Πολλοί άνθρωποι έχουν βιώσει το εξής παράδοξο: κοιμήθηκαν αρκετές ώρες, όμως ξύπνησαν εξαντλημένοι, με θολό μυαλό και την αίσθηση ότι «ονειρεύονταν όλη νύχτα». Μπορούν άραγε τα όνειρα να μας κουράσουν; Η επιστήμη δίνει μια πιο σύνθετη απάντηση.
Όλοι βλέπουμε όνειρα, αλλά δεν το θυμόμαστε πάντα
Τα περισσότερα όνειρα συμβαίνουν κατά τη φάση REM (Rapid Eye Movement), η οποία καταλαμβάνει περίπου το 20%-25% του συνολικού χρόνου ύπνου. Κατά τη διάρκεια μιας νύχτας περνάμε συνήθως από τέσσερις έως έξι κύκλους REM, οι οποίοι γίνονται μεγαλύτεροι όσο πλησιάζει το πρωί.
Αν ξυπνήσουμε κατά τη διάρκεια ή αμέσως μετά από μια φάση REM, είναι πολύ πιο πιθανό να θυμόμαστε το όνειρό μας. Όσοι θυμούνται συχνά έντονα και συναισθηματικά φορτισμένα όνειρα τείνουν να έχουν πιο ελαφρύ και διακοπτόμενο ύπνο.
Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο όταν ονειρευόμαστε
Κατά τη φάση REM, ο εγκέφαλος παραμένει εξαιρετικά δραστήριος, σχεδόν όσο και όταν είμαστε ξύπνιοι. Την ίδια στιγμή, οι μύες του σώματος βρίσκονται σε προσωρινή ακινησία, ώστε να μην «εκτελούμε» τις κινήσεις που συμβαίνουν στα όνειρα.
Οι περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τα συναισθήματα, όπως η αμυγδαλή και ο ιππόκαμπος, παρουσιάζουν αυξημένη δραστηριότητα. Αντίθετα, ο προμετωπιαίος φλοιός, που είναι υπεύθυνος για τη λογική σκέψη και την κριτική αξιολόγηση, λειτουργεί σε χαμηλότερο βαθμό. Αυτό εξηγεί γιατί τα όνειρα συχνά μοιάζουν απολύτως αληθινά, παρότι είναι παράλογα.
Τα όνειρα διαρκούν περισσότερο απ’ όσο νομίζουμε
Πολλοί πιστεύουν ότι τα όνειρα είναι σύντομες και αποσπασματικές εικόνες. Ωστόσο, έρευνα δημοσιευμένη στο Trends in Cognitive Sciences δείχνει ότι τα όνειρα κατά τη φάση REM εξελίσσονται σχεδόν σε πραγματικό χρόνο. Ένα όνειρο που φαίνεται να διαρκεί είκοσι λεπτά πιθανότατα διήρκεσε πράγματι τόσο. Συχνά έχουμε την εντύπωση ότι ονειρευόμασταν όλη νύχτα, επειδή θυμόμαστε μόνο τα πιο έντονα ή συναισθηματικά φορτισμένα όνειρα που συνέπεσαν με κάποιο ξύπνημα.
Μας κουράζουν πραγματικά τα όνειρα;
Οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι τα όνειρα από μόνα τους δεν προκαλούν κόπωση. Η εξήγηση βρίσκεται αλλού. Αν θυμάστε ένα όνειρο, είναι πολύ πιθανό να ξυπνήσατε έστω και για λίγο κατά τη διάρκειά του. Αυτές οι μικρές αφυπνίσεις διαταράσσουν τον βαθύ ύπνο, που είναι απαραίτητος για τη σωματική και ψυχική αποκατάσταση.
Επιπλέον, όταν ξυπνάμε από τη φάση REM μπορεί να εμφανιστεί το φαινόμενο της «αδράνειας ύπνου» (sleep inertia), δηλαδή η αίσθηση σύγχυσης, βάρους και υπνηλίας που δυσκολεύει την εγρήγορση.
Πότε χρειάζεται προσοχή
Αν θυμάστε σχεδόν όλα τα όνειρά σας, νιώθετε ότι ονειρεύεστε περισσότερο από παλιά και ξυπνάτε συστηματικά κουρασμένοι, ίσως ο ύπνος σας διακόπτεται συχνά χωρίς να το αντιλαμβάνεστε. Σε αυτή την περίπτωση, ο εγκέφαλος δεν προλαβαίνει να περάσει αρκετό χρόνο στα βαθιά και πιο αποκαταστατικά στάδια του ύπνου.
Εάν η κούραση επηρεάζει την καθημερινότητά σας, αξίζει να συζητήσετε το θέμα με έναν γιατρό ή ειδικό ύπνου, ώστε να διερευνηθούν πιθανοί παράγοντες που διαταράσσουν την ποιότητα του ύπνου σας.
