Η γήρανση μας αγγίζει όλους, σπανίως όμως γνωρίζουμε πώς εξελίσσεται πραγματικά μέσα στο σώμα. Γι’ αυτό και οι επιστήμονες προσπαθούν εδώ και χρόνια να μετρήσουν όχι την ηλικία που αναγράφεται στην ταυτότητα, γνωστή ως χρονολογική, αλλά τη βαθύτερη φθορά του οργανισμού, τις αλλαγές που αποτυπώνονται στα κύτταρα και τα όργανά μας στο πέρασμα του χρόνου.
Μέχρι σήμερα, βασίζονταν σε επιγενετικά «ρολόγια», τα οποία παρακολουθούν τις αλλαγές που συσσωρεύονται στο DNA καθώς μεγαλώνουμε. Χρήσιμα αλλά όχι πάντα αξιόπιστα, όπως αναφέρουν.
Ένα νέο ρολόι που «διαβάζει» τα γονίδια
Τώρα, μια ερευνητική ομάδα παρουσίασε ένα εντελώς διαφορετικό μοντέλο, ένα ρολόι (“transcriptomic clock”) που δεν «διαβάζει» το DNA αλλά τη δραστηριότητα των γονιδίων, ποια ενεργοποιούνται, ποια «σιωπούν» και πώς αλλάζει αυτό το μοτίβο όσο μεγαλώνουμε. Η λογική είναι απλή. Καθώς ο οργανισμός γερνά, η «φωνή» των γονιδίων αλλάζει. Αυτή η αλλαγή μπορεί να λειτουργήσει σαν υπογραφή της βιολογικής ηλικίας.
Το πραγματικά καινοτόμο στοιχείο; Οι επιστήμονες συνέλεξαν δεδομένα από τέσσερα διαφορετικά είδη (ποντίκια, αρουραίους, μακάκους και ανθρώπους) και συνέκριναν πώς εξελίσσεται η γήρανση όχι μόνο ανάμεσα στα είδη, αλλά και ανάμεσα σε διαφορετικούς ιστούς του σώματος.
Τι αποκάλυψε η ανάλυση για τη γήρανση
Η ομάδα παρατήρησε ότι ορισμένα γονίδια που σχετίζονται με την υγιή κυτταρική ανανέωση και την επούλωση πληγών συνδέονται με πιο αργή γήρανση. Αντίθετα, γονίδια που σχετίζονται με φλεγμονή και κυτταρικό θάνατο αποτελούν σημάδια επιταχυνόμενης φθοράς και μεγαλύτερης βιολογικής ηλικίας.
Με βάση αυτά τα μοτίβα, οι ερευνητές δημιούργησαν έναν αλγόριθμο που λειτουργεί σαν «ρολόι» και τον δοκίμασαν σε υπάρχοντα μοντέλα γήρανσης. Σύμφωνα με τα ευρήματα, που δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Nature, το νέο «ρολόι» προέβλεπε με ακρίβεια αν ένας οργανισμός γερνά πιο γρήγορα ή πιο αργά, αλλά και τον κίνδυνο θνησιμότητας.
Πώς μπορεί να χρησιμοποιηθεί
Ένα από τα πιο υποσχόμενα πεδία εφαρμογής του είναι η αξιολόγηση παρεμβάσεων, δηλαδή πώς επηρεάζεται η βιολογική ηλικία από την διατροφή, την άσκηση, τα φάρμακα ή άλλες αλλαγές στον τρόπο ζωής. Δεν αντικαθιστά τις κλινικές δοκιμές, όπως αναφέρουν οι ερευνητές, αλλά μπορεί να λειτουργήσει ως ένα πρώιμο, γρήγορο εργαλείο για να διαπιστωθεί εάν κάτι επιβραδύνει ή επιταχύνει τους ρυθμούς γήρανσης.
Ωστόσο, χρειάζονται περισσότερα δεδομένα από διαφορετικούς πληθυσμούς, πιο λεπτομερείς μετρήσεις, καλύτερη κατανόηση των μοριακών μηχανισμών που κρύβονται πίσω από αυτές τις αλλαγές. Η ομάδα τονίζει ότι η γήρανση δεν είναι μία ενιαία διαδικασία, αλλά ένα σύνθετο φαινόμενο που επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες. Έτσι, ένα εργαλείο που μπορεί να αποτυπώσει αυτές τις διαφορές ίσως βοηθήσει τους επιστήμονες να εντοπίσουν ποια σημεία του σώματος χρειάζονται μεγαλύτερη προσοχή.
Όπως και να έχει, το νέο «ρολόι» φαίνεται να αναγνωρίζει παράγοντες που ήδη γνωρίζουμε ότι επηρεάζουν τη γήρανση, όπως η χρόνια φλεγμονή ή η κυτταρική φθορά. Αυτό σημαίνει ότι θα μπορούσε να γεφυρώσει το χάσμα ανάμεσα σε όσα γνωρίζουμε και σε όσα προσπαθούμε ακόμη να κατανοήσουμε για τη βιολογική ηλικία.
