Από την εποχή του facebook και μετά, πολλά πράγματα άλλαξαν στις κοινωνικές σχέσεις. Έννοιες και συνήθειες βαθιά ριζωμένες στις κοινωνικές μας σχέσεις και επαφές, άλλαξαν. Με την τεχνητή νοημοσύνη, οι αλλαγές αυτές έγιναν βαθύτερες. Και όχι προς το καλύτερο.
Μπορεί να φανεί κάπως αφοριστικό, αλλά ο αρθρογράφος των Financial Times, Μάρτιν Σάντμπου, επισημαίνει ότι, αρχικά, οι εταιρείες τεχνολογίας σφετερίστηκαν την έννοια των «φίλων» και της «σύνδεσης». Τώρα έρχονται να κατακτήσουν και τη «συντροφικότητα».
Παράθυρο στην ψυχή των ανθρώπων
Σύμφωνα με τον Μάρτιν Σάντμπου, ο τρόπος με τον οποίο κάποιος διαχειρίζεται τον ελεύθερο χρόνο του, είναι ένα σημαντικό παράθυρο στην ψυχή του. Όπου ελεύθερος χρόνος οι διακοπές και οι γιορτές. Μέρες σπάνιες και σημαντικές σαν οάσεις, όταν η ζωή των περισσότερων, αν όχι όλων, είναι γεμάτη από υποχρεώσεις και δουλειά. Στο ελεύθερο χρόνο τους οι άνθρωποι θέλουν να κάνουν κάτι που τους αρέσει, όχι μόνο όσα είναι υποχρεωμένοι να κάνουν.
Μεταξύ αυτών που αναζητούν οι άνθρωποι στον ελεύθερο χρόνο τους είναι η συντροφικότητα –ακόμη και αν δεν το συνειδητοποιούν. Συντροφικότητα και με τις δύο έννοιές της: της καλής παρέας και της πιο στενής σχέσης με έναν άλλο άνθρωπο. Και πια αυτό για το οποίο όλοι μιλούν είναι η «επιδημία μοναξιάς».
Ο Μάρτιν Σάντμπου είναι απολύτως βέβαιος ποιος ευθύνεται για την εξάπλωσή της.
Οι σφετεριστές της φιλίας
Όπως επισημαίνει, όλοι όσοι θυμούνται τον κόσμο πριν από το Facebook, μπορεί επίσης να θυμούνται πώς το κοινωνικό δίκτυο σφετερίστηκε διακριτικά την έννοια της λέξης «φίλος».
Η έννοια που απέδωσε στον όρο «φίλος/φίλη» μόλυνε αυτό που σήμαινε η λέξη –σίγουρα όχι προς το καλύτερο. Και πλέον η λέξη φίλος δύσκολα αποδίδει αυτό που πραγματικά σημαίνει –ή σήμαινε πριν από τα like και τα άλλα σύμβολα που χρησιμοποιούμε στις «αντιδράσεις» μας.
Σύμφωνα με τον αρθρογράφο, η λεξιλογική υποβάθμιση αντισταθμίστηκε γρήγορα από τη διάβρωση των πραγματικών κοινωνικών δεσμών. Και σημειώνει ότι πραγματικά υπάρχει λόγος σοβαρός να αποδώσουμε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ειδικότερα και στην ψηφιακή επαφή μέσω οθόνης γενικότερα την υπονόμευση της κοινωνικής ικανότητας. Η «φιλία» εκτοπίζει τη φιλία, οι «συνδέσεις» μάς απομονώνουν όλους ακόμη περισσότερο.
Και τώρα η τεχνολογία έχει έρθει για να σφετεριστεί και τη «συντροφικότητα».
Τεχνητή νοημοσύνη και συντροφικότητα
Τη χρονιά που μόλις πέρασε, η τεχνητή νοημοσύνη μας προσέφερε «συντρόφους» (αλλά και «φίλους»), οι οποίοι πολύ γρήγορα έγιναν mainstream. Προφανής λόγος, η ανεκπλήρωτη επιθυμία των ανθρώπων για συντροφικότητα. Και πίσω από αυτούς τους νέους συντρόφους βρίσκεται και ο Μαρκ Ζούκερμπεργκ, του Facebook. Ο οποίος, όπως επισημαίνει ο Μάρτιν Σάντμπου, προσδιόρισε το χάσμα μεταξύ του αναφερόμενου αριθμού πραγματικών και επιθυμητών φίλων ως τη νέα επιχειρηματική προοπτική για την τεχνητή νοημοσύνη. Δηλαδή, η ίδια βιομηχανία της οποίας τα προηγούμενα προϊόντα μας στέρησαν τη συντροφικότητα, προτείνει νέα για να γεμίσει το κενό.
Μεταξύ αυτών, κάποια με αρκετά αβλαβείς χρήσεις. Όπως οι «σύντροφοι» που προσφέρει η τεχνητή νοημοσύνη για παιχνίδια ρόλων, διατήρηση ζωντανών αναμνήσεων χαμένων αγαπημένων προσώπων, ακόμη και θεραπεία και συμβουλές. Με άλλα λόγια: παιχνίδια, φαντάσματα και Θεός. Κατά τον αρθρογράφο, αυτές οι χρήσεις δεν είναι τίποτα περισσότερο από σύγχρονες εκδοχές των αιώνιων δραστηριοτήτων του ανθρώπου όταν θέλει να αποσυρθεί από την πραγματικότητα.
Αλλά δεν προσφέρουν συντροφικότητα. Ο βασικός λόγος είναι η ίδια η χρησιμότητα των συντρόφων. Ο Γάλλος ουμανιστής φιλόσοφος της Αναγέννησης, Μισέλ ντε Μονταίν, έλεγε ότι η μόνη αξία της συντροφικότητας είναι η ίδια. Αναζητήστε συντροφιά λόγω της χρησιμότητάς της για εσάς –δεν θα είναι συντροφιά αυτό που θα αποκτήσετε. Και όταν ρωτήθηκε τι κάνει μια φιλία αληθινή, απάντησε: «Γιατί ήταν αυτός· επειδή ήμουν εγώ». Το να αντιλαμβανόμαστε τους φίλους ως αριθμό, που αποκτά αξία ανάλογα με το μέγεθός του, σημαίνει ότι δεν ξέρουμε τι είναι φίλος.
Και ποιος μπορεί να πει για ένα σύντροφο τεχνητής νοημοσύνης «ήταν αυτός ή αυτή»; Ο Μάρτιν Σάντμπου επισημαίνει ότι ο σύντροφος που έχει δημιουργήσει η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι παρά ένας καθρέφτης, όχι ένας άλλος. Μια συσκευή παρακολούθησης, που ακούει τα πάντα. Το «Γιατί ήμουν εγώ· επειδή ήμουν εγώ» δεν λειτουργεί.
Τεχνητή νοημοσύνη και σολιψισμός
Αν οι σύντροφοι τεχνητής νοημοσύνης φέρνουν κάτι δικό τους, είναι επειδή έχουν σχεδιαστεί για να το κάνουν αυτό από τους δημιουργούς τους. Έχουν σχεδιαστεί για να είναι χρήσιμοι και να ευχαριστούν. Διαφορετικά, γιατί να πληρώσει κάποιος για να τους αποκτήσει; Σκοπός των συντρόφων της τεχνητής νοημοσύνης είναι να απομακρύνουν τα κακά συναισθήματα. Αποξένωση, ανεπάρκεια, αμφιβολία και όλα τα πράγματα που μας κάνουν να φοβόμαστε την πραγματική συντροφιά. Υπόσχονται τις απολαύσεις της κοινωνίας χωρίς τον κίνδυνο να είμαστε με άλλους.
Δηλαδή, λέει ο Σάντμπου, οι «φίλοι» από τεχνητή νοημοσύνη είναι για τη συντροφικότητα ό,τι η πορνογραφία για τη σεξουαλική οικειότητα. Και τα δύο είναι σολιψισμός που μεταμφιέζεται σε αλληλεπίδραση. Δηλαδή, δημιουργούμε έναν «φίλο» ή «σύντροφο» που βλέπει τον κόσμο και τη ζωή και τους άλλους ανθρώπους ακριβώς όπως εμείς, αγνοώντας την πραγματικότητα των άλλων. Αλλά αυτό είναι που προκαλεί ανατριχίλα… Και πρέπει να αποτύχουν, κατά τον αρθρογράφο.
Οι σύντροφοι χωρίς δικές τους εσωτερικές ζωές -«ευτυχισμένοι σκλάβοι»- και η φιλία χωρίς τριβές δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν τον σολιψισμό. Απλώς μας κολακεύουν ώστε να πιστεύουμε ότι η αυτοαπορρόφησή μας είναι κάτι άλλο. Για να γλιτώσουμε από τον σολιψισμό, πρέπει να αναγνωρίσουμε και να αποδεχθούμε τη μοναξιά μας. Και να θέλουμε να μας εκτιμούν εκείνοι που δεν δημιουργήθηκαν για να μας εκτιμήσουν. Αυτό θα ήταν μια αρχή.
Δείτε ως αντίδοτο. Προσπαθήστε να λάβετε σοβαρά υπόψη τι πραγματικά απαιτούν η φιλία, η σύνδεση και η συντροφικότητα.
Και στις γιορτές, δείτε ανθρώπους, χωρίς να περιμένετε κάτι από αυτό. Να είστε ευγενικοί. Με τον εαυτό σας και με τους άλλους. Ιδανικά, αφήστε το τηλέφωνό σας στο σπίτι.
*Από την Αρχοντία Κάτσουρα
