Μια νέα έρευνα δείχνει ότι το να λέει κανείς στους ανθρώπους τι πρέπει να κάνουν μπορεί να έχει το αντίθετο αποτέλεσμα, προκαλώντας μια αμυντική ψυχολογική αντίδραση. Σύμφωνα με την εν λόγω έρευνα, που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Communication, επιβεβαιώνεται ότι η επιτακτική γλώσσα δημιουργεί την αίσθηση απειλής της προσωπικής ελευθερίας, γεγονός που οδηγεί σε αντίσταση και μειώνει την πιθανότητα πειθούς.
Οι ερευνητές επικεντρώθηκαν σε μια έννοια γνωστή ως θεωρία της ψυχολογικής αντίδρασης. Αυτό βοηθά να εξηγηθεί γιατί η πειθώ συχνά αποτυγχάνει. Η βασική ιδέα είναι ότι οι άνθρωποι εκτιμούν την αυτονομία τους και την ελευθερία να επιλέγουν τις συμπεριφορές τους. Όταν ένα μήνυμα υπονοεί ότι αυτή η ελευθερία αφαιρείται ή περιορίζεται, τα άτομα βιώνουν μια αρνητική κινητοποιητική κατάσταση που ονομάζεται αντίδραση.
Αυτή τα ωθεί να αποκαταστήσουν την αίσθηση αυτονομίας τους, είτε αγνοώντας το μήνυμα, είτε υιοθετώντας επίτηδες τη «απαγορευμένη» συμπεριφορά, για να αποδείξουν ότι εξακολουθούν να έχουν επιλογή. Η μελέτη είχε στόχο να αποσαφηνίσει πώς συγκεκριμένοι τύποι γλώσσας ενεργοποιούν αυτή την αμυντική διαδικασία στο πλαίσιο της προσωπικής υγείας.
Τι έδειξε η έρευνα για την αντίδραση σε συμβουλές υγείας
Οι ερευνητές εξέτασαν 10.658 συμμετέχοντες για να κατανοήσουν την αλυσιδωτή αντίδραση από την ανάγνωση ενός μηνύματος έως την απόρριψή του, καθώς και να εντοπίσουν ποιες ακριβώς λέξεις λειτουργούν αρνητικά.
Υπέθεσαν ότι η γλώσσα που απειλεί την ελευθερία οδηγεί πρώτα στην αντίληψη απειλής. Αυτή η αντίληψη στη συνέχεια προκαλεί την κατάσταση της ψυχολογικής αντίδρασης, η οποία τελικά οδηγεί σε αρνητικά αποτελέσματα πειθούς, όπως η άρνηση υιοθέτησης μιας υγιούς συμπεριφοράς.
Ορισμένοι μελετητές θεωρούν την αντίδραση κυρίως συναισθηματική, εστιάζοντας στον θυμό. Άλλοι τη βλέπουν ως γνωστική διαδικασία, όπως η ανάπτυξη αντεπιχειρημάτων απέναντι στο μήνυμα.
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, όταν τα μηνύματα περιείχαν λέξεις που υπονοούσαν έλλειψη επιλογής, οι άνθρωποι αντιλαμβάνονταν μεγαλύτερη απειλή. Όταν οι άνθρωποι ένιωθαν ότι η ελευθερία τους απειλείται, εμφάνιζαν θυμό και παρήγαγαν αρνητικές σκέψεις για το μήνυμα.
Η επίπτωση της προστακτικής και πως προκαλεί αντίδραση
Εντοπίστηκε, επίσης, ότι προστακτικές εκφράσεις, όπως «πρέπει» ή «οφείλεις», καθώς και απόλυτες διατυπώσεις, θαυμαστικά και ρητές αναφορές επηρέαζαν αρνητικά τους συμμετέχοντες. Αντίθετα, τα μηνύματα χαμηλής απειλής χρησιμοποιούσαν εκφράσεις, όπως «θα μπορούσες» ή «σκέψου να». Αυτά τα μηνύματα πρότειναν, αντί να διατάζουν.
Οι επιπτώσεις για την επικοινωνία υγείας είναι ξεκάθαρες. Οι σχεδιαστές μηνυμάτων καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα στη σοβαρότητα των κινδύνων για την υγεία και στην ανάγκη του κοινού για αυτονομία.
Η «δογματική» ή «ελεγκτική» γλώσσα μπορεί να τραβήξει την προσοχή, αλλά κινδυνεύει να αποξενώσει εκείνους που προσπαθεί να βοηθήσει. Η επαναλαμβανόμενη έκθεση σε «αυταρχικά» μηνύματα υγείας μπορεί να οδηγήσει σε γενικευμένη αντίσταση στις συμβουλές υγείας. Αυτό το φαινόμενο μπούμερανγκ δημιουργεί την αντίθετη από την επιθυμητή έκβαση.
