Αν η εμπειρία των τελευταίων ετών μας δίδαξε κάτι, αυτό είναι ότι οι ιοί έχουν την τάση να βρίσκονται πάντα ένα βήμα μπροστά μας. Μεταλλάσσονται, ελίσσονται και συχνά ξεπερνούν τις άμυνες που με τόσο κόπο αναπτύσσει η επιστήμη. Τώρα όμως, οι ειδικοί επιστράτευσαν έναν αναπάντεχο σύμμαχο που μπορεί να ανατρέψει τα δεδομένα, την τεχνητή νοημοσύνη (AI). Για πρώτη φορά, ερευνητές του Πανεπιστημίου του Cambridge και του Southampton ανέπτυξαν και δοκίμασαν σε ανθρώπους ένα εμβόλιο που έχει σχεδιαστεί με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης, ανοίγοντας μια νέα σελίδα στην προληπτική ιατρική.
Ο στόχος είναι η δημιουργία ενός «καθολικού» εμβολίου, ικανού να μας προστατεύσει όχι μόνο από τις υπάρχουσες παραλλαγές του κορωνοϊού, αλλά και από μελλοντικές απειλές που δεν έχουν εκδηλωθεί ακόμη.
Η αποστολή της τεχνητής νοημοσύνης
Μέχρι σήμερα, οι επιστήμονες απομόνωναν ένα συγκεκριμένο στέλεχος ενός ιού και εκπαίδευαν το ανοσοποιητικό μας σύστημα να το αναγνωρίζει. Όταν όμως ο ιός άλλαζε μορφή, όπως συμβαίνει με τη γρίπη ή με τις διαδοχικές παραλλαγές του SARS-CoV-2, το εμβόλιο έχανε μέρος της αποτελεσματικότητάς του, κάνοντας απαραίτητες τις επαναληπτικές ή επικαιροποιημένες δόσεις.
Αυτήν την φορά, οι επιστήμονες επιστράτευσαν τον αλγόριθμο για να αναλύσει έναν τεράστιο όγκο γενετικών δεδομένων κορωνοϊών, στους οποίους ανήκουν οι ιοί του SARS και της COVID-19, καθώς και στελέχη που εντοπίζονται σε ζώα όπως οι νυχτερίδες. Η αποστολή της AI ήταν να εντοπίσει τα βιολογικά χαρακτηριστικά των ιών που παραμένουν ίδια στο πέρασμα του χρόνου, επειδή είναι απολύτως απαραίτητα για την επιβίωση του ιού.
Βασιζόμενοι σε αυτά τα κοινά στοιχεία, οι ερευνητές δημιούργησαν ένα νέο υπερ-αντιγόνο, το οποίο δεν επικεντρώνεται σε ένα μόνο στέλεχος, αλλά μιμείται ένα «κοινό μοτίβο» που μοιράζονται πολλοί διαφορετικοί κορωνοϊοί, προσφέροντας έτσι πιο ολοκληρωμένη προστασία.
DNA εμβόλιο χωρίς βελόνες
Πέρα από τον ψηφιακό του σχεδιασμό, το νέο εμβόλιο παρουσιάζει ενδιαφέρον και ως προς τον τρόπο διάθεσής του. Αντί για την τεχνολογία mRNA, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν εμβόλιο DNA, μια επιλογή που φέρνει δύο σημαντικά πλεονεκτήματα:
- Ανθεκτικότητα: Τα εμβόλια DNA είναι ιδιαίτερα ανθεκτικά και δεν απαιτούν τις εξαιρετικά χαμηλές θερμοκρασίες κατάψυξης που χρειάζονται τα mRNA. Αυτό διευκολύνει τη μεταφορά και την αποθήκευσή τους, ειδικά σε περιοχές με περιορισμένες υποδομές.
- Εφαρμογή χωρίς βελόνα: Η χορήγηση γίνεται μέσω μιας συσκευής που χρησιμοποιεί μια δέσμη υγρού υψηλής πίεσης, η οποία διαπερνά ανώδυνα το δέρμα, κάνοντας τη διαδικασία πιο φιλική και γρήγορη.
Τι έδειξε η πρώτη δοκιμή σε ανθρώπους
Η κλινική δοκιμή Φάσης Ι περιελάμβανε μικρό αριθμό εθελοντών (39 συμμετέχοντες), αποτελώντας το πρώτο βήμα για την αξιολόγηση της ασφάλειας, της ανεκτικότητας και της ανοσολογικής απόκρισης που προκάλεσε. Σύμφωνα με τα ευρήματα, το εμβόλιο κατάφερε να ενεργοποιήσει την άμυνα του οργανισμού απέναντι σε πολλούς τύπους κορωνοϊών με ασφάλεια και χωρίς να καταγραφούν σοβαρές παρενέργειες.
Ωστόσο, οι ερευνητές ξεκαθαρίζουν ότι έχουμε ακόμα πολύ δρόμο μπροστά μας. Αν και τα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά, οι ανοσολογικές αντιδράσεις μετά τον εμβολιασμό ήταν μέτριες. Επίσης, δεν είναι σαφές πόσο διαρκεί η προστασία και αν θα χρειαστούν περαιτέρω αναμνηστικές δόσεις. Απαιτούνται επιπλέον μεγαλύτερες κλινικές δοκιμές για να διαπιστωθεί αν το εμβόλιο μπορεί να προλάβει ή να μειώσει τις λοιμώξεις από τον ιό σε πραγματικές συνθήκες.
