Αν και το ήπαρ είναι το μεγαλύτερο εσωτερικό όργανο του σώματός μας, που εκτελεί πλήθος ζωτικών λειτουργιών, έχουμε μια τάση να το υποτιμάμε, ειδικά αν δεν ανήκουμε σε όσους το παρακάνουν με το αλκοόλ, παίρνουν πάρα πολλά φάρμακα ή ακολουθούν μια εξαιρετικά λιπαρή διατροφή. Ωστόσο, ανεξάρτητα από τις συνήθειές μας, όλοι οφείλουμε να φροντίζουμε ιδιαίτερα την υγεία του.

Ήπαρ και καθημερινές συνήθειες

Η διατροφή που επιλέγουμε, η κατανάλωση αλκοόλ, η σωματική άσκηση αλλά και ο τρόπος ζωής γενικότερα μπορούν είτε να ενισχύσουν είτε να επιβαρύνουν τη λειτουργία του. Συχνά, χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε, απλές επιλογές της καθημερινότητας επηρεάζουν άμεσα αυτό το ζωτικό όργανο, καθιστώντας αναγκαία την ενημέρωση και την υιοθέτηση πιο υγιεινών συνηθειών για τη μακροχρόνια προστασία του. 

Η ταυτότητά του 

Το ήπαρ (συκώτι) είναι το μεγαλύτερο εσωτερικό όργανο του ανθρώπινου σώματος, με το βάρος του να φτάνει περίπου στο ενάμιση κιλό στους ενήλικες. Βρίσκεται στην πάνω δεξιά πλευρά της κοιλιάς και είναι ζωτικής σημασίας, εκτελώντας περισσότερες από πεντακόσιες λειτουργίες όπως η παραγωγή χολής, η αποτοξίνωση του αίματος, η ρύθμιση του μεταβολισμού, η αποθήκευση ενέργειας και η παραγωγή πρωτεϊνών. Είναι κατά πάσα πιθανότητα το πιο ανθεκτικό όργανο του σώματός μας, αλλά δεν ασχολούμαστε μαζί του μέχρι κάτι να πάει πραγματικά στραβά.  

Οι συνήθειες που θα κρατήσουν υγιές το ήπαρ

Ίσως όλοι γνωρίζουμε ότι η κατανάλωση αλκοόλ και πολύ λιπαρών φαγητών μπορεί να βλάψει το συκώτι μας. Προφανώς το να πιούμε παραπάνω ή να φάμε ένα πολύ βαρύ και λιπαρό γεύμα μία μέρα δεν θα μας προκαλέσει ανεπανόρθωτες βλάβες, αλλά αν αυτό επαναλαμβάνεται συστηματικά, είναι πιθανό να έρθουμε αντιμέτωποι με ηπατικά προβλήματα. Τι μπορούμε όμως να κάνουμε, ώστε να βοηθήσουμε το συκώτι μας να παραμείνει υγιές;  

Σύμφωνα με βρετανική έρευνα, η μέτρια κατανάλωση καφέ, όλων των ειδών, μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο φλεγμονής αλλά και κίρρωσης του ήπατος. Αν και οι επιστήμονες δεν είναι σίγουροι για ποιο λόγο συμβαίνει αυτό, πιστεύουν ότι τα αντιοξειδωτικά που περιέχει ο καφές συμβάλλουν στην καλή ηπατική υγεία.   

Δεν πρέπει να πίνουμε αλκοόλ σε συνεχόμενες ημέρες. Είναι σημαντικό να δίνουμε στο συκώτι μας την ευκαιρία να ξεκουραστεί και να ανακάμψει, απέχοντας τελείως για ένα διάστημα από το αλκοόλ, ιδίως μετά από μια μέρα που καταναλώσαμε μεγάλη ποσότητα. Με αυτό τον τρόπο μειώνουμε αισθητά την πιθανότητα να προκληθεί κάποια μόνιμη ζημιά στο ήπαρ μας.  

Δεν έχει σημασία το είδος του αλκοόλ που πίνουμε αλλά η ποσότητα. Είναι εύκολο να υποθέσουμε ότι μια σκέτη βότκα είναι πιο ήπια από ένα γλυκό κοκτέιλ ή ένα μεγάλο ποτήρι μπίρα, αλλά αυτό είναι μύθος. Η βλάβη που προκαλείται στο συκώτι προέρχεται από το πόσες μονάδες αλκοόλ πίνουμε σε τακτική βάση, όχι από το ποτό που προτιμάμε. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να σκεφτόμαστε πόσο πίνουμε, αντί να ασχολούμαστε με το είδος του ποτού που επιλέγουμε.  

Έρευνα από την Αυστραλία δείχνει ότι το να καθόμαστε για πολλή ώρα μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τη μεταβολική μας υγεία, συμβάλλοντας σε παθήσεις όπως η λιπώδης ηπατική νόσος που σχετίζεται με μεταβολική δυσλειτουργία. Η κίνηση πρέπει να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ημέρας μας. Γι’ αυτό, ακόμα και όταν δουλεύουμε, καλό είναι να βάζουμε υπενθυμίσεις στο κινητό μας για να σηκωνόμαστε και να περπατάμε έστω και λίγο κάθε φορά. Είναι σημαντικό να περπατάμε όσο μπορούμε και να συμπεριλαμβάνουμε ένα είδος οργανωμένης άσκησης στην καθημερινότητά μας, ώστε να διατηρούμε το συκώτι μας –και ολόκληρο το σώμα μας– σε καλή κατάσταση. 

Υγιές έντερο σημαίνει υγιές ήπαρ 

Όλο και περισσότερες έρευνες υποδηλώνουν μια σχέση μεταξύ της υγείας των δύο αυτών οργάνων. Μια ανασκόπηση κλινικών στοιχείων το 2019 κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα βακτήρια του εντέρου επηρεάζουν άμεσα και έμμεσα την υγεία του ήπατος, υποδεικνύοντας ότι η εστίαση σε προβιοτικά και πρεβιοτικά τρόφιμα μπορεί να βοηθήσει στην πρόληψη τέτοιων ασθενειών. Έτσι, φαίνεται ότι η θωράκιση της υγείας του εντέρου με τρόφιμα που έχουν υποστεί ζύμωση και ενδεχομένως ακόμα και με προβιοτικά συμπληρώματα θα μπορούσε να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στη μείωση της μακροχρόνιας φλεγμονής και στην ενίσχυση της ηπατικής λειτουργίας.  

Η σημασία της διατροφής για το ήπαρ

Οι διατροφικές μας συνήθειες παίζουν τεράστιο ρόλο στη διατήρηση της υγείας του ήπατος. Ο χρυσός κανόνας είναι να επικεντρωνόμαστε στα φρέσκα τρόφιμα, να καταναλώνουμε πολλά φυλλώδη λαχανικά, άπαχες πρωτεΐνες και τροφές πλούσιες σε ω-3, όπως ο σολομός και τα καρύδια. Μελέτες έχουν δείξει επίσης ότι και η λήψη συμπληρωμάτων βιταμίνης D ίσως βοηθά στη διατήρηση της ηπατικής λειτουργίας. Από την άλλη πλευρά, τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα (δηλαδή πατατάκια, μπισκότα και άλλα σνακ που έχουν υποστεί έντονη επεξεργασία) συχνά περιέχουν κρυφά σάκχαρα, ανθυγιεινά λίπη και άλλα πρόσθετα. Αυτά τα τρόφιμα συνδέονται με διάφορες νόσους, συμπεριλαμβανομένων καρδιακών παθήσεων, διαταραχών ψυχικής υγείας και διαβήτη τύπου 2, γι’ αυτό και είναι σημαντικό να τα αποφεύγουμε όσο το δυνατόν περισσότερο. Αν και η περιστασιακή απόλαυσή τους δεν θα βλάψει την υγεία μας, καλό είναι να επιλέγουμε μη επεξεργασμένα τρόφιμα, φροντίζοντας έτσι όχι μόνο την υγεία του συκωτιού μας αλλά και ολόκληρου του οργανισμού μας.  

Τι συμβαίνει με το αλκοόλ 

Οι ειδικοί εξηγούν ότι η μέτρια κατανάλωσή του (μέχρι 14 μονάδες την εβδομάδα, δηλαδή περίπου έξι μεσαία ποτήρια κρασί) δεν είναι ικανή να προκαλέσει σημαντική ηπατική βλάβη, αλλά η συνεχής υπέρβαση αυτού του ορίου είναι πολύ πιθανό να μας θέσει σε κίνδυνο. Η καθημερινή κατανάλωση αλκοόλ, ακόμα και εντός αυτών των ορίων, μπορεί επίσης να εμποδίσει την πλήρη ανάρρωση του ήπατος. 

Πώς αντιλαμβανόμαστε την ύπαρξη προβλήματος (και τι να κάνουμε για αυτό) 

Το συκώτι μας επιβαρύνεται όταν εκτίθεται συνεχώς σε επιβλαβείς ουσίες ή συνθήκες – και δεν είναι μόνο το αλκοόλ που μπορεί να προκαλέσει προβλήματα. Αν και έχει τη δυνατότητα να αναγεννάται, εφόσον η βλάβη συνεχίζεται, η ικανότητά του να θεραπεύεται κάποια στιγμή εξαντλείται, με αποτέλεσμα τη δημιουργία μόνιμων ουλών που εμποδίζουν την ομαλή λειτουργία του – μια κατάσταση γνωστή ως κίρρωση. Το δύσκολο με τις ηπατικές παθήσεις είναι ότι συχνά περνούν απαρατήρητες, καθώς υπάρχουν πολύ λίγα προειδοποιητικά σημάδια για τη βλάβη που συντελείται κάτω από την επιφάνεια. Οι περισσότεροι άνθρωποι με σημαντική ηπατική ουλώδη ίνωση ή κίρρωση δεν παρουσιάζουν καθόλου συμπτώματα.

Τα σημάδια εμφανίζονται συνήθως μόνο όταν η νόσος έχει προχωρήσει αρκετά και μεγάλο μέρος της βλάβης είναι πλέον μη αναστρέψιμο. Σε αυτό το στάδιο, τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν ίκτερο, συσσώρευση υγρού στην κοιλιά ή στα κάτω άκρα και ανεξήγητη απώλεια μυϊκής μάζας. Είναι σημαντικό να ελέγχουμε την υγεία και τη λειτουργία του ήπατός μας με τακτικές αιματολογικές εξετάσεις και υπέρηχο. Ακόμα κι αν τα αποτελέσματα δείξουν κάποια ανωμαλία, θα πρέπει να μην ξεχνάμε ότι το ήπαρ έχει την απίστευτη ικανότητα να αυτοθεραπεύεται, ειδικά εφόσον απαρνηθούμε κάποιες επιβλαβείς συνήθειες. 

*Ευχαριστούμε τον Βασίλη Σαζανίδη, γαστρεντερολόγο-ηπατολόγο, για τη συνεργασία