Μια απρόσμενα δημοφιλής τάση στα social media την περασμένη χρονιά ήταν η χαρά της κοινωνικής απομόνωσης… Πλήθος reels, αναρτήσεων και memes αναδεικνύουν όλο και πιο πολύ την απόρριψη των κοινωνικών προσκλήσεων, την εγκατάλειψη των ραντεβού, την εκτέλεση μόνο των απαραίτητων καθηκόντων στη δουλειά, ακόμα και τη δυσαρέσκεια για την απώλεια της κοινωνικής αποστασιοποίησης, σα να ήταν κάτι θετικό και όχι μια δυσάρεστη συνέπεια της πανδημίας. Φαίνεται τελικά μάλλον πως οι άνθρωποι έχουμε πραγματικά κουράσει ο ένας τον άλλον! Άραγε, μας αρέσει η μοναξιά ή απλώς εκφράζουμε τα παράπονά μας; Έχουν οι σύγχρονες τεχνολογίες που υποτίθεται ότι μας συνδέουν, διαβρώσει τις κοινωνικές σχέσεις;

Ένας από τους πολλούς τρόπους με τους οποίους η τεχνολογία έχει μεταμορφώσει την επικοινωνία είναι ότι μας έκανε πολύ εύκολο το να αποφεύγουμε την «τολμηρή επικοινωνία», αυτή που καλλιεργεί κοινωνική συνδεσιμότητα.

Η τολμηρή επικοινωνία περιλαμβάνει την παραδοχή όταν κάνουμε λάθος ή δεν γνωρίζουμε την απάντηση, την διεξαγωγή δύσκολων συνομιλιών και την προσέγγιση της σύγκρουσης με διάλογο και σεβασμό. Τέτοιες συμπεριφορές χτίζουν εμπιστοσύνη και ενισχύουν τις σχέσεις. Και είναι ακριβώς αυτές οι συμπεριφορές που τα ψηφιακά περιβάλλοντα μας διευκολύνουν να παραλείψουμε.

Με λίγα λόγια, η τεχνολογία μπορεί να μας κάνει δειλούς.

Σκεφτείτε πρόσφατες τάσεις, για παράδειγμα, το ghosting ή αλλιώς η λήξη μιας σχέσης μέσω της εξαφάνισης χωρίς εξήγηση, έχει γίνει συνηθισμένο. Έρευνα μάλιστα έδειξε ότι το 84% των νέων ενηλίκων λένε ότι έχουν βιώσει ghosting, και σχεδόν τα δύο τρίτα όσων το έχουν δεχτεί παραδέχονται ότι το έχουν κάνει και οι ίδιοι σε κάποιον άλλον.

Η ψηφιακή επικοινωνία μας επιτρέπει να εξαφανιζόμαστε χωρίς να βιώνουμε τον αντίκτυπο της απουσίας μας στους άλλους. Με τον καιρό, η συνεχής έκθεση σε αυτή τη συμπεριφορά ή ακόμη και η παρακολούθηση ιστοριών γι’ αυτήν στα social media μπορεί να ενισχύσει την ιδέα ότι η συναισθηματική επένδυση είναι επικίνδυνη.

Ύστερα είναι και τα memes με ανθρώπους που προστατεύουν θεωρητικά την ηρεμία τους ενώ ξαπλώνουν μόνοι τους στο κρεβάτι με ένα τηλεχειριστήριο στο χέρι. Παλιά φοβόμασταν τη μοναξιά· τώρα φοβόμαστε τις σχέσεις;

Παρόμοιες τάσεις παρατηρούνται και στον χώρο εργασίας. Μια μελέτη έδειξε ότι το 60% των εργαζομένων είναι “quiet quitters”, δηλαδή προσπαθούν να κάνουν τη λιγότερη δυνατή δουλειά ίσα για να μην απολυθούν. Το quiet quitting έχει παρουσιαστεί ως καθορισμός ορίων και αυτοφροντίδα, αλλά το να αποφεύγεις δύσκολες συνομιλίες ως προς τον φόρτο εργασίας ή τη δυσαρέσκεια στην εργασία άραγε ωφελεί;

Ταυτόχρονα, μελέτες δεδομένων από τα social media αποκαλύπτουν ότι η εχθρικότητα στο διαδίκτυο είναι έντονη. Οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης ανταμείβουν την βεβαιότητα, την εντυπωσιακή αντίδραση και την οργή. Αυτό αφήνει ελάχιστο χώρο για παραγωγικό διάλογο, «ήσυχη» σκέψη ή ταπεινότητα.

Συνολικά, όλα αυτά μπορεί να αποτελούν ένδειξη ενός ευρύτερου κοινωνικού φαινομένου, όπου η τεχνολογία ανταμείβει επιβλαβείς συμπεριφορές, οδηγώντας μας στο να αναζητάμε την ασφάλεια στην απομόνωση.

Μπορούμε να κάνουμε προσβλητικά tweets, να χωρίζουμε με ένα μήνυμα και να αποσυρόμαστε από τη δουλειά αφήνοντας την κάμερά μας κλειστή στις συσκέψεις και αγνοώντας τα emails έχοντας την αίσθηση ότι προστατεύουμε τον εαυτό μας. Αλλά έτσι κινδυνεύουμε η αποφυγή να μας γίνει συνήθεια και η αποφυγή δύσκολων καταστάσεων ή συναισθημάτων πνίγει την προσωπική ανάπτυξη, υπονομεύει τις σχέσεις και ενισχύει την κοινωνική απομόνωση. Φυσικά, σε ορισμένες περιπτώσεις, η αποφυγή μπορεί να είναι δικαιολογημένη. Το πρόβλημα φαίνεται να προκύπτει όταν η αποφυγή γίνεται η προεπιλεγμένη αντίδρασή μας σε καθημερινές δυσφορίες.

Ίσως δεν προκαλεί έκπληξη ότι οι άνθρωποι βρισκόμαστε σε κατάσταση αποσύνδεσης, αλλά η κοινωνική απομάκρυνση έχει κόστος στην ποιότητα της ζωής μας, στη σωματική και ψυχική μας υγεία, ακόμη και στη διάρκεια της ζωής μας.

Είμαστε πιο μόνοι λόγω έλλειψης ευκαιριών για κοινωνική σύνδεση ή λόγω απώλειας εμπιστοσύνης στις κοινωνικές σχέσεις; Οι σύγχρονες τεχνολογίες έχουν αυξήσει τις ευκαιρίες για κοινωνική σύνδεση, οπότε πιθανότατα ισχύει το δεύτερο.

Όταν η αποφυγή γίνεται ο κανόνας, η εμπιστοσύνη μας στους άλλους υποβαθμίζεται.

Η αποφυγή μας προστατεύει για μια στιγμή, αλλά μεταθέτει το κόστος, δημιουργώντας τελικά μια κουλτούρα όπου οι άνθρωποι έχουμε να περιμένουμε μόνο την εξαφάνιση και την εχθρότητα.

Μοναξιά: Πώς μπορούμε να εξασκήσουμε το θάρρος σε μια εποχή όπου η αποφυγή είναι τόσο εύκολη;

  • Επιλέξτε να κάνετε την επόμενη δύσκολη συνομιλία πρόσωπο με πρόσωπο. Το αποτέλεσμα είναι πολύ πιθανό να οδηγήσει σε επίλυση παρά σε σύγκρουση και αποστασιοποίηση.
  • Αναγνωρίστε ένα πράγμα που αποφεύγετε και γράψτε πώς θα ήταν αν το αντιμετωπίζατε με θάρρος. Μπορεί να πρόκειται για μια συζήτηση ή μια απόφαση που αναβάλλετε. Ρωτήστε τον εαυτό σας τι ακριβώς αποφεύγετε. Είναι το να κάνετε λάθος, να αισθανθείτε άβολα, να απογοητεύσετε κάποιον ή να απορριφθείτε; Σκεφτείτε ότι κάθε φορά που ενεργείτε παρά τους φόβους σας, πετυχαίνετε ένα καλύτερο αποτέλεσμα. Εκτός αυτού, το θάρρος είναι σαν ένα μυς: δυναμώνει με τη χρήση, διαφορετικά, ατροφεί.
  • Εξασκήστε την ταπεινότητα. Για παράδειγμα, πείτε σε κάποιον πως αλλάξατε γνώμη ή παραδεχθείτε ότι κάνατε λάθος για κάτι στο παρελθόν.
  • Προσεγγίστε αλλιώς την ενόχληση στις διαπροσωπικές σχέσεις. Όταν συνδέουμε την ενόχληση με τον κίνδυνο, η απόσυρση γίνεται η αυτοματοποιημένη μας αντίδραση. Όταν αισθάνεστε μια σύγκρουση, δοκιμάστε να πλησιάσετε το άτομο και να κάνετε ερωτήσεις.