Η αυτοεκτίμηση μοιάζει με κάτι απόλυτα προσωπικό, όμως η αλήθεια είναι πως μας δείχνει διαρκώς πού στεκόμαστε σε σχέση με τους άλλους και αν η θέση μας μέσα στην ομάδα είναι ασφαλής. Μια σημαντική θεωρία, μάλιστα, η θεωρία του κοινωνιομέτρου, έρευνα σχετικά με την οποία δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Personality and Social Psychology, υποστηρίζει ότι η αυτοεκτίμηση παρακολουθεί το πόσο αποδεκτοί ή απορριπτέοι νιώθουμε, ωθώντας μας διακριτικά να προστατεύσουμε το αίσθημα του ανήκειν.
Εξελικτικά, αυτό έχει νόημα. Για το μεγαλύτερο μέρος της ανθρώπινης ιστορίας, ο κοινωνικός αποκλεισμός αποτελούσε υπαρξιακή απειλή.
Χαμηλή αυτοεκτίμηση και ο εσωτερικός «μηχανισμός» της
Ένας χρήσιμος τρόπος να σκεφτούμε την αυτοεκτίμηση είναι σαν θερμόμετρο. Ανεβαίνει όταν το κοινωνικό περιβάλλον μας «θερμαίνεται» απέναντί μας και πέφτει όταν η αποδοχή μοιάζει ανεπαρκής. Αυτό ναι μεν μοιάζει βαθιά προσωπικό, αλλά στην πραγματικότητα δεν μετρά εμάς, μετρά την αντίληψή μας για το πώς μας βλέπουν οι άλλοι. Έτσι προκύπτουν δύο βασικές αλήθειες. Η αυτοεκτίμηση δεν είναι αντικειμενικό σκορ. Είναι υποκειμενική. Με λίγα λόγια, το ίδιο άτομο μπορεί να νιώθει εντελώς διαφορετικά σε δύο διαφορετικές κοινωνικές ομάδες.
Το ζητούμενο δεν είναι να σταματήσουμε να συγκρινόμαστε με τους άλλους. Είναι να συγκρινόμαστε πιο έξυπνα.
Αυτοεκτίμηση και πώς να την ανακτήσουμε
Τι να κάνουμε για να αυξήσουμε περισσότερο την αυτοεκτίμησή μας:
1. Σταματήστε να συγκρίνεστε με «στιγμιότυπα τελειότητας»
Η αυτοεκτίμηση διαμορφώνεται από εσάς και από τις γνώμες ενός μικρού κύκλου ανθρώπων που μετράνε για σας, όχι από όλους. Η συνεχής σύγκριση με κάτι που μας φαίνεται καλύτερο από εμάς διαβρώνει ακόμη και μια υγιή αυτοεκτίμηση, ιδιαίτερα στα social media, όπου οι εξαιρέσεις παρουσιάζονται ως κανόνας και οι εικόνες που βλέπουμε προωθούν μια επίπλαστη τελειότητα. Κάτι δηλαδή που δεν υπάρχει και εμείς παρόλα αυτά προσπαθούμε να το φτάσουμε.
Αυτό που χρειάζεται δεν είναι περισσότερες επιβεβαιώσεις, αλλά να παρατηρήσουμε συνομηλίκους, ανθρώπους που βρίσκονται στην ίδια φάση με εμάς. Και να συγκρίνουμε ολόκληρες τις ζωές τους με τη δική μας, όχι μία μόνο διάσταση.
2. Κάντε τη μόνη σύγκριση που αποδίδει
Ποια είναι αυτή; Εσείς σήμερα σε σχέση με εσάς στο παρελθόν. Η προσωπική πρόοδος μετριέται μόνο με έναν τρόπο. Συγκρίνοντας ποιος είστε τώρα με το ποιος ήσασταν παλιά. Αλλάξατε προς το καλύτερο; Εξελιχθήκατε; Καταφέρατε στόχους;
3. Δράστε αντί να αναλύετε
Η αυτοεκτίμηση είναι αποτέλεσμα συμπεριφοράς, όχι σκέψης. Αν η θεωρία του κοινωνιομέτρου είναι σωστή, τότε η αυτοεκτίμηση δεν αλλάζει εύκολα μόνο με σκέψη. Ορίζεται πάντα σε σχέση με το πώς νιώθουμε σε σχέση με τους άλλους. Άρα όσο και αν σκεφτούμε κάτι θετικό για εμάς, μπορεί αυτό που νιώθουμε να μην αλλάζει.
Σε αυτή την περίπτωση, η δράση βοηθά περισσότερο από την υπερανάλυση. Αντισταθείτε σε ό,τι σας κρατά σε στασιμότητα και επενδύστε σε ό,τι ήδη σας στηρίζει. Θέστε στόχους που έχουν νόημα για εσάς, όχι στόχους δανεισμένους από τη ζωή κάποιου άλλου.
