Τι προέχει για ένα σώμα που είναι στα όρια της εξάντλησης; Μια νέα επιστημονική μελέτη, δημοσιευμένη στο επιστημονικό περιοδικό Evolutionary Human Sciences, δείχνει ότι όταν το ανθρώπινο σώμα βρίσκεται υπό ακραία σωματική πίεση, δίνει προτεραιότητα στην άμυνα του οργανισμού, δηλαδή στο ανοσοποιητικό σύστημα, εις βάρος άλλων βασικών λειτουργιών όπως η αναπαραγωγή και η αποκατάσταση των ιστών.
Το εύρημα αυτό είναι σημαντικό γιατί αποκαλύπτει με ποιον τρόπο η ανθρώπινη εξέλιξη έχει «προγραμματίσει» το σώμα να διαχειρίζεται την ενέργεια σε συνθήκες επιβίωσης.
Το σώμα και η θεωρίας της «ιστορίας ζωής»
Οι επιστήμονες βασίστηκαν στη θεωρία της «ιστορίας ζωής», σύμφωνα με την οποία κάθε οργανισμός διαθέτει περιορισμένη ενέργεια, την οποία πρέπει να κατανείμει σε βασικές λειτουργίες:
- άμυνα (ανοσοποιητικό)
- συντήρηση του σώματος
- αποθήκευση ενέργειας
- αναπαραγωγή
Όταν η ενέργεια είναι περιορισμένη, το σώμα αναγκάζεται να κάνει «συμβιβασμούς» για να επιβιώσει.
Γιατί μελέτησαν αθλητές υπεραντοχής;
Για να δουν πώς λειτουργεί αυτό στην πράξη, οι ερευνητές μελέτησαν αθλητές υπεραντοχής, όπως συμμετέχοντες σε υπερμαραθωνίους και αγώνες κωπηλασίας στον Ατλαντικό. Αυτές οι δραστηριότητες προκαλούν τεράστια ενεργειακή εξάντληση, επιτρέποντας στους επιστήμονες να παρατηρήσουν πώς το σώμα «ιεραρχεί» τις ανάγκες του.
Τι έδειξαν τα αποτελέσματα
Κατά τη διάρκεια αυτών των ακραίων δοκιμασιών, οι αθλητές παρουσίασαν σημαντική απώλεια βάρους και λίπους και αύξηση της κορτιζόλης, της ορμόνης του στρες. Το πιο σημαντικό όμως ήταν ότι το σώμα έκανε ξεκάθαρες επιλογές:
1. Το σώμα δίνει προτεραιότητα στο ανοσοποιητικό σύστημα
Οι δείκτες άμυνας είτε αυξήθηκαν είτε παρέμειναν σταθεροί, δείχνοντας ότι το σώμα προστατεύεται από λοιμώξεις ακόμη και σε εξάντληση.
2. Μείωση αναπαραγωγικών λειτουργιών
Οι ορμόνες όπως η τεστοστερόνη μειώθηκαν σημαντικά, δείχνοντας ότι η αναπαραγωγή δεν αποτελεί προτεραιότητα σε συνθήκες στρες.
3. Εξάντληση ενεργειακών αποθεμάτων
Τα επίπεδα λίπους και ορμονών που σχετίζονται με την ενέργεια έπεσαν αισθητά.
4. Μειωμένη αποκατάσταση του σώματος
Παρατηρήθηκαν αυξημένες βλάβες σε μύες και ιστούς, καθώς το σώμα δεν είχε αρκετή ενέργεια για να τους επιδιορθώσει.
Το ανθρώπινο σώμα λειτουργεί στρατηγικά
Τα ευρήματα δείχνουν ότι το ανθρώπινο σώμα λειτουργεί στρατηγικά. Τι σημαίνει αυτό; Όταν οι πόροι του είναι περιορισμένοι, «επενδύει» σε λειτουργίες που εξασφαλίζουν άμεση επιβίωση και «παγώνει» όσες μπορούν να περιμένουν.
Αυτό εξηγεί γιατί η υπερβολική άσκηση μπορεί να οδηγήσει σε τραυματισμούς, γιατί το χρόνιο στρες επηρεάζει τη γονιμότητα και γιατί όταν είμαστε άρρωστοι νιώθουμε εξάντληση και χάνουμε βάρος.
Φυσικά υπάρχουν περιορισμοί, μιας και η εν λόγω μελέτη αφορά σε άτομα με υψηλή φυσική κατάσταση, επομένως τα αποτελέσματα μπορεί να διαφέρουν στον γενικό πληθυσμό. Επιπλέον, εξετάζει βραχυπρόθεσμες επιδράσεις και όχι μακροχρόνιες. Οι επιστήμονες θέλουν στο μέλλον να εξετάσουν πώς αντιδρούν διαφορετικές ηλικιακές ομάδες, τι συμβαίνει κατά την αποκατάσταση και ποιες ομάδες είναι πιο ευάλωτες στο στρες.
Συνολικά, η έρευνα δείχνει ότι η ικανότητα του ανθρώπινου σώματος να προσαρμόζεται σε δύσκολες συνθήκες βασίζεται σε βαθιά εξελικτικά «προγράμματα». Σε περιόδους έντονου στρες, το σώμα δεν καταρρέει τυχαία, αλλά κάνει στρατηγικές επιλογές για να εξασφαλίσει την επιβίωση.
