Το αλάτι είναι από τις μικρές καθημερινές απολαύσεις που δύσκολα αποχωριζόμαστε. Μια πρέζα εδώ, μια «διόρθωση» εκεί, και το φαγητό μοιάζει αμέσως πιο νόστιμο. Όμως η υπερβολική κατανάλωση, ακόμη κι όταν προέρχεται από το αλάτι που προσθέτετε εσείς οι ίδιοι στο τραπέζι, μπορεί να επιβαρύνει την καρδιά, τα νεφρά και την υγεία περισσότερο απ’ όσο φαντάζεστε.
Μια νέα βραζιλιάνικη μελέτη, δημοσιευμένη στο Frontiers in Public Health, εξετάζει ακριβώς αυτή τη συνήθεια: ποιοι είναι πιο πιθανό να προσθέτουν επιπλέον αλάτι στο φαγητό τους και ποιοι παράγοντες, από το φύλο και την ηλικία μέχρι τις διατροφικές επιλογές, επηρεάζουν αυτή τη συμπεριφορά.
Τι δείχνει η μελέτη για το αλάτι
Για να κατανοήσουν καλύτερα ποιοι είναι πιο πιθανό να προσθέτουν έξτρα αλάτι στο φαγητό τους, οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από περισσότερους από 8.300 Βραζιλιάνους ηλικίας 60 ετών και άνω. Οι συμμετέχοντες κατέγραψαν τι είχαν φάει το προηγούμενο 24ωρο και δήλωσαν αν συνηθίζουν να προσθέτουν αλάτι στο πιάτο τους.
Παράλληλα, εξετάστηκαν παράγοντες όπως το φύλο, η ηλικία, το μορφωτικό επίπεδο, η οικογενειακή κατάσταση, το εισόδημα, ο τόπος κατοικίας και η κατανάλωση φρούτων, λαχανικών και υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων. Σύμφωνα με τα ευρήματα, το 12,7% των ανδρών και το 9,4% των γυναικών φαίνεται να προσθέτουν έξτρα αλάτι. Ωστόσο, οι παράγοντες που επηρεάζουν αυτή τη συνήθεια διαφέρουν σημαντικά.
Πώς συμπεριφέρονται οι άνδρες
Στην περίπτωση των ανδρών, μόνο δύο παράγοντες φάνηκαν να επηρεάζουν τη συνήθεια της προσθήκης αλατιού. Όσοι ακολουθούσαν δίαιτα για την υπέρταση είχαν λιγότερο από τις μισές πιθανότητες να προσθέτουν έξτρα αλάτι σε σχέση με όσους δεν είχαν τέτοιο διατροφικό περιορισμό, κάτι που δείχνει ότι η ιατρική σύσταση μπορεί να λειτουργήσει αποτρεπτικά.
Αντίθετα, οι άνδρες που ζούσαν μόνοι είχαν 62% μεγαλύτερη πιθανότητα να χρησιμοποιούν επιπλέον αλάτι, πιθανότατα επειδή βασίζονται περισσότερο στις δικές τους γευστικές προτιμήσεις ή επειδή δεν υπάρχει κάποιος άλλος να επηρεάσει τις καθημερινές τους επιλογές.
Τι συμβαίνει με τις γυναίκες
Στις γυναίκες, η εικόνα ήταν πιο σύνθετη και πολυπαραγοντική. Όσες δεν ακολουθούσαν δίαιτα για την υπέρταση, είχαν 68% μεγαλύτερη πιθανότητα να προσθέτουν αλάτι. Η ζωή σε αστικές περιοχές και η συχνή κατανάλωση υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων διπλασίαζαν την πιθανότητα χρήσης επιπλέον αλατιού, αναφέρουν οι ερευνητές.
Αντίθετα, οι γυναίκες που κατανάλωναν τακτικά φρούτα ή λαχανικά είχαν 81% και 40% λιγότερες πιθανότητες, αντίστοιχα, να προσθέτουν αλάτι. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι αυτό αντανακλά μια γενικότερη προσοχή στη διατροφή και στην ποιότητα των τροφών.
Γιατί συνεχίζουμε να προσθέτουμε αλάτι;
Η μελέτη δεν μπορεί να αποδείξει αιτιώδη σχέση, καθώς βασίζεται σε αυτοαναφορές που ενδέχεται να μην αποτυπώνουν με απόλυτη ακρίβεια τις πραγματικές συνήθειες. Παρ’ όλα αυτά, τα ευρήματα φωτίζουν δύο βασικούς μηχανισμούς που μπορεί να «κρύβονται» πίσω από την τάση για επιπλέον αλάτι. Από τη μία, η γεύση προσαρμόζεται: όσο περισσότερο αλάτι καταναλώνετε, τόσο λιγότερο το αντιλαμβάνεστε, με αποτέλεσμα να αναζητάτε πιο έντονες αλμυρές γεύσεις.
Από την άλλη, η ίδια η πράξη της προσθήκης αλατιού συχνά λειτουργεί ως αυτοματισμός. Η κίνηση προς την αλατιέρα γίνεται σχεδόν μηχανικά, ακόμη κι όταν το φαγητό δεν το χρειάζεται πραγματικά, μετατρέποντας μια μικρή επιλογή σε παγιωμένη καθημερινή συνήθεια.
