Εσείς πώς αισθάνεστε όταν λέτε ψέματα στον εαυτό σας; Μια πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Psychophysiology δείχνει ότι όταν οι άνθρωποι δεν είναι σίγουροι για την απόδοσή τους αλλά προσπαθούν να την παρουσιάσουν καλύτερη απ’ ό,τι είναι, το σώμα τους εξακολουθεί να «προδίδει» λεπτά σημάδια. Αντιλαμβάνετει δηλαδή την αυτο-εξαπάτηση και αντιδρά σε αυτή.

H «γκρίζα ζώνη» ανάμεσα σε αλήθεια και ψέμα

Οι ερευνητές στην εν λόγω μελέτη, μεταξύ άλλων, διαπίστωσαν ότι η αβεβαιότητα τοποθετεί τους ανθρώπους σε μια ενδιάμεση κατάσταση μεταξύ αλήθειας και ψέματος. Σε αυτή την «γκρίζα ζώνη», μπορούν να ενισχύσουν την αυτοεκτίμησή τους, χωρίς να βιώνουν το ίδιο επίπεδο σωματικού στρες που προκαλείται συνήθως από ένα ξεκάθαρο ψέμα.

Πώς έγινε η έρευνα

Στη μελέτη συμμετείχαν 32 άτομα, τα οποία έλυναν λογικά προβλήματα και στη συνέχεια έπρεπε να εκτιμήσουν την απόδοσή τους. Έπειτα λάμβαναν:

  • σαφή θετική ανατροφοδότηση (ότι τα πήγαν πολύ καλά)
  • σαφή αρνητική ανατροφοδότηση (ότι τα πήγαν άσχημα)
  • ασαφή ανατροφοδότηση (ότι «μάλλον» τα πήγαν καλά ή άσχημα)

Στη συνέχεια, έπρεπε να πείσουν έναν «ειδικό ανίχνευσης ψεύδους» ότι είχαν υψηλή απόδοση. Οι ερευνητές κατέγραψαν:

  • τη δραστηριότητα των ιδρωτοποιών αδένων
  • τη μυϊκή δραστηριότητα στο πρόσωπο
  • την αυτοπεποίθηση των συμμετεχόντων

Τι έδειξαν τα αποτελέσματα για τα ψέματα που λέμε στον εαυτό μας

Όταν οι συμμετέχοντες έλεγαν ψέματα γνωρίζοντας την αλήθεια, εμφάνιζαν το υψηλότερο στρες, κάτι που στο σώμα μεταφράστηκε με περισσότερη εφίδρωση. Όταν έλεγαν την αλήθεια, το σώμα τους ήταν πιο ήρεμο. Όταν όμως βρίσκονταν σε κατάσταση αβεβαιότητας, οι αντιδράσεις τους ήταν ενδιάμεσες. Δηλαδή ένιωθαν πιο πειστικοί από ό,τι όταν έλεγαν ψέματα, αλλά λιγότερο σίγουροι από ό,τι όταν έλεγαν την αλήθεια. Το ίδιο μοτίβο εμφανίστηκε και στο σώμα. Υπήρχε μέτριο επίπεδο στρες, ούτε χαμηλό ούτε υψηλό.

Τι σημαίνει αυτό

Η μελέτη δείχνει ότι το να κοροϊδεύουμε τον εαυτό μας είναι ένας μηχανισμός που μας βοηθά να προστατεύουμε την εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας και να νιώθουμε καλύτερα, χωρίς να βιώνουμε πλήρως το άγχος του ψέματος. Με απλά λόγια, όταν δεν ξέρουμε την αλήθεια, είναι πιο εύκολο να πιστέψουμε μια «βολική εκδοχή» της.

Δεν υπάρχουν μόνο αλήθειες και ψέματα

Οι ερευνητές της μελέτης τονίζουν δεν είναι μόνο η «αλήθεια» ή το ψέμα». Στην εξαπάτηση και την αυτο-εξαπάτηση δεν υπάρχει μόνο άσπρο-μαύρο, υπάρχει ένα συνεχές φάσμα με ενδιάμεσες καταστάσεις. Σε ασαφείς καταστάσεις, οι άνθρωποι μπορεί να λένε μισές αλήθειες, πρώτα στον εαυτό τους και μετά στους άλλους.

Η αυτό-εξαπάτηση δεν ωφελεί, η αλήθεια -είτε πικρή, είτε όχι- μας πάει ένα βήμα μπροστά. Όμως το να λέμε κάποια ψέματα στον εαυτό μας είναι κάτι πιο συνηθισμένο απ’ όσο νομίζουμε. Και πού και πού μπορεί να μας προστατεύει και λίγο.

Δεν πρόκειται απαραίτητα για συνειδητά ψέματα, αλλά για έναν τρόπο να διατηρούμε την αυτοπεποίθηση και την κοινωνική μας εικόνα. Όπως σημειώνουν άλλωστε και οι ερευνητές στην εν λόγω μελέτη, «για να διατηρήσουν την εικόνα τους, οι άνθρωποι μερικές φορές λένε πρώτα ψέματα στον εαυτό τους και μετά στους άλλους».