Υπάρχουν αλλαγές που συμβαίνουν αθόρυβα. Μικρές μετατοπίσεις στη συμπεριφορά, στη διάθεση, στις καθημερινές μας συνήθειες, τόσο διακριτικές που συχνά τις αποδίδουμε στο άγχος, στην ηλικία, στην εποχή. Κι όμως, η επιστήμη μάς υπενθυμίζει ότι το σώμα και ο εγκέφαλος σπάνια μένουν αδρανή. «Μιλούν», προειδοποιούν, αφήνουν σημάδια πολύ πριν εμείς συνειδητοποιήσουμε ότι κάτι αλλάζει. Στην περίπτωση του Αλτσχάιμερ, αυτά τα σημάδια μπορεί να εμφανιστούν χρόνια πριν χαθεί η πρώτη ανάμνηση.

Μια ξαφνική δυσκολία στα οικονομικά, μια ανεξήγητη απώλεια βάρους, μια αλλαγή στον τρόπο που μιλάμε ή αντιδρούμε, μικρές «ρωγμές» στην καθημερινότητα. Και ενώ κανένα από αυτά δεν αποτελεί διάγνωση, ο συνδυασμός τους μπορεί να λειτουργήσει σαν ένα πολύτιμο «καμπανάκι», όχι για να μας φοβίσει, αλλά για να μας δώσει χρόνο. Χρόνο να αναζητήσουμε βοήθεια, να φροντίσουμε τον εαυτό μας και τους ανθρώπους μας.

5 απρόσμενες ενδείξεις του Αλτσχάιμερ

Παρακάτω θα δείτε πέντε αλλαγές που μπορεί να εμφανιστούν χρόνια πριν από τα προβλήματα μνήμης και που, όταν συνυπάρχουν, αξίζει να συζητηθούν με τον γιατρό.

1 Οικονομική αστάθεια και λάθη στη διαχείριση χρημάτων

Η δυσκολία στην πληρωμή λογαριασμών είναι συχνό σύμπτωμα της άνοιας. Το απρόσμενο όμως είναι ότι, σύμφωνα με παλαιότερη μελέτη, τα πρώτα οικονομικά λάθη εμφανίζονται έως και έξι χρόνια πριν από τη διάγνωση. Νεότερη έρευνα αποκάλυψε ότι οι αλλαγές αυτές μπορεί να είναι πιο εκτεταμένες στο συγκεκριμένο διάστημα, καθώς πολλοί άνθρωποι αρχίζουν να κάνουν γενναιόδωρες δωρεές ή δώρα που ξεπερνούν τις οικονομικές τους δυνατότητες, ενώ παράλληλα γίνονται πιο ευάλωτοι σε οικονομικές απάτες. Την ίδια περίοδο, παρατηρείται και μια στροφή προς πιο ριψοκίνδυνες επενδυτικές επιλογές.

Οι ερευνητές περιγράφουν αυτή την αλλαγή ως ένα από τα πιο ανησυχητικά πρώιμα σημάδια, καθώς μπορεί να οδηγήσει σε σημαντικές απώλειες πολύ πριν γίνει αντιληπτό το γνωστικό πρόβλημα.

2 Ανεξήγητη απώλεια βάρους

Η απώλεια βάρους μπορεί να οφείλεται σε πολλούς παράγοντες, αλλά όταν οι σοβαρές παθήσεις αποκλειστούν, δεν πρέπει να αγνοείται. Σύμφωνα με μελέτη, η σταδιακή μείωση βάρους φαίνεται να ξεκινά έως και δέκα χρόνια πριν από τη διάγνωση άνοιας και να επιταχύνεται ιδιαίτερα στα δύο έως τέσσερα χρόνια πριν την εμφάνιση συμπτωμάτων.

Οι λόγοι πίσω από αυτή την αλλαγή δεν είναι ακόμη ξεκάθαροι. Οι ερευνητές υποθέτουν ότι μπορεί να οφείλεται σε έναν συνδυασμό παραγόντων, από την σταδιακή μείωση της όρεξης ή της ενέργειας που απαιτείται για το μαγείρεμα, μέχρι βιολογικές μεταβολές που επηρεάζουν ορμόνες όπως η λεπτίνη.

3 Διακριτικές αλλαγές στην ομιλία

Επτά χρόνια πριν από τη διάγνωση, η πολυπλοκότητα του λόγου μπορεί ήδη να έχει αλλάξει, σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύθηκε στο Lancet. Αναλύοντας δεδομένα από περίπου 1.200 άτομα, οι υπολογιστικοί αλγόριθμοι προέβλεψαν με 74% ακρίβεια ποιοι θα εμφάνιζαν Αλτσχάιμερ.

Στο κλασικό τεστ περιγραφής εικόνας (το γνωστό σκίτσο με το παιδί που γέρνει από το σκαμπό προσπαθώντας να φτάσει το βάζο με τα μπισκότα) όσοι τελικά διαγνώστηκαν με άνοια είχαν περάσει το τεστ, αλλά έτειναν να γράφουν πιο σύντομες, σχεδόν «τηλεγραφικές» προτάσεις, συχνά παραλείποντας μικρές αλλά σημαντικές λέξεις όπως τα άρθρα. Επιπλέον, αντί να χρησιμοποιούν ακριβείς όρους όπως «μητέρα» ή «γιος», κατέφευγαν σε πιο γενικές περιγραφές, όπως «γυναίκα» ή «αγόρι». Αυτές οι μικρές γλωσσικές μετατοπίσεις, που δύσκολα γίνονται αντιληπτές στην καθημερινότητα, αποδείχθηκαν τελικά ενδεικτικές μιας μελλοντικής γνωστικής έκπτωσης.

4 Μειωμένη όσφρηση

Η απώλεια όσφρησης μπορεί να οφείλεται στην γήρανση, σε φάρμακα ή λοιμώξεις όπως η COVID-19. Ωστόσο, μελέτες δείχνουν ότι μπορεί επίσης να αποτελεί πρώιμο δείκτη άνοιας.

Σε μία από αυτές, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν ένα τεστ όσφρησης 16 σημείων, μια απλή δοκιμασία όπου οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να αναγνωρίσουν διαφορετικές οσμές. Διαπίστωσαν ότι για κάθε βαθμό που έχανε κάποιος σε αυτή την κλίμακα, ο κίνδυνος μελλοντικής διάγνωσης Αλτσχάιμερ αυξανόταν κατά 22%.

5 Έντονες εναλλαγές στη διάθεση και τη συμπεριφορά

Απάθεια, ευερεθιστότητα, παρορμητικότητα, συναισθηματικές εκρήξεις, ακόμη και κατάθλιψη ή άγχος, μπορεί να αποτελούν πρώιμα σημάδια γνωστικής έκπτωσης. Περισσότεροι από τους μισούς συμμετέχοντες μελέτης εμφάνισαν τουλάχιστον ένα τέτοιο σύμπτωμα πριν από τη διάγνωση.

Οι συγγραφείς διαφορετικής ανασκόπησης κατέληξαν ότι οι συμπεριφορικές αλλαγές είναι ιδιαίτερα συχνές στα χρόνια πριν από την εμφάνιση της άνοιας και φαίνεται να συνδέονται στενά με την εξέλιξη της γνωστικής έκπτωσης.

Τι μπορούν να κάνουν οι ασθενείς και οι οικογένειες

Δεν είναι ακόμη σαφές αν η εξέλιξη της νόσου μπορεί να ανακοπεί όταν εντοπιστούν αυτά τα πρώιμα σημάδια. Ωστόσο, η έρευνα δείχνει ότι η φροντίδα της υγείας συνολικά μπορεί να προσφέρει σημαντικά γνωστικά οφέλη.

Μελέτες επισημαίνουν ότι ο πιο υγιεινός τρόπος ζωής μπορεί να επιβραδύνει την πορεία της άνοιας. Η διατροφή που βασίζεται σε φυσικές τροφές και λιγότερα σάκχαρα, η συστηματική διαχείριση του στρες και η ενεργή κοινωνική υποστήριξη φαίνεται να λειτουργούν προστατευτικά.

Η άσκηση, σύμφωνα με νεότερα δεδομένα, ενισχύει τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό, θωρακίζοντας την εύρυθμη εγκεφαλική λειτουργία. Παράλληλα, η αντιμετώπιση παραγόντων που επηρεάζουν την καρδιαγγειακή λειτουργία, όπως η υπέρταση στη μέση ηλικία, επηρεάζει άμεσα και τον κίνδυνο εμφάνισης άνοιας.

Εάν παρατηρήσετε αλλαγές σε εσάς ή σε κάποιο μέλος της οικογένειάς σας, αξίζει να τις συζητήσετε με τον γιατρό σας. Εκείνος μπορεί να κρίνει αν χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση και, εφόσον το θεωρήσει απαραίτητο, να σας παραπέμψει για πιο εξειδικευμένες αξιολογήσεις.