Καθώς περνούν τα χρόνια, πολλοί άνθρωποι παρατηρούν ότι ξεχνούν πιο εύκολα ονόματα, ραντεβού ή πληροφορίες που παλαιότερα θυμούνταν χωρίς δυσκολία. Μια νέα μεγάλη επιστημονική μελέτη έρχεται να εξηγήσει με μεγαλύτερη σαφήνεια γιατί συμβαίνει αυτό και τι πραγματικά αλλάζει στον εγκέφαλο και τη μνήμη όσο μεγαλώνουμε.
Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Communications, βασίστηκε στην ανάλυση περισσότερων από 10.000 μαγνητικών τομογραφιών εγκεφάλου και πάνω από 13.000 τεστ μνήμης από 3.700 ενήλικες με φυσιολογικές γνωστικές λειτουργίες. Τα δεδομένα προήλθαν από 13 διαφορετικές μελέτες, γεγονός που καθιστά τα συμπεράσματα ιδιαίτερα ισχυρά.
Δεν φταίει μόνο μία περιοχή του εγκεφάλου για τη μνήμη
Για πολλά χρόνια, ο ιππόκαμπος – μια περιοχή του εγκεφάλου που σχετίζεται άμεσα με τη μνήμη – θεωρούνταν ο βασικός «ένοχος» για την ηλικιακή έκπτωση της μνήμης. Η νέα μελέτη επιβεβαιώνει ότι ο ιππόκαμπος παίζει σημαντικό ρόλο, αλλά δείχνει ότι δεν δρα μόνος του.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η απώλεια μνήμης συνδέεται με μικρές αλλά συσσωρευτικές δομικές αλλαγές σε πολλές περιοχές του εγκεφάλου, τόσο στον φλοιό όσο και σε βαθύτερες δομές. Με απλά λόγια, ο εγκέφαλος γερνά ως σύνολο και όχι απομονωμένα.
Η σχέση εγκεφάλου και μνήμης δεν είναι γραμμική
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα της μελέτης είναι ότι η σχέση μεταξύ συρρίκνωσης του εγκεφάλου και απώλειας μνήμης δεν εξελίσσεται με σταθερό ρυθμό. Σε νεότερες ηλικίες, οι αλλαγές είναι πιο ήπιες και συχνά περνούν απαρατήρητες.
Ωστόσο, σε μεγαλύτερη ηλικία, όταν η συρρίκνωση του εγκεφάλου ξεπεράσει ένα συγκεκριμένο «όριο», η επίδρασή της στη μνήμη φαίνεται να επιταχύνεται. Άτομα που εμφάνισαν ταχύτερη από το μέσο όρο μείωση του εγκεφαλικού όγκου παρουσίασαν και πιο απότομη επιδείνωση της μνήμης τους.
Άγνωστοι παράγοντες
Τα ευρήματα δείχνουν επίσης ότι η απώλεια μνήμης δεν μπορεί να εξηγηθεί μόνο από γνωστούς γενετικούς παράγοντες κινδύνου, όπως το γονίδιο APOE ε4 που σχετίζεται με τη νόσο Αλτσχάιμερ. Ακόμα και άτομα χωρίς αυτούς τους γενετικούς δείκτες παρουσίασαν αλλαγές στη μνήμη, εφόσον υπήρχαν εκτεταμένες δομικές μεταβολές στον εγκέφαλο.
Αυτό ενισχύει την άποψη ότι η γήρανση του εγκεφάλου είναι μια σύνθετη διαδικασία που εξελίσσεται αργά, για δεκαετίες, και επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες.
Τι σημαίνει αυτό για το μέλλον
Όπως εξηγεί ο Αλβάρο Πασκουάλ-Λεόνε, ένας από τους βασικούς ερευνητές της μελέτης, η απώλεια μνήμης δεν είναι απλώς ένα «αναπόφευκτο» σημάδι της ηλικίας, αλλά το αποτέλεσμα ατομικών βιολογικών διεργασιών που μπορούν να διαφέρουν σημαντικά από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Η καλύτερη κατανόηση αυτών των αλλαγών μπορεί να βοηθήσει τους επιστήμονες να εντοπίζουν νωρίτερα άτομα με αυξημένο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης και να σχεδιάζουν πιο στοχευμένες παρεμβάσεις, με στόχο τη διατήρηση της μνήμης και της γνωστικής υγείας για όσο το δυνατόν περισσότερα χρόνια.
