Η ανησυχία είναι μια ήσυχη μορφή άγχους που εμφανίζεται ως επαναλαμβανόμενες σκέψεις, υποθετικά σενάρια και νοητικές πρόβες των χειρότερων πιθανών εκβάσεων. Όσο κι αν θα θέλαμε η λύση να είναι απλή, φράσεις όπως «σταμάτα να ανησυχείς», «άσ’το» ή «ηρέμησε» απλώς δεν λειτουργούν. Όχι επειδή είμαστε αδύναμοι, αλλά επειδή η ανησυχία δεν είναι απλώς μια σκέψη. Είναι μια συναισθηματική και σωματική αντίδραση στον φόβο.
Η ανησυχία έχει σκοπό
Η ανησυχία δεν είναι εχθρός σας. Υπάρχει επειδή νοιάζεστε για τη ζωή σας και όσα έχουν αξία για εσάς. Στην καλύτερη εκδοχή της, η ανησυχία:
- κρατά την προσοχή σας σε ό,τι έχει σημασία
- σας βοηθά να θέτετε προτεραιότητες
- σας κινητοποιεί να προετοιμαστείτε ή να δράσετε
Το πρόβλημα ξεκινά όταν κολλά σε πράγματα που δεν μπορείτε να επηρεάσετε, όπως είναι οι επιλογές των άλλων, απρόβλεπτα γεγονότα ή φανταστικές καταστροφές. Τότε οι σκέψεις γυρίζουν σε κύκλους, εντείνονται και αρχίζουν να μοιάζουν σαν να σας ελέγχουν.
Βήμα 1: Κάντε τρεις βασικές ερωτήσεις
Όταν νιώθετε παγιδευμένοι στην ανησυχία, σταματήστε και ρωτήστε τον εαυτό σας:
- «Τι φοβάμαι πραγματικά;»
Πηγαίνετε ένα επίπεδο πιο βαθιά. Είναι φόβος αποτυχίας, απώλειας, απόρριψης, έλλειψης ετοιμότητας ή μήπως φόβος ότι θα απογοητεύσετε κάποιον; Όταν ονομάζετε τον φόβο, γίνεται πιο διαχειρίσιμος. - «Πού έχω έλεγχο, ώστε να επηρεάσω την έκβαση;»
Δεν μπορείτε να ελέγξετε το παρελθόν, τους άλλους ή την τύχη. Μπορείτε όμως να ελέγξετε τις επιλογές σας, την προετοιμασία σας, τα όριά σας και τον τρόπο που αντιδράτε. - «Μου στερεί αυτή η ανησυχία τη ζωή και τη χαρά μου;»
Χάνετε ύπνο; Γίνεστε ευερέθιστοι; Δυσκολεύεστε να συγκεντρωθείτε; Αν η ανησυχία σάς απομακρύνει συστηματικά από τις αξίες και την ευεξία σας, χρειάζεται ανακατεύθυνση.
Βήμα 2: Αναγνωρίστε την ανησυχία τη στιγμή που εμφανίζεται
Δεν μπορείτε να δουλέψετε με κάτι που δεν βλέπετε. Ξεκινήστε παρατηρώντας: «Αυτή τη στιγμή ανησυχώ».
Προσέξτε:
- ποιες σκέψεις επαναλαμβάνονται
- ποιες καταστάσεις τις πυροδοτούν
- ποιες σωματικές αισθήσεις εμφανίζονται
Δεν πρόκειται για αυτοκριτική, αλλά για επίγνωση. Έτσι η ανησυχία γίνεται κάτι που παρατηρείτε και διαχειρίζεστε, όχι κάτι που σας οδηγεί σιωπηλά.
Βήμα 3: Ανακάλυψε τι πραγματικά κρύβεται πίσω από την ανησυχία
Σπάνια αφορά μόνο στην επιφάνεια. Για παράδειγμα:
- ανησυχείτε για ένα ταξίδι αγαπημένου προσώπου, αλλά από κάτω υπάρχει φόβος απώλειας
- ανησυχείτε για ένα σχόλιο συναδέλφου, αλλά από κάτω υπάρχει φόβος ανεπάρκειας
- ανησυχείτε για μια ιατρική εξέταση, αλλά από κάτω υπάρχει φόβος ότι η ζωή σας θα αλλάξει
Η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει πολύ σε αυτό το στάδιο. Όταν κατανοήσετε τι «σηματοδοτεί» η ανησυχία, παύει να μοιάζει εχθρική και γίνεται πληροφορία.
Βήμα 4: Ξεχωρίστε τι ελέγχετε και τι όχι
Να έχετε αποδοχή για όσα δεν αλλάζουν, θάρρος για όσα αλλάζουν και σοφία να ξεχωρίζετε τη διαφορά. Φτιάξτε δύο λίστες:
- Δεν ελέγχω τα συναισθήματα και τις επιλογές των άλλων, τυχαία γεγονότα, το παρελθόν, σύνθετα αποτελέσματα.
- Ελέγχω τον τρόπο που επικοινωνώ, την προετοιμασία μου, τα όριά μου, τη φροντίδα του σώματός μου, την αναζήτηση υποστήριξης, την αντίδρασή μου.
Βήμα 5: Αποφασίστε το επόμενο βήμα
Ρωτήστε: «Με βάση όσα ξέρω τώρα, ποια είναι μία εποικοδομητική πράξη που μπορώ να κάνω;»
Βήμα 6: Δράστε και περιμένετε λίγη δυσφορία
Όταν περνάτε από τη σκέψη στη δράση, η ανησυχία συχνά αυξάνεται προσωρινά. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάνετε λάθος. Σημαίνει ότι το σώμα σας κινητοποιείται. Η ανησυχία σπάνια ησυχάζει πριν δράσουμε. Συνήθως καταλαγιάζει, καθώς ασχολούμαστε με ό,τι έχει σημασία.
Δουλεύοντας με την ανησυχία, όχι εναντίον της
Δεν χρειάζεται να πολεμήσετε την ανησυχία σας ούτε να ντρέπεστε γι’ αυτήν. Ο στόχος δεν είναι να μη νιώθετε ποτέ ανησυχία, αλλά να ξέρετε τι να κάνετε όταν εμφανίζεται. Όταν σταματάτε να τη μάχεστε και αρχίζετε να την ακούτε και όταν τη στρέφετε συνειδητά προς όσα μπορείτε να ελέγξετε, ξαναβρίσκετε τη δύναμη, το θάρρος και την ικανότητά σας να χτίσετε μια ουσιαστική ζωή, ακόμα και μέσα στην αβεβαιότητα.
