Ο βαθύς ύπνος δεν είναι απλώς απαραίτητος για να ξυπνάμε ξεκούραστοι και αναζωογονημένοι. Καθώς μεγαλώνουμε, φαίνεται πως αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους «συμμάχους» του εγκεφάλου. Πρόσφατα ερευνητικά δεδομένα υποστηρίζουν ότι η μείωση του βαθύ ύπνου, γνωστός και ως ύπνος βραδέων κυμάτων (slow-wave sleep), ενδέχεται να αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης άνοιας.
Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο JAMA Neurology, κάθε ετήσια μείωση κατά μόλις 1% αυτού του σταδίου του ύπνου συνδέθηκε με 27% υψηλότερο κίνδυνο άνοιας, ενώ ειδικά για τη νόσο Αλτσχάιμερ ο κίνδυνος αυξανόταν στο 32%.
Γιατί είναι τόσο σημαντικός ο βαθύς ύπνος;
Ο ύπνος βραδέων κυμάτων αποτελεί το τρίτο στάδιο του ύπνου και διαρκεί συνήθως 20 έως 40 λεπτά. Είναι η φάση κατά την οποία ο οργανισμός βρίσκεται στην πιο βαθιά κατάσταση ανάπαυσης. Οι εγκεφαλικές λειτουργίες επιβραδύνονται, η καρδιακή συχνότητα και η αρτηριακή πίεση μειώνονται, ενώ το σώμα επιδιορθώνει ιστούς, ενισχύει το ανοσοποιητικό σύστημα και ανακτά τις δυνάμεις του.
Την ίδια στιγμή, ο εγκέφαλος φαίνεται να εκμεταλλεύεται αυτό το στάδιο για να οργανώσει και να αποθηκεύσει νέες πληροφορίες, ενισχύοντας τη μνήμη και τη μάθηση.
Δεν είναι η πρώτη φορά που ο βαθύς ύπνος συνδέεται με την νευρολογική υγεία. Σύμφωνα με παλαιότερη μελέτη, άτομα με πρώιμες αλλοιώσεις στον εγκέφαλο που σχετίζονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ, φάνηκαν να έχουν καλύτερες επιδόσεις σε τεστ μνήμης όταν περνούσαν περισσότερο χρόνο σε αυτό το στάδιο του ύπνου.
Όπως εξηγούν οι νευροεπιστήμονες, ο βαθύς ύπνος συμβάλλει στην απομάκρυνση μεταβολικών υποπροϊόντων από τον εγκέφαλο, όπως πρωτεΐνες που σχετίζονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ.
Τι έδειξε η μελέτη
Οι ερευνητές ανέλυσαν στοιχεία από 346 συμμετέχοντες της μακροχρόνιας μελέτης Framingham Heart Study, οι οποίοι είχαν υποβληθεί σε δύο εξειδικευμένες εξετάσεις ύπνου με διαφορά περίπου πέντε ετών. Κανείς δεν είχε διαγνωστεί με άνοια κατά την έναρξη της παρακολούθησης.
Στη συνέχεια, η υγεία των συμμετεχόντων παρακολουθήθηκε για έως και 17 χρόνια. Στο διάστημα αυτό καταγράφηκαν 52 περιστατικά άνοιας.
Η ανάλυση αποκάλυψε ότι ο βαθύς ύπνος μειώνεται φυσιολογικά μετά την ηλικία των 60 ετών, με τη μεγαλύτερη πτώση να παρατηρείται μεταξύ 75 και 80 ετών και στη συνέχεια να παρουσιάζει μια σχετική σταθεροποίηση. Ωστόσο, όσοι παρουσίαζαν πιο γρήγορη μείωση του βαθύ ύπνου είχαν και σημαντικά αυξημένες πιθανότητες να εμφανίσουν άνοια τα επόμενα χρόνια.
Σύμφωνα με τη μελέτη, τα χαμηλότερα επίπεδα βαθύ ύπνου σχετίζονταν με αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο αλλά και την παρουσία του γονιδίου APOE4, το οποίο αποτελεί γνωστό γενετικό παράγοντα κινδύνου για τη νόσο Αλτσχάιμερ.
Μπορεί ο καλύτερος ύπνος να προστατεύσει από την άνοια;
Οι επιστήμονες διευκρινίζουν ότι η μελέτη καταδεικνύει μια ισχυρή συσχέτιση, χωρίς να αποδεικνύει άμεση αιτιώδη σχέση. Με άλλα λόγια, δεν είναι ακόμη σαφές αν η απώλεια του βαθύ ύπνου αυξάνει τον κίνδυνο άνοιας ή αν οι πρώιμες αλλαγές που συμβαίνουν στον εγκέφαλο εξαιτίας της νόσου επηρεάζουν την ποιότητα του ύπνου.
Παρ’όλα αυτά, ο ύπνος είναι ένας παράγοντας που μπορούμε να επηρεάσουμε μέσα από τις καθημερινές μας επιλογές. Η ποιότητά του δεν επηρεάζει μόνο το πόσο ξεκούραστοι νιώθουμε την επόμενη μέρα, αλλά φαίνεται να συνδέεται και με τη διατήρηση της εγκεφαλικής λειτουργίας όσο περνούν τα χρόνια.
