Πόσο μας επηρεάζει η μουσική; Η ακρόαση μουσικής συχνά θεωρείται μια χαλαρή δραστηριότητα ή ένα απλό backround για τις καθημερινές μας ασχολίες. Ωστόσο, το ανθρώπινο μυαλό σπάνια μένει ακίνητο κατά τη διάρκειά της.
Μια νέα μελέτη δείχνει ότι ένα συγκεκριμένο μουσικό είδος, σε συνδυασμό με το πόσο οικεία και ευχάριστη είναι η μουσική για τον ακροατή, κατευθύνει ενεργά τον εγκέφαλο προς διαφορετικά είδη σκέψεων. Αυτές οι νοητικές «εκδρομές» κυμαίνονται από ζωντανές αυτοβιογραφικές αναμνήσεις και φανταστικές ιστορίες μέχρι κριτικές αξιολογήσεις της ίδιας της σύνθεσης.
Τα ευρήματα της εν λόγω μελέτης, που προσφέρουν έναν λεπτομερή χάρτη των «νοητικών τοπίων» που προκαλούν διαφορετικά μουσικά στυλ, δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Psychology of Music.
Η μουσική ως ερέθισμα για τη φαντασία
Ψυχολόγοι και μουσικολόγοι γνωρίζουν εδώ και καιρό ότι η μουσική λειτουργεί ως ισχυρό ερέθισμα για τη φαντασία. Είναι καλά τεκμηριωμένο ότι μια απλή μελωδία μπορεί να γεννήσει αυθόρμητα οπτικές εικόνες ή να ανασύρει βαθιά ριζωμένες αναμνήσεις από το παρελθόν ενός ακροατή.
Ωστόσο, προηγούμενες έρευνες γύρω από αυτά τα φαινόμενα ήταν συνήθως περιορισμένες. Συχνά επικεντρώνονταν σε έναν μόνο τύπο σκέψης -για παράδειγμα μόνο στη μνήμη ή μόνο στις οπτικές ονειροπολήσεις- χωρίς να εξετάζουν πώς αλληλεπιδρούν μεταξύ τους.
Επιπλέον, βασίζονταν σε πολύ μικρό εύρος μουσικών ειδών, συνήθως δύο ή τρία κάθε φορά. Αυτή η περιορισμένη προσέγγιση δυσκόλευε την κατανόηση του γιατί μια κλασική συμφωνία μπορεί να γεννά μια φανταστική αφήγηση, ενώ ένα ποπ τραγούδι να ενεργοποιεί μια συγκεκριμένη ανάμνηση προσώπου ή τόπου.
Τι έδειξε η έρευνα
Για να καλύψει αυτά τα κενά, η ερευνητική ομάδα της συγκεκριμένης μελέτης, εξέτασε συνολικά τη «νοητική εμπειρία» κατά την ακρόαση μουσικής. Κύριος στόχος τους ήταν να διερευνήσουν πώς το είδος, η οικειότητα, η απόλαυση και τα μουσικά χαρακτηριστικά επηρεάζουν τη ροή της συνείδησης.
Οι ερευνητές σχεδίασαν ένα μεγάλης κλίμακας πείραμα με 701 συμμετέχοντες από το Ηνωμένο Βασίλειο και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Για να αντικατοπτρίζει τη μουσική ποικιλία της πραγματικής ζωής, δημιούργησαν μια βιβλιοθήκη 356 μουσικών αποσπασμάτων από 17 διαφορετικά είδη δυτικής μουσικής.
Περιλάμβαναν είδη όπως country, heavy metal, μουσική από video games, τζαζ, folk και χιπ-χοπ, καθώς και κατηγορίες ανά δεκαετία, όπως ποπ των ’60s και των ’80s. Κάθε απόσπασμα είχε διάρκεια 30 δευτερολέπτων και ήταν αποκλειστικά ορχηστρικό, ώστε οι στίχοι να μην κατευθύνουν άμεσα τις σκέψεις των ακροατών.
Οι συμμετέχοντες άκουγαν τυχαία επιλεγμένα αποσπάσματα και κατέγραφαν τι περνούσε από το μυαλό τους κατά τη διάρκεια κάθε κομματιού. Οι κατηγορίες σκέψεων περιλάμβαναν σκέψεις επικεντρωμένες στη μουσική, καθώς και «σκέψεις που προκάλεσε η μουσική», όπως αναμνήσεις από ταινίες ή βιντεοπαιχνίδια και φανταστικά σενάρια ή ιστορίες. Άλλες κατηγορίες αφορούσαν σε αυτοβιογραφικές αναμνήσεις ή αφηρημένες οπτικές εικόνες (σχήματα, χρώματα).
Οι ερευνητές κατέγραψαν επίσης την περιπλάνηση του νου, δηλαδή σκέψεις για καθημερινά ζητήματα ή μελλοντικά σχέδια που δεν σχετίζονταν με τη μουσική.
Παράλληλα, οι συμμετέχοντες αξιολόγησαν κάθε απόσπασμα ως προς την οικειότητα και το πόσο τους άρεσε. Αξιολόγησαν επίσης τα συναισθηματικά χαρακτηριστικά της μουσικής. Δηλαδή το πρόσημο -πόσο θετική ή αρνητική ακούγεται- και τη διέγερση -το επίπεδο ενέργειάς της.
Τέλος, βαθμολόγησαν τον βαθμό αντίθεσης μέσα στο κομμάτι, δηλαδή αν υπήρχαν δυναμικές αλλαγές κατά τη διάρκεια των 30 δευτερολέπτων.
Σάουντρακ ταινιών
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το μουσικό είδος έχει ισχυρή επίδραση στην εσωτερική εμπειρία του ακροατή. Σύμφωνα με την έρευνα, η μουσική κινηματογράφου ξεχώρισε ιδιαίτερα, καθώς απομάκρυνε τους ακροατές από το τεχνικό κομμάτι της σύνθεσης και ενεργοποιούσε συχνά αναμνήσεις από άλλα μέσα, όπως σκηνές ταινιών ή τηλεοπτικών σειρών.
Μουσική από βιντεοπαιχνίδια
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε και η μουσική βιντεοπαιχνιδιών. Το συγκεκριμένο είδος φάνηκε να μειώνει αισθητά τις σκέψεις γύρω από «καθημερινά πράγματα», όπως υποχρεώσεις ή άγχη. Η φύση αυτής της μουσικής φαίνεται να απορροφά τον ακροατή, μπλοκάροντας τους συνηθισμένους περισπασμούς. Το εύρημα αυτό υπογραμμίζει τη δυνητική χρησιμότητα ορισμένων ειδών στη διαχείριση της προσοχής και της διάθεσης.
Τι ρόλο έπαιξε η οικειότητα με την εκάστοτε μουσική;
Η οικειότητα με τη μουσική αποδείχθηκε καθοριστικός παράγοντας για το πού «περιπλανιόταν» το μυαλό. Όταν οι ακροατές αναγνώριζαν ένα κομμάτι, ήταν πιο πιθανό να βιώσουν αυτοβιογραφικές αναμνήσεις. Αυτό συνάδει με την ιδέα ότι τα οικεία τραγούδια λειτουργούν ως «ηχητικά soundtrack» συγκεκριμένων περιόδων της ζωής μας.
Η απόλαυση έπαιξε κεντρικό ρόλο στη δημιουργικότητα. Όταν οι συμμετέχοντες απολάμβαναν τη μουσική, ήταν πιο πιθανό να επιδοθούν σε φανταστικές αφηγήσεις και αυτοβιογραφικές αναμνήσεις. Αυτό υποστηρίζει τη θεωρία ότι τα θετικά συναισθήματα μειώνουν την τάση για νοητική απόσπαση.
