Ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι ένα από τα πιο σύνθετα «όργανα» που γνωρίζουμε. Αποτελείται από περίπου 86 δισεκατομμύρια νευρώνες, οι οποίοι επικοινωνούν μεταξύ τους μέσω δεκάδων τρισεκατομμυρίων συνδέσεων. Κάθε χρόνο, η επιστήμη αποκαλύπτει νέα στοιχεία για το πώς λειτουργεί αυτό το πολύπλοκο σύστημα και το 2025 έφερε αρκετές εκπλήξεις.
Ακολουθούν 10 από τις πιο ενδιαφέρουσες ανακαλύψεις της χρονιάς 2025 για τον εγκέφαλο
1. Ο εγκέφαλος έχει «εποχές»
Μελέτες με απεικονίσεις εγκεφάλου έδειξαν ότι η ζωή μας χωρίζεται σε πέντε βασικές «εποχές» εγκεφαλικής αλλαγής. Υπάρχουν κρίσιμα σημεία γύρω στα 9, 32, 66 και 83 χρόνια, όπου ο εγκέφαλος αναδιοργανώνεται. Σε κάθε περίοδο, οι αλλαγές μοιάζουν εντυπωσιακά μεταξύ διαφορετικών ανθρώπων.
2. Οι πρώτες αναμνήσεις δεν χάνονται
Οι περισσότεροι ενήλικες δεν θυμούνται τίποτα από τα πρώτα χρόνια της ζωής τους. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο εγκέφαλος των βρεφών δεν δημιουργεί αναμνήσεις. Έρευνες δείχνουν ότι ο ιππόκαμπος —η περιοχή της μνήμης— λειτουργεί ήδη από τον πρώτο χρόνο ζωής. Οι αναμνήσεις υπάρχουν, απλώς δεν μπορούμε να τις ανακαλέσουμε αργότερα.
3. Νέα ελπίδα για το Αλτσχάιμερ
Οι πρωτεΐνες ταυ συνδέονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ στους ενήλικες. Το εντυπωσιακό είναι ότι στους εγκεφάλους των νεογνών υπάρχουν φυσιολογικά σε υψηλά επίπεδα, χωρίς να προκαλούν προβλήματα. Αυτό υποδηλώνει ότι ο εγκέφαλος ξέρει πώς να τις «διαχειρίζεται», ανοίγοντας νέους δρόμους για πρόληψη και θεραπεία.
4. Ο εγκέφαλος δημιουργεί νέους νευρώνες και στην ενήλικη ζωή
Για χρόνια πιστεύαμε ότι οι νευρώνες δεν ανανεώνονται μετά την παιδική ηλικία. Νεότερα στοιχεία δείχνουν ότι ο εγκέφαλος μπορεί να παράγει νέους νευρώνες ακόμη και σε μεγάλη ηλικία — μέχρι και τα 78 έτη. Αυτό ενισχύει την ιδέα ότι ο εγκέφαλος διατηρεί μια μορφή «πλαστικότητας» σε όλη τη ζωή.
5. Πώς ξεχωρίζουμε τη φαντασία από την πραγματικότητα
Όταν φανταζόμαστε ένα αντικείμενο, ο εγκέφαλος ενεργοποιείται σχεδόν όπως όταν το βλέπουμε πραγματικά. Παρ’ όλα αυτά, συνήθως ξέρουμε τη διαφορά. Οι επιστήμονες εντόπισαν έναν μηχανισμό ελέγχου που «φιλτράρει» αν ένα ερέθισμα προέρχεται από τον έξω κόσμο ή από τη φαντασία μας. Όταν αυτός ο μηχανισμός δεν λειτουργεί σωστά, μπορεί να εμφανιστεί σύγχυση.
6. Τα πρωτεύοντα είναι πιο «έξυπνα» απ’ όσο νομίζαμε
Οι χιμπαντζήδες και οι μπονόμπο δείχνουν ικανότητες που παλαιότερα θεωρούσαμε αποκλειστικά ανθρώπινες. Μπορούν να αναθεωρούν λανθασμένες πεποιθήσεις και να καταλαβαίνουν πότε κάποιος άλλος δεν γνωρίζει κάτι. Αυτές οι ικανότητες δείχνουν ότι η ανθρώπινη σκέψη έχει βαθιές εξελικτικές ρίζες.
7. Ένα χρώμα που δεν υπήρχε
Με τη βοήθεια λέιζερ, επιστήμονες κατάφεραν να δημιουργήσουν ένα νέο χρώμα που δεν υπάρχει στη φύση. Το ονόμασαν «olo» και περιγράφεται ως ένα έντονο μπλε-πράσινο. Το πείραμα δείχνει πόσο «ευέλικτος» είναι ο τρόπος με τον οποίο ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται τα χρώματα.
8. Ο εγκέφαλος εκπέμπει φως
Ο ανθρώπινος εγκέφαλος καταναλώνει τεράστια ποσότητα ενέργειας. Ως αποτέλεσμα, εκπέμπει ελάχιστο φως, τα λεγόμενα βιοφωτόνια. Για πρώτη φορά, οι επιστήμονες κατάφεραν να ανιχνεύσουν αυτό το φως έξω από το κρανίο. Δεν γνωρίζουμε ακόμη αν έχει κάποιον ρόλο στη σκέψη, αλλά το εύρημα είναι εντυπωσιακό.
9. Η δραστηριότητα του εγκεφάλου αλλάζει ανάλογα με το τι σκεφτόμαστε
Τα επίπεδα των βιοφωτονίων φάνηκαν να μεταβάλλονται όταν οι άνθρωποι εκτελούσαν διαφορετικές νοητικές εργασίες. Αυτό δείχνει ότι ο εγκέφαλος «δουλεύει» με διαφορετικό τρόπο ανάλογα με το είδος της σκέψης ή της προσοχής που απαιτείται.
10. Η συνείδηση παραμένει το μεγαλύτερο μυστήριο
Παρά τις προόδους, η επιστήμη δεν έχει ακόμη απαντήσει στο βασικό ερώτημα: πώς προκύπτει η συνείδηση; Δύο από τις πιο γνωστές θεωρίες συγκρούστηκαν επιστημονικά μέσα στο 2025, χωρίς ξεκάθαρο νικητή. Το μόνο βέβαιο είναι ότι έχουμε ακόμη πολλά να μάθουμε για το πώς ο εγκέφαλος δημιουργεί την εμπειρία του «εγώ».
