Το να παίρνει κανείς λίγο χρόνο για να σκεφτεί πριν κρίνει την απόδοσή του ακούγεται σαν καλή συμβουλή. Όμως τι γίνεται όταν έχει άγχος ή όταν αυτός ο χρόνος είναι πολύς; Nέα έρευνα, που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Psychological Medicine, δείχνει ότι για άτομα με συμπτώματα άγχους, αυτή η παύση για «δεύτερες σκέψεις» μπορεί να ενισχύει την αυτοαμφισβήτηση.
Άγχος και «φαινόμενο χιονοστιβάδας»
Οι ερευνητές παρατήρησαν ότι όσο περισσότερο χρόνο αφιέρωναν οι συμμετέχοντες για να αξιολογήσουν την απόδοσή τους, τόσο περισσότερο έπεφτε η αυτοπεποίθηση όσων είχαν υψηλότερα επίπεδα άγχους. Με κάθε επιπλέον δευτερόλεπτο σκέψης, το χάσμα αυτοπεποίθησης μεταξύ ατόμων με χαμηλό και υψηλό άγχος μεγάλωνε. Το εύρημα αυτό επιβεβαιώθηκε σε πολλαπλά πειράματα και σε διαφορετικά είδη εργασιών, γεγονός που δείχνει ότι δεν πρόκειται για τυχαίο αποτέλεσμα μιας συγκεκριμένης δοκιμασίας.
Τι συμβαίνει με την αυτοπεποίθηση των γυναικών;
Το φαινόμενο λειτούργησε αντίστροφα σε σχέση με τη μειωμένη αυτοπεποίθηση που παρατηρείται συχνά μεταξύ ανδρών και γυναικών. Κατά μέσο όρο, οι γυναίκες δήλωναν χαμηλότερη αυτοπεποίθηση αμέσως μετά τη λήψη μιας απόφασης. Όμως όταν είχαν περισσότερο χρόνο να σκεφτούν, αυτή η διαφορά μειωνόταν και στα μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα σχεδόν εξαφανιζόταν.
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν μία μέθοδο, σύμφωνα με την οποία η λήψη αποφάσεων μοιάζει με διαδικασία συσσώρευσης στοιχείων, μέχρι αυτά να φτάσουν σε ένα όριο που οδηγεί σε επιλογή. Το μοντέλο έδειξε δύο διαφορετικούς μηχανισμούς που μπορούν να μειώσουν την αυτοπεποίθηση:
- Χαμηλότερη αρχική αυτοπεποίθηση
- Σταδιακή αρνητική επιρροή που αυξάνεται όσο περνά ο χρόνος σκέψης
Τα άτομα με άγχος και ξεκινούσαν ήδη με χαμηλότερη αυτοπεποίθηση και όσο σκέφτονταν περισσότερο, συσσώρευαν αρνητικές σκέψεις για την απόδοσή τους. Αντίθετα, η διαφορά αυτοπεποίθησης μεταξύ φύλων σχετιζόταν μόνο με χαμηλότερη αρχική αυτοπεποίθηση και όχι με συνεχιζόμενη συσσώρευση αρνητικών σκέψεων.
Τι μπορεί να σημαίνει αυτό
Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι η επιπλέον σκέψη δίνει στα άτομα με άγχος περισσότερο χώρο να «ξαναπαίξουν» πιθανά λάθη στο μυαλό τους ή να φανταστούν ότι έκαναν λάθος, ακόμη κι αν η πραγματική τους απόδοση δεν έχει αλλάξει. Αυτό μπορεί να εξηγεί γιατί το άγχος συχνά συνδέεται με τον μηρυκασμό, δηλαδή μία επαναλαμβανόμενη, αρνητική σκέψη που δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο αυτοαμφισβήτησης. Όσο περισσότερο σκέφτονται, τόσο χειρότερα νιώθουν για τον εαυτό τους και αυτό ενισχύει περαιτέρω την αμφιβολία.
Το γενικότερο συμπέρασμα που προκύπτει από την έρευνα είναι πως για τα άτομα με άγχος, οι «δεύτερες σκέψεις» δεν είναι πάντα βοηθητικές. Μερικές φορές, η υπερβολική ανάλυση μπορεί να μειώσει και όχι να ενισχύσει την αυτοπεποίθηση.
