Καθώς μεγαλώνουμε, είναι φυσικό να συμβαίνουν αλλαγές στον εγκέφαλό μας που ενδέχεται να παρατηρήσουμε πως επηρεάζουν τη γνωστική μας λειτουργία. Ωστόσο, υπάρχει μια ιδιαίτερη ομάδα ανθρώπων, οι λεγόμενοι “SuperAgers”, οι οποίοι παρόλο που είναι άνω των 80, δείχνουν να αντιστέκονται στους συνήθεις περιορισμούς του χρόνου. Αντί να υφίστανται για παράδειγμα τις γνωστές παθήσεις που σχετίζονται με την ηλικία, όπως η άνοια, ο εγκέφαλός τους παραμένει εξαιρετικά υγιής και σε πλήρη λειτουργία. Πώς τα καταφέρνουν;
Μια πρόσφατη μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature, έδειξε ότι οι SuperAgers έχουν τη δυνατότητα να παράγουν περισσότερους νευρώνες στον ιππόκαμπο του εγκεφάλου τους — τη βασική περιοχή για τη μνήμη και τη μάθηση — σε σύγκριση με άλλες ομάδες ηλικιωμένων. Η νευρογένεση, η διαδικασία δημιουργίας νέων νευρώνων από νευρικά βλαστικά κύτταρα, φαίνεται να είναι σημαντική για τη διατήρηση της γνωστικής λειτουργίας με την ηλικία. Σύμφωνα με την Orly Lazarov, καθηγήτρια και επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, «η κατανόηση αυτής της διαδικασίας μας επιτρέπει να αναπτύξουμε θεραπευτικές στρατηγικές για την υποστήριξη της γνωστικής λειτουργίας και την πρόληψη της άνοιας».
Η μελέτη αναδεικνύει τη μοναδική ικανότητα των SuperAgers να διατηρούν την “ικανότητα ανανέωσης” του εγκεφάλου τους μέσω της συνεχούς παραγωγής νέων νευρώνων.
Νευρογένεση και ανθεκτικότητα του εγκεφάλου: Ποιες οι δυνατότητες στο μέλλον;
Η εν λόγω μελέτη μας βοηθά να κατανοήσουμε γιατί κάποιοι άνθρωποι παραμένουν διαυγείς και «ξεκούραστοι» με τα χρόνια, ενώ άλλοι εκδηλώνουν γνωστικές δυσλειτουργίες. Ο Dung Trinh, ιατρός και επικεφαλής ιατρικός διευθυντής της Healthy Brain Clinic στην Καλιφόρνια, σημειώνει ότι «η ανακάλυψη της ανθεκτικότητας του εγκεφάλου των SuperAgers είναι εξαιρετικά ελπιδοφόρα, καθώς δείχνει ότι οι φυσικοί προστατευτικοί μηχανισμοί του εγκεφάλου μπορούν να προλαμβάνουν ή και να επιβραδύνουν τη γνωστική έκπτωση».
Ωστόσο, η έρευνα αναγνωρίζει ότι η νευρογένεση από μόνη της δεν είναι αρκετή για την πρόληψη της νόσου Alzheimer. Ο Trinh εξηγεί ότι «η διαδικασία αυτή είναι σημαντική για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας, αλλά δεν αποδεικνύει ότι η αύξηση της νευρογένεσης θα εμποδίσει από μόνη της την ανάπτυξη της άνοιας».
SuperAgers: Πώς να ενισχύσουμε τη νευρογένεση του εγκεφάλου μας;
Η καλή υγεία του εγκεφάλου είναι εφικτή με φυσικό τρόπο. Οι ειδικοί συμβουλεύουν:
- Συνεχή αερόβια άσκηση:
Δραστηριότητες όπως το περπάτημα, το κολύμπι ή το ποδήλατο αυξάνουν παράγοντες που βοηθούν την ανάπτυξη νέων νευρώνων. - Υγιεινή διατροφή:
Μια διατροφή πλούσια σε αντιοξειδωτικά και αντιφλεγμονώδεις ενώσεις (όπως η μεσογειακή) προάγει την υγεία των εγκεφαλικών κυττάρων και τη νευρογένεση. - Μάθηση και κοινωνική εμπλοκή:
Η μάθηση και η κοινωνική αλληλεπίδραση ενισχύουν τη νευροπλαστικότητα του εγκεφάλου. Νέες δεξιότητες ή γλώσσες, μουσική, ή ακόμα και ο εθελοντισμός μπορούν να κρατήσουν τον εγκέφαλο «ζωντανό». - Προστασία του ύπνου:
Ο ύπνος είναι κρίσιμος για την επιδιόρθωση του εγκεφάλου και τη μνήμη. Η έλλειψη ύπνου έχει συνδεθεί με μειωμένη πλαστικότητα του ιππόκαμπου.
Μια ελπιδοφόρα προοπτική για την υγεία του εγκεφάλου
Αν και οι έρευνες συνεχίζονται, τα αποτελέσματα αυτής της μελέτης είναι ιδιαίτερα, όπως αναφέρθηκε, ελπιδοφόρα. Η δυνατότητα του εγκεφάλου να παράγει νέους νευρώνες και να ανανεώνεται με την πάροδο του χρόνου ανοίγει το δρόμο για καινοτόμες στρατηγικές πρόληψης και θεραπείας, που μπορούν να βοηθήσουν στην διατήρηση της γνωστικής υγείας σε μεγαλύτερες ηλικίες.
Οι SuperAgers μας δείχνουν ότι, αν και η γήρανση είναι αναπόφευκτη, ο εγκέφαλός μας έχει τη δυνατότητα να παραμείνει υγιής και λειτουργικός, αρκεί να του παρέχουμε τα κατάλληλα εφόδια: άσκηση, σωστή διατροφή, κοινωνική αλληλεπίδραση και καλό ύπνο.
