Οι περισσότεροι από εμάς έχουμε νιώσει κάποια στιγμή ένα μυρμήγκιασμα ή «ανατριχίλα», ειδικά όταν βιώνουμε έντονα θετικά συναισθήματα όπως δέος ή ενθουσιασμό. Ωστόσο, κάποιοι άνθρωποι έχουν αυτή την αντίδραση όταν ακούνε συγκεκριμένους ήχους. Βίντεο στο διαδίκτυο με ψιθύρους, ήχους από σακουλάκια που τσαλακώνονται ή βούρτσες που χτενίζουν ένα… μικρόφωνο έχουν σχεδιαστεί ακριβώς για να προκαλούν αυτή την ευχάριστη αίσθηση, τη λεγόμενη αυτόνομη αισθητηριακή μεσημβρινή απόκριση (Autonomous Sensory Meridian Response – ASMR).
Δεν ανταποκρίνονται όλοι στο ASMR. Πολλοί βέβαια, που το βιώνουν λένε ότι τους μειώνει το άγχος και τους βοηθά να κοιμηθούν. Τι λέει όμως η επιστήμη;
Τι είναι το ASMR;
Το ASMR είναι μια ακούσια συναισθηματική και σωματική αντίδραση, συνήθως σε κάποιον ήχο, που προκαλεί ένα αντανακλαστικό αίσθημα μυρμηγκιάσματος στο τριχωτό της κεφαλής και στον αυχένα. Αυτή η πολυαισθητηριακή εμπειρία μπορεί να κάνει κάποιους να νιώθουν ευφορία και «ψυχολογική σταθερότητα», δηλαδή λιγότερη εσωτερική ένταση και περισσότερη ηρεμία.
Ωστόσο, δεν υπάρχουν ακόμη πολλά επιστημονικά δεδομένα για το τι ακριβώς συμβαίνει στον εγκέφαλο και στο σώμα, όταν γίνεται αυτό. Κάποιοι υποστηρίζουν ότι το ASMR είναι απλώς ένα αίσθημα ανατριχίλας που προκαλείται από ένα έντονο συναισθηματικό ερέθισμα, όπως για παράδειγμα μια συγκινητική σκηνή σε μια ταινία.
Έρευνα που έχει δημοσιευτεί στο επιστημονικό περιοδικό Frontiers in Psychology δείχνει ότι οφείλεται σε μια ξαφνική έκκριση ντοπαμίνης στα κέντρα ανταμοιβής του εγκεφάλου.
Όμως αυτού του είδους τα συναισθηματικά ερεθίσματα, όταν προέρχονται από κάποια άλλη εμπειρία, συνήθως διαρκούν πολύ λίγο -συνήθως 4-5 δευτερόλεπτα- ενώ το ASMR περιγράφεται ως μια παρατεταμένη κατάσταση ηρεμίας.
Τι προκαλεί το ASMR;
Σχεδόν όλοι θα τρομάξουμε αν ακούσουμε έναν ξαφνικό και δυνατό ήχο. Αυτό συμβαίνει επειδή έχουμε εξελιχθεί να φοβόμαστε το απρόβλεπτο ή το δυσάρεστο, για λόγους επιβίωσης. Όταν πρόκειται για ήχους που μας κάνουν να νιώθουμε καλά, τα πράγματα είναι πιο περίπλοκα. Δεν γνωρίζουμε αν υπάρχουν «καθολικά» ερεθίσματα, δηλαδή ήχοι που προκαλούν την ίδια θετική αντίδραση στους περισσότερους ανθρώπους.
Μελέτη για το ASMR, δημοσιευμένη στο PeerJ, έχει εντοπίσει ορισμένα συχνά ερεθίσματα, όπως είναι οι ψίθυροι, τα χτυπήματα (tapping) και οι ήχοι τσαλακώματος, που προκαλούν χαλαρωτικά συναισθήματα σε ορισμένους. Δεν μπορούμε όμως να πούμε ότι αυτοί οι ήχοι έχουν την ίδια επίδραση σε όλους.
Τα βίντεο ASMR που κατακλύζουν τα social media συχνά συνδυάζουν ήχο με εικόνα και παιχνίδι ρόλων, όπου συνήθως ο δημιουργός μιλά στην κάμερα σαν να είναι ο θεατής, αλληλεπιδρά άμεσα μαζί του και προσομοιώνει δραστηριότητες όπως το χτένισμα ή το μακιγιάζ.
Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο και στο σώμα;
Οι επιστήμονες έχουν εξετάσει τη δραστηριότητα του εγκεφάλου και τις σωματικές αντιδράσεις κατά τη διάρκεια εμπειριών ASMR. Ορισμένες έρευνες έχουν δείξει:
- αυξημένη εφίδρωση (που σχετίζεται με το στρες)
- μειωμένο καρδιακό ρυθμό (που σχετίζεται με χαλάρωση)
Γιατί δεν μας επηρεάζει όλους;
Δεν ανταποκρίνονται όλοι στα ερεθίσματα ASMR. Ορισμένες εκτιμήσεις σε άλλη έρευνα στο PeerJ δείχνουν ότι μόνο 1 στους 5 ανθρώπους μπορεί να βιώσει ASMR. Το αν κάποιος το βιώνει ή όχι φαίνεται να σχετίζεται με τον τύπο προσωπικότητας και τη δεκτικότητά του, δηλαδή το πόσο εύκολα επηρεάζεται από εξωτερικά ερεθίσματα.
Μελέτες έχουν δείξει ότι όσοι ανταποκρίνονται στο ASMR είναι συνήθως νεότεροι, βιώνουν περισσότερα αρνητικά συναισθήματα και τείνουν να είναι πιο εσωστρεφείς και κριτικοί. Παράλληλα, όμως, είναι και πιο ανοιχτοί σε νέες εμπειρίες. Παράλληλα, κάποιες έρευνες υποστηρίζουν ότι μπορεί να παίζει ρόλο και το φαινόμενο της προσδοκίας, που είναι κάτι σαν placebo. Όσοι, δηλαδή, πιστεύουν στη «θεραπευτική» αξία του ASMR ίσως είναι πιο πιθανό να νιώσουν τα αποτελέσματά του.
Παρόλα αυτά, δεν γνωρίζουμε ακόμη με ακρίβεια πώς λειτουργεί το ASMR, ώστε να προκαλεί θετικά συναισθήματα.
