Ζούμε σε έναν πλανήτη γεμάτο ζωή – όχι μόνο από φυτά και ζώα, αλλά και από δισεκατομμύρια μικροοργανισμούς. Τα βακτήρια, οι μύκητες και οι ιοί που κατοικούν στο έδαφος, στο νερό και στον αέρα αποτελούν έναν αόρατο μηχανισμό ο οποίος στηρίζει τα φυτά, ρυθμίζει το κλίμα και επηρεάζει την υγεία μας. Ωστόσο περνάμε περίπου το 90% της ζωής μας σε εσωτερικούς χώρους: σε σπίτια, γραφεία και σχολεία σχεδιασμένα με λείες επιφάνειες και αντιμικροβιακά υλικά. Τα σύγχρονα αποστειρωμένα περιβάλλοντα μας προστατεύουν από παθογόνους μικροοργανισμούς, αλλά ίσως και να μας στερούν την επαφή με τα «καλά» μικρόβια.
Τι είναι η προβιοτική αρχιτεκτονική
Πρόκειται για μια νέα τάση που υποστηρίζει ότι τα σπίτια μας θα μπορούσαν να «καλλιεργούν» μικροβιακή ποικιλία φιλοξενώντας μικροοργανισμούς που ενισχύουν την άμυνα του οργανισμού. Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Όρεγκον μελετούν πώς τα υλικά επιδρούν στη μικροβιακή ζωή των κτιρίων. Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα; Το ξύλο φαίνεται να φιλοξενεί λιγότερα παθογόνα απ’ ό,τι ο σοβάς, ενώ συμβάλλει στη ρύθμιση της υγρασίας και του μικροκλίματος σε ένα χώρο.
Παράλληλα, νέα πειράματα επιχειρούν να ενσωματώσουν μικροοργανισμούς μέσα στα ίδια τα δομικά υλικά, όπως κεραμικά πλακίδια ή τσιμεντένιες επιφάνειες. Μάλιστα επιστήμονες έχουν αναπτύξει πορώδη υλικά στα οποία κατοικούν ευεργετικά βακτήρια, ικανά να αναχαιτίσουν ανθεκτικά παθογόνα όπως το MRSA (το «νοσοκομειακό μικρόβιο»).
Φέρνουμε το έξω μέσα
Μια πιο άμεση μορφή προβιοτικής αρχιτεκτονικής είναι η ένταξη φυτών και χώματος στο εσωτερικό περιβάλλον. Μελέτες έχουν δείξει ότι οι εργαζόμενοι σε γραφεία με «πράσινους τοίχους» (δηλαδή, κάθετους κήπους) παρουσιάζουν μεγαλύτερη μικροβιακή ποικιλία στο δέρμα και λιγότερους δείκτες φλεγμονής στο αίμα. Επιπλέον, η παρουσία φυτών μειώνει το στρες και τονώνει τη συγκέντρωση.
Στη Φινλανδία επιστήμονες τοποθέτησαν χώμα και βρύα από δάση στους εξωτερικούς χώρους παιδικών σταθμών. Μέσα σε λίγες εβδομάδες, τα παιδιά εμφάνισαν πιο υγιή μικροβιακή ποικιλία στο δέρμα και το έντερο καθώς και βελτιωμένους δείκτες ανοσοποιητικής λειτουργίας.
Η επόμενη γενιά αρχιτεκτόνων οραματίζεται χώρους όπου άνθρωποι, φυτά και μικρόβια συνυπάρχουν. Σπίτια που αναπνέουν με το περιβάλλον, τοίχους που δεν μπλοκάρουν τη φύση, αλλά συνεργάζονται μαζί της.
Κλείνουμε την πόρτα στα βλαβερά μικρόβια
Φυσικά, η ιδέα της εισαγωγής μικροβίων σε κλειστούς χώρους προκαλεί ανησυχίες – και όχι άδικα. Άτομα με ευάλωτο ανοσοποιητικό ή χρόνιες παθήσεις ίσως διατρέχουν κινδύνους. Οι επιστήμονες τονίζουν ότι απαιτούνται προσεκτικά, μικρής κλίμακας πειράματα προτού εφαρμοστούν τέτοιες λύσεις. Έως τότε, είναι πολύ σημαντικό να διατηρούμε το σπίτι μας καθαρό επειδή τα επιβλαβή βακτήρια και οι μύκητες μπορούν να προξενήσουν προβλήματα αν βρουν συνθήκες που ευνοούν την ανάπτυξή τους.
Η τακτική ανανέωση του αέρα απομακρύνει τους ρύπους που συσσωρεύονται σε κλειστούς χώρους.
Οι επιφάνειες που χρησιμοποιούμε καθημερινά, όπως πάγκοι, γραφεία ή τραπέζια, χρειάζονται φροντίδα ώστε να μη γίνουν εστίες ανάπτυξης επικίνδυνων μικροοργανισμών.
Τα δωμάτια που παραμένουν υγρά ή δεν αερίζονται επαρκώς ευνοούν την ανάπτυξη μούχλας και βακτηρίων. Αντίθετα, η διατήρηση της υγρασίας σε χαμηλά επίπεδα τα προφυλάσσει από ανεπιθύμητα μικρόβια.
Οι στοχευμένες πρακτικές υγιεινής σε καίριες στιγμές μπορούν να μεγιστοποιήσουν την προστασία από τις λοιμώξεις ελαχιστοποιώντας την έκθεση σε παθογόνα.
