέχεται να παίζει καθοριστικό ρόλο στα παρατηρούμενα οφέλη.
Όπως και να έχει, καλό είναι να θυμάστε ότι παρότι η μέτρια κατανάλωση καφέ φαίνεται να συνδέεται με καλύτερη ψυχική υγεία, οι ειδικοί τονίζουν ότι οι απότομες αυξομειώσεις στην πρόσληψη καφεΐνης δεν είναι ιδανικές. Ο οργανισμός ανταποκρίνεται καλύτερα σε σταθερές συνήθειες, γι’ αυτό και οι μεγάλες διακυμάνσεις, από το λίγο στο πολύ ή το αντίστροφο, καλό είναι να αποφεύγονται.
