Πόσες φορές έχετε πει “δεν πειράζει” ενώ μέσα σας κάτι σας ενοχλούσε; Ή έχετε συμφωνήσει με κάτι που δεν θέλατε απλώς για να μη δημιουργηθεί ένταση; Αυτή η συνηθισμένη συμπεριφορά έχει όνομα στην ψυχολογία: self-silencing.  Πρόκειται για το μοτίβο στο οποίο το άτομο καταπιέζει τις ανάγκες, τα συναισθήματα και τις απόψεις του για να διατηρήσει την ηρεμία και την ισορροπία στις σχέσεις του ή να μην θεωρηθεί “δύσκολο”. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, αυτό είναι ιδιαίτερα συχνό σε ανθρώπους που έχουν ρόλους φροντίδας – όπως γονείς, σύντροφοι ή παιδιά που φροντίζουν ηλικιωμένους γονείς.

Η “αόρατη” κόπωση των ανθρώπων που φροντίζουν

Η τάση να επιλέγουμε τη σιωπή δεν εμφανίζεται ξαφνικά. Χτίζεται αργά, σχεδόν αθόρυβα. Ξεκινά με μικρές υποχωρήσεις: δεν λες αυτό που σκέφτεσαι, δεν ζητάς βοήθεια, δεν εκφράζεις δυσαρέσκεια. Με τον χρόνο, όμως, αυτό το μοτίβο μπορεί να γίνει εξαντλητικό. Οι άνθρωποι που μπαίνουν σε αυτή τη δυναμική συχνά αναφέρουν ότι νιώθουν “καλά αλλά εύθραυστα”, σαν να χρειάζεται ελάχιστο για να καταρρεύσουν ψυχολογικά. Η συνεχής καταπίεση συναισθημάτων μπορεί να οδηγήσει σε άγχος, συναισθηματική αποφόρτιση ή ακόμα και ξαφνικές εκρήξεις θυμού. Δεν είναι τυχαίο ότι έρευνες έχουν δείξει υψηλά ποσοστά εξουθένωσης σε γονείς και φροντιστές, με πολλούς να δηλώνουν ότι νιώθουν μόνιμα σε κατάσταση πίεσης.

Τα σημάδια που δεν πρέπει να αγνοείτε

Το self-silencing δεν είναι πάντα εύκολο να εντοπιστεί, γιατί συχνά μοιάζει με καλοσύνη και ότι κάποιος είναι απλά “εύκολος” άνθρωπος. Όμως υπάρχουν κάποια χαρακτηριστικά σημάδια:

  • Λέτε “ναι” χωρίς δεύτερη σκέψη, ακόμα κι όταν δεν θέλετε
  • Υπεραναλύετε συζητήσεις για να βεβαιωθείτε ότι δεν ενοχλήσατε κανέναν
  • Αποφεύγετε τη διαφωνία, ακόμα κι όταν έχετε διαφορετική άποψη
  • Νιώθετε ενοχές όταν ξεκουράζεστε
  • Φιλτράρετε τις σκέψεις σας για να μη φανείτε “δύσκολοι”
  • Έχετε αναλάβει τον ρόλο του φροντιστή σε σημείο που ξεχνάτε τον εαυτό σας

Αν αναγνωρίζετε τον εαυτό σας σε κάποια από αυτά, δεν σημαίνει ότι υπάρχει “πρόβλημα” με εσάς. Σημαίνει ότι έχει δημιουργηθεί ένα μοτίβο που χρειάζεται προσοχή.

Το κόστος της συνεχούς self-silencing

Η καταπίεση συναισθημάτων δεν μένει χωρίς συνέπειες. Με τον καιρό, μπορεί να οδηγήσει σε συναισθηματική αποστασιοποίηση, μειωμένη αυτοεκτίμηση και αίσθηση μοναξιάς. Σε πιο έντονες περιπτώσεις, συνδέεται με αυξημένο άγχος, κατάθλιψη και επαγγελματική ή οικογενειακή εξουθένωση.

Το πιο σημαντικό όμως είναι ότι το άτομο αρχίζει να χάνει την επαφή με τις ίδιες του τις ανάγκες. Και αυτό δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο: όσο λιγότερο εκφράζεστε, τόσο πιο δύσκολο γίνεται να καταλάβετε τι θέλετε.

Πώς μπορεί να σπάσει ο κύκλος

Η αλλαγή δεν ξεκινά απαραίτητα με μεγάλες αποφάσεις ή δύσκολες συζητήσεις. Συχνά ξεκινά από μικρά, εσωτερικά βήματα. Μια πρακτική προσέγγιση είναι έκφραση μέσω της γραφής: να σημειώνετε τι νιώθετε ή τι θα θέλατε να πείτε αλλά δεν είπατε. Αυτή η απλή πράξη βοηθά να “ξεμπλοκάρει” η σκέψη και να αναγνωριστούν τα καταπιεσμένα συναισθήματα.

Μια άλλη χρήσιμη τεχνική είναι η λεγόμενη “απόσταση από τον εαυτό”: να φανταστείτε ότι ένας φίλος σας περιγράφει την ίδια κατάσταση. Τι συμβουλή θα του δίνατε; Συχνά, η απάντηση είναι πιο ξεκάθαρη όταν δεν αφορά εμάς άμεσα.

Σε κάθε περίπτωση το να βάζετε όρια δεν είναι εγωιστικό, είναι απαραίτητο για την ψυχική υγεία. Ενώ εξίσου σημαντικό είναι να υπάρχει ένας άνθρωπος εμπιστοσύνης με τον οποίο μπορείτε να μιλήσετε ειλικρινά. Το πρώτο βήμα αλλαγής δεν είναι άλλωστε να μιλήσετε πιο δυνατά προς τους άλλους. Είναι να αρχίσετε να ακούτε περισσότερο τον εαυτό σας.