Ο καρκίνος του πνεύμονα συχνά διαγιγνώσκεται όταν η νόσος έχει ήδη προχωρήσει. Η έγκαιρη ανίχνευσή του αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της σύγχρονης ογκολογίας, καθώς στα πρώτα στάδια συνήθως δεν υπάρχουν εμφανή συμπτώματα. Νέα διεθνής μελέτη, ωστόσο, δείχνει ότι το αίμα μπορεί να «κρύβει» ενδείξεις κινδύνου πολλά χρόνια πριν από τη διάγνωση.
Παράλληλα ο καρκίνος του πνεύμονα εξακολουθεί να αποτελεί τη συχνότερη διάγνωση καρκίνου παγκοσμίως. Παρότι το κάπνισμα έχει μειωθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες, η νόσος εξακολουθεί να επιβαρύνει εκατομμύρια ανθρώπους, ενώ ακόμη και όσοι έχουν διακόψει το κάπνισμα αντιμετωπίζουν υψηλότερο κίνδυνο σε σχέση με όσους δεν κάπνισαν ποτέ.
Ο καρκίνος του πνεύμονα έχει τη δική του μοριακή «υπογραφή»;
Η διεθνής ερευνητική ομάδα 80 επιστημόνων ανέλυσε δείγματα αίματος από σχεδόν 50.000 συμμετέχοντες της UK Biobank, μιας από τις μεγαλύτερες βιοϊατρικές βάσεις δεδομένων παγκοσμίως, η οποία συλλέγει για χρόνια βιολογικά δείγματα, απεικονιστικές εξετάσεις και δεδομένα υγείας από τους ίδιους ανθρώπους.
Χρησιμοποιώντας εργαλεία μηχανικής μάθησης, οι ερευνητές εξέτασαν χιλιάδες πρωτεΐνες που κυκλοφορούν στο αίμα και εντόπισαν 14 των οποίων τα επίπεδα ήταν αυξημένα πέντε ή και περισσότερα χρόνια πριν από τη διάγνωση καρκίνου του πνεύμονα. Τα ευρήματα επιβεβαιώθηκαν στη συνέχεια σε οκτώ ανεξάρτητα σύνολα δεδομένων από διαφορετικές χώρες. Ανάμεσά τους βρισκόταν και μια μελέτη από την Ταϊβάν, στην οποία σχετικά λίγοι συμμετέχοντες ήταν καπνιστές.
Τι αποκάλυψαν τα πειράματα
Οι ερευνητές επιχείρησαν επίσης να κατανοήσουν τον βιολογικό μηχανισμό που συνδέει τις συγκεκριμένες πρωτεΐνες με την ανάπτυξη της νόσου. Σε εργαστηριακές δοκιμές σε κυτταρικά μοντέλα και πειραματόζωα, παρατήρησαν ότι οι 14 πρωτεΐνες εμφανίζονταν σε υψηλότερα επίπεδα όταν ενεργοποιούνταν μια φλεγμονώδης βιολογική οδός που έχει συνδεθεί με τον καρκίνο του πνεύμονα.
Η συγκεκριμένη οδός είχε περιγραφεί το 2023 από ομάδα επιστημόνων με επικεφαλής τον Charlie Swanton του Francis Crick Institute στο Λονδίνο, ο οποίος συμμετείχε και στη νέα μελέτη.
Προς μια νέα εποχή πρόληψης
Η νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Cell, υποδηλώνει ότι τα πρώτα βιολογικά σημάδια του καρκίνου του πνεύμονα μπορεί να εμφανίζονται χρόνια πριν από τη διάγνωση. Αν τα ευρήματα επιβεβαιωθούν σε μελλοντικές κλινικές μελέτες, μια εξέταση αίματος θα μπορούσε να συμβάλει στο μέλλον στον εντοπισμό ατόμων υψηλού κινδύνου αρκετά χρόνια πριν εμφανιστούν τα πρώτα σημάδια της νόσου.
Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να επιτρέψει την πιο στοχευμένη παρακολούθηση και έγκαιρες παρεμβάσεις σε όσους έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να νοσήσουν. Παράλληλα, θα βοηθούσε τους επιστήμονες να κατανοήσουν καλύτερα τις βιολογικές αλλαγές που προηγούνται της ανάπτυξης του καρκίνου του πνεύμονα.
Νέα δεδομένα από την UK Biobank αναμένονται μέσα στα επόμενα δύο χρόνια και ενδέχεται να αποκαλύψουν αντίστοιχες μοριακές «υπογραφές» και για άλλες μορφές καρκίνου. Αν αυτό συμβεί, η πρόληψη ίσως περάσει σταδιακά από την αναγνώριση των παραγόντων κινδύνου στον έγκαιρο εντοπισμό των βιολογικών ενδείξεων που προαναγγέλλουν τη νόσο.
