Tο χαρούπι είναι ο καρπός του δέντρου χαρουπιά (Ceratonia siliqua) που ευδοκιμεί κυρίως στη λεκάνη της Μεσογείου. Στην Ελλάδα το ξέρουμε και με το όνομα ξυλοκερατιά από το αρχαιοελληνικό κεράτιον, από όπου προήλθε και η λέξη καράτι, λόγω του ότι κατά την αρχαιότητα το βάρος των σπόρων χαρουπιού είχε οριστεί ως μονάδα μέτρησης πολύτιμων λίθων και χρυσού. Οι πρόγονοί μας το χρησιμοποιούσαν ως φυσικό γλυκαντικό, αλλά και για την πρόληψη και τη θεραπεία της δυσεντερίας και την ανακούφιση από τη δυσπεψία και τη διάρροια.
Στην Ελλάδα των νεότερων χρόνων αποτέλεσε μία από τις βασικότερες πηγές διατροφής κατά την περίοδο της Κατοχής, εξού και ο χαρακτηρισμός του «σοκολάτα της Κατοχής» που του δόθηκε χάρη στη γλυκιά γεύση του. Μπορεί να καταναλωθεί ωμό έτσι όπως είναι, αλλά και ως σκόνη, το λεγόμενο χαρουπάλευρο. Τα τελευταία χρόνια έχει αρχίσει να γίνεται ευρέως γνωστό λόγω της μεγάλης θρεπτικής του αξίας και προϊόντα χαρουπιού εμφανίζονται όλο και πιο συχνά στα καταστήματα υγιεινής διατροφής.
Περισσότερο ασβέστιο και από το γάλα;
Το χαρούπι είναι πλούσιο κυρίως σε υδατάνθρακες (γλυκόζη και σακχαρόζη) και φυτικές ίνες, ενώ περιέχει πρωτεΐνες και καθόλου λίπος. Ειδικά οι φυτικές ίνες του είναι σε εξαιρετικά μεγάλη ποσότητα (40 γρ. φυτικών ινών/100 γρ. χαρουπιού) καλύπτοντας το 167% της συνιστώμενης ημερήσιας πρόσληψης. Ένα ακόμα πλεονέκτημα του χαρουπιού είναι ότι αποτελεί πλούσια πηγή ασβεστίου καθώς περιέχει τη διπλάσια ποσότητα από ό,τι το γάλα. Επίσης, είναι πλούσιο σε βιταμίνες και μέταλλα όπως βιταμίνες Α και του συμπλέγματος Β, κάλιο, μαγνήσιο, σίδηρο, φώσφορο, ψευδάργυρο, μαγγάνιο και χαλκό.
Χαρούπι: Τα οφέλη του στην υγεία μας
- Μειώνει χοληστερίνη και τριγλυκερίδια
Έρευνες δείχνουν ότι οι φυτικές ίνες του χαρουπιού έχουν ευεργετικά αποτελέσματα όσον αφορά το λιπιδαιμικό προφίλ, καθώς συμβάλλουν στη μείωση της ολικής χοληστερόλης και της LDL χοληστερόλης. Επίσης, σε γυναίκες έχει φανεί ότι βοηθούν και στη μείωση των τριγλυκεριδίων. Συνεπώς, η κατανάλωση χαρουπιού δρα αποτελεσματικά στην πρόληψη και τη θεραπεία της υπερχοληστερολαιμίας και στην καλύτερη λειτουργία της καρδιάς.
- Δυναμώνει τα οστά
Η μεγάλη περιεκτικότητά του σε ασβέστιο βοηθά στην πρόληψη κατά της οστεοπόρωσης. Σε αντίθεση με το κακάο, το χαρούπι δεν περιέχει οξαλικά οξέα, ενώσεις που μειώνουν την ικανότητα του οργανισμού να απορροφά το ασβέστιο.
- Είναι κατάλληλο για άτομα με κοιλιοκάκη
Καθώς εκ φύσεως δεν περιέχει γλουτένη, ενδείκνυται για τα άτομα που πάσχουν από κοιλιοκάκη. Βέβαια, θα πρέπει να δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στα διάφορα προϊόντα χαρουπιού (παξιμάδια, κριτσίνια κ.ά.), τα οποία ανάλογα με τον τρόπο παρασκευής τους ή τα υλικά που έχουν χρησιμοποιηθεί ενδεχομένως να περιέχουν τελικά γλουτένη.
- Βοηθά στην πέψη και την καλή λειτουργία του εντέρου
Η πηκτίνη και η λιγνίνη που περιέχει συμβάλλουν στην πέψη. Η αυξημένη ποσότητα φυτικών ινών του βοηθά αποτελεσματικά στην καλή λειτουργία του εντέρου και στην αντιμετώπιση της δυσκοιλιότητας. Το χαρούπι, επιπλέον, χρησιμοποιείται και για την αντιμετώπιση της διάρροιας, τόσο σε ενηλίκους όσο και σε παιδιά.
- Μπορεί να καταναλωθεί από άτομα με σακχαρώδη διαβήτη
Παρόλο που στο μεγαλύτερο ποσοστό του αποτελείται από υδατάνθρακες, δεν επηρεάζει αρνητικά τα επίπεδα σακχάρου του αίματος. Αυτό συμβαίνει γιατί τα σάκχαρα στα οποία οφείλει τη γλυκιά του γεύση είναι φυσικά και δεν έχουν την ίδια επίδραση με τη ζάχαρη, ενώ συγχρόνως οι φυτικές ίνες που περιέχει ομαλοποιούν την αύξηση του σακχάρου. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη, το αλεύρι χαρουπιού μπορεί να χαρακτηριστεί ως προϊόν με χαμηλό γλυκαιμικό δείκτη και χαμηλό γλυκαιμικό φορτίο, γι’ αυτό και συστήνεται σε άτομα με σακχαρώδη διαβήτη που έχουν ως στόχο την καλύτερη ρύθμιση των επιπέδων σακχάρου στο αίμα.
- Έχει λίγες θερμίδες
Περιέχει κατά 60% λιγότερες θερμίδες από τη σοκολάτα, γεγονός που το καθιστά ιδανικό υποκατάστατό της για άτομα που στοχεύουν στην απώλεια βάρους. Μπορεί να προστεθεί σε μπάρες δημητριακών, ροφήματα, ακόμα και σε γλυκά.
Τα προϊόντα του
Τα πιο γνωστά προϊόντα του είναι το χαρουπάλευρο και το χαρουπόμελο. Βέβαια, στα καταστήματα υγιεινής διατροφής το βρίσκουμε σε πολλές εκδοχές όπως σε παξιμάδια, σε τσάι ή καφέ, σε μπάρες ή άλλα γλυκίσματα.
Χαρουπάλευρο
Αλέθοντας τους λοβούς του φυτού προκύπτει το αλεύρι από χαρούπι ή αλλιώς χαρουπάλευρο. Στην παρασκευή του ωστόσο μπορούν να χρησιμοποιηθούν και τα κεράτια ή οι σπόροι. Είναι ένα αλεύρι με ευχάριστη, γλυκιά γεύση κατάλληλο για την παρασκευή ψωμιού, μπισκότων, παξιμαδιών, πραλίνας και άλλων γλυκισμάτων. Επειδή οι λοβοί έχουν γλυκιά γεύση και καφετί χρώμα, θεωρούνται υποκατάστατο του κακάο και προσδίδουν την αίσθηση της σοκολάτας στα παρασκευάσματα όπου χρησιμοποιούνται. Στα 100 γρ. χαρουπάλευρου περιέχονται:
Θερμίδες 222 Kcal
Υδατάνθρακες 89 γρ.
εκ των οποίων σάκχαρα 49 γρ.
Φυτικές ίνες 40 γρ.
Πρωτεΐνες 5 γρ.
Λιπαρά 1 γρ.
Νάτριο 0,35 γρ.
Σε κάθε περίπτωση καλό είναι να διαβάζουμε προσεκτικά την ετικέτα της εκάστοτε συσκευασίας γιατί, αν και το καθαρό αλεύρι χαρουπιού είναι το πιο υγιεινό, συχνά κατά την παρασκευή του γίνονται προσμείξεις συστατικών π.χ., σοκολάτας, ζάχαρης ή κακάο. Ως εκ τούτου, είναι σημαντικό για τα άτομα με αλλεργίες ή με κοιλιοκάκη να γνωρίζουν ότι το χαρουπάλευρο που αγοράζουν είναι καθαρό.
Χαρουπόμελο
Από τους λοβούς μπορούμε επίσης να φτιάξουμε χαρουπόμελο, ένα προϊόν που προσομοιάζει αρκετά με το πετιμέζι. Παρασκευάζεται από το βράσιμο των χαρουπιών, θυμίζει μέλι και η γεύση του παραπέμπει σε σοκολάτα και καραμέλα μαζί. Θεωρείται μια πολύ καλή εναλλακτική της ζάχαρης και χρησιμοποιείται ως άλειμμα σε ψωμί και φρυγανιά ή μαζί με γιαούρτι, στη ζαχαροπλαστική (σε κέικ, μπισκότα, τηγανίτες, λουκουμάδες, παγωτό), ακόμα και σε ντρέσινγκ για σαλάτες, μαρινάδες και σάλτσες για κρέας, ενώ όταν μπαίνει σε ροφήματα (καφές, smoothie) τους προσδίδει την επιθυμητή γλυκύτητα.
*Ο Χάρης Γεωργακάκης είναι κλινικός διαιτολόγος-διατροφολόγος, MSc στην Κλινική Διατροφή
