Πόσο λογικές είναι οι αποφάσεις που παίρνουμε καθημερινά; Σε έναν κόσμο που μας ζητά να είμαστε «ορθολογικοί», να συγκρίνουμε επιλογές και να επιλέγουμε το καλύτερο δυνατό, μια νέα μελέτη από το Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο της Δρέσδης ανατρέπει τα δεδομένα, αποκαλύπτοντας ότι συχνά δεν αποφασίζουμε με βάση τη λογική, αλλά με βάση το… παρελθόν. Οι παλιές επιλογές, οι μικρές, καθημερινές, σχεδόν ασήμαντες, φαίνεται πώς συνεχίζουν να επηρεάζουν τις σημερινές μας προτιμήσεις, ακόμη κι όταν οι συνθήκες έχουν αλλάξει.
Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα μιας εκτεταμένης έρευνας, η οποία ανέλυσε εννέα νέα πειραματικά έργα λήψης αποφάσεων και έξι ήδη υπάρχοντα σύνολα δεδομένων, καλύπτοντας συνολικά πάνω από 700 συμμετέχοντες. Στόχος ήταν να εξεταστεί πώς μαθαίνουμε να αποδίδουμε αξία σε επιλογές μέσα σε σαφώς καθορισμένα πλαίσια και πώς αυτές οι μαθημένες προτιμήσεις συνεχίζουν να υφίστανται ακόμα και όταν οι καταστάσεις αλλάζουν ή συνδυάζονται με νέους τρόπους.
Η δύναμη της επανάληψης
Όπως εξηγεί ο επικεφαλής συγγραφέας, Δρ. Ben Wagner, πολλές από τις φαινομενικά «παράλογες» προτιμήσεις μας δεν προκύπτουν επειδή συγκρίνουμε αξίες ή αξιολογούμε λογικά τα δεδομένα. Αντίθετα, συχνά οφείλονται σε κάτι πολύ πιο απλό: την τάση να επαναλαμβάνουμε πράξεις που έχουμε ήδη κάνει στο παρελθόν.
Για να εξετάσουν αυτή την υπόθεση, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν ένα προηγμένο υπολογιστικό μοντέλο μάθησης που συνδυάζει δύο βασικούς μηχανισμούς: τη μάθηση από ανταμοιβές και την τάση επανάληψης προηγούμενων ενεργειών. Όταν το μοντέλο αυτό συγκρίθηκε με άλλες, πιο σύνθετες προσεγγίσεις, όπως εκείνες που βασίζονται στην κανονικοποίηση αξιών ή σε περίπλοκους υπολογιστικούς κανόνες, αποδείχθηκε σταθερά πιο ακριβές στην πρόβλεψη της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Με απλά λόγια, η επανάληψη -και όχι η λογική- φαίνεται να έχει τον πρώτο λόγο.
«Το εντυπωσιακό ήταν πόσο έντονα η απλή επανάληψη φάνηκε να επηρεάζει τις προτιμήσεις», σημειώνει ο Δρ. Wagner. «Επιλογές που είχαν γίνει συχνότερα όχι μόνο προτιμήθηκαν, αλλά και αξιολογήθηκαν ως καλύτερες από τους συμμετέχοντες».
Οι παλιές επιλογές & το σήμερα
Τα ευρήματα της μελέτης προσφέρουν μια πολύτιμη εξήγηση για πολλές συμπεριφορές που συχνά θεωρούμε «ανεξήγητες». Μας βοηθούν για παράδειγμα, να κατανοήσουμε γιατί επιστρέφουμε ξανά και ξανά στο ίδιο προϊόν, γιατί επιλέγουμε την ίδια διαδρομή ακόμη κι όταν υπάρχουν πιο γρήγορες, γιατί παραμένουμε πιστοί σε συνήθειες που δεν μας εξυπηρετούν πια ή γιατί επαναλαμβάνουμε επιλογές παρότι γνωρίζουμε ότι υπάρχουν καλύτερες εναλλακτικές.
Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο Communications Psychology, δεν περιορίζεται στην περιγραφή αυτών των τάσεων. Προσφέρει ένα νέο πλαίσιο για να κατανοήσουμε βαθύτερα τη διαδικασία λήψης αποφάσεων, ανοίγοντας τον δρόμο για πιο ακριβή μοντέλα και πιο ρεαλιστικές ερμηνείες της ανθρώπινης συμπεριφοράς.
