Οι νυχτερινές ασθένειες εκδηλώνονται τη νύχτα, κατά τη διάρκεια του βραδινού ύπνου διαταράσσοντας την ποιότητά του, αλλά οι συνέπειές τους γίνονται αντιληπτές το επόμενο πρωί με τη μορφή κυρίως μιας αδικαιολόγητης, φαινομενικά, κόπωσης. Ο συνήθης ύποπτος στις περισσότερες περιπτώσεις είναι και πάλι το στρες της σύγχρονης καθημερινότητας.
Ονομάζονται ασθένειες της νύχτας καθώς κάνουν την εμφάνισή τους την ώρα που κοιμόμαστε στερώντας μας πολύτιμες ώρες ξεκούρασης και τα οφέλη του ποιοτικού ύπνου. Καλύπτουν, δε, ένα σχετικά ευρύ φάσμα διαταραχών, με πιο γνωστές την υπνική άπνοια, την υπνοβασία, το σύνδρομο των ανήσυχων ποδιών, το τρίξιμο των δοντιών, αλλά και τις νυχτερινές επιδρομές στο ψυγείο που συνοδεύονται από επεισόδια υπερφαγίας.
Όταν ροχαλίζουμε και κόβεται η αναπνοή
Το έντονο ροχαλητό που συνοδεύεται από ακούσιες και επανειλημμένες διακοπές της αναπνοής είναι το βασικότερο σύμπτωμα της υπνικής άπνοιας, μιας από τις πιο κοινές και σοβαρές διαταραχές ύπνου. Όταν μας συμβαίνουν αυτά τα επεισόδια, ο εγκέφαλός μας μας δίνει την εντολή να «ξυπνήσουμε» για να μπορέσουμε να αναπνεύσουμε ξανά, κάτι που γίνεται επίσης ασυνείδητα, γι’ αυτό και συνήθως ο σύντροφός μας είναι αυτός που θα αντιληφθεί πρώτος και θα μας επισημάνει την ύπαρξη του προβλήματος. Αυτές οι παύσεις της αναπνοής και οι αφυπνίσεις που μπορεί να επαναληφθούν ακόμα και εκατοντάδες φορές μέσα στη νύχτα, με αποτέλεσμα έναν κακό τόσο ποιοτικά όσο και ποσοτικά ύπνο, συνεπάγονται και μείωση του οξυγόνου αυξάνοντας την πιθανότητα για καρδιαγγειακές και μεταβολικές διαταραχές (π.χ., υπέρταση, στεφανιαία νόσος, αγγειακά και εγκεφαλικά επεισόδια, σακχαρώδης διαβήτης). Εκτός όμως από τις μακροπρόθεσμες συνέπειες υπάρχουν και μεσοπρόθεσμες, καθώς οι άνθρωποι που υποφέρουν από υπνική άπνοια συχνά κατά τη διάρκεια της ημέρας νιώθουν κουρασμένοι και υποφέρουν από πονοκεφάλους, υπνηλία, ζητήματα μνήμης, ακόμα και σεξουαλική δυσλειτουργία. Πιο επιρρεπείς στη συγκεκριμένη νόσο είναι οι παχύσαρκοι και τα άτομα με μεγάλη περιφέρεια λαιμού ή με σχετική κληρονομικότητα, ενώ απασχολεί τους άντρες συνήθως μετά την ηλικία των 40-45 ετών και τις γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση. Παράγοντες που την επιδεινώνουν είναι τα υπνωτικά χάπια, το κάπνισμα, το αλκοόλ, η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων φαγητού πριν από τον ύπνο, η ύπτια θέση σώματος, οι ευμεγέθεις αμυγδαλές και οι αδενοειδείς εκβλαστήσεις (ειδικά σε παιδιά και νεαρούς ενήλικες), η υπολειτουργία του θυρεοειδή, η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) και το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών. Αν υποψιαζόμαστε ότι υποφέρουμε από υπνική άπνοια, θα πρέπει να επισκεφθούμε ένα εργαστήριο διαταραχών ύπνου και να υποβληθούμε σε μελέτη ύπνου. Σε περίπτωση που τελικά διαγνωστούμε με τη νόσο, ο γιατρός κατά πάσα πιθανότητα θα μας συστήσει να εφαρμόζουμε κάθε βράδυ ένα ειδικό μηχάνημα το οποίο, μέσω μιας μάσκας από μαλακό υλικό, θα μας χορηγεί αέρα υπό πίεση ώστε να σταθεροποιείται ο αεραγωγός και να αναπνέουμε κανονικά χωρίς να κάνουμε άπνοιες.
Όταν κουνάμε τα πόδια μας τη νύχτα
Ως σύνδρομο ανήσυχων ποδιών ορίζουμε μια νευρολογική διαταραχή με άγνωστη μέχρι στιγμής υποκείμενη αιτία που παρατηρείται κατά τη διάρκεια του ύπνου και χαρακτηρίζεται από μια έντονη παρόρμηση του ασθενή να τινάζει ή να κουνάει τα πόδια του καθώς νιώθει μια δυσάρεστη αίσθηση σε αυτά. Υπολογίζεται ότι απασχολεί το 5-10% του παγκόσμιου πληθυσμού και σε μεγαλύτερο ποσοστό τις γυναίκες μετά την τέταρτη δεκαετία της ζωής τους. Τα συμπτώματα του συνδρόμου εκδηλώνονται τη νύχτα, κυρίως στις κνήμες –σπανιότερα στα χέρια ή το υπόλοιπο σώμα– όπου ο ασθενής αισθάνεται μούδιασμα, μυρμήγκιασμα, κάψιμο ή πόνο. Ως αντίδραση πετάγεται στον ύπνο του, τεντώνεται και νιώθει ότι πρέπει να κινηθεί και να περπατήσει προκειμένου να απαλλαγεί από αυτές τις δυσαισθησίες, με αποτέλεσμα να αποκτά προβλήματα αϋπνίας. Δυστυχώς δεν υπάρχει συγκεκριμένη θεραπεία που να αντιμετωπίζει αποτελεσματικά και οριστικά το εν λόγω σύνδρομο. Η υιοθέτηση ωστόσο ενός υγιεινού τρόπου ζωής ο οποίος θα συμπεριλαμβάνει γυμναστική –όχι υπερβολική ούτε κοντά στην ώρα του ύπνου–, αποφυγή του αλκοόλ, του καφέ και του τσιγάρου συμβάλλει στην ανακούφιση των συμπτωμάτων του, όπως και το μασάζ στα κάτω άκρα, η εφαρμογή ίσως κάποιων ειδικών επιδέσμων που σφίγγουν τα πόδια, αλλά και τα συμπληρώματα μαγνησίου και σιδήρου. Υπάρχει και η επιλογή της φαρμακευτικής αγωγής την οποία θα πρέπει φυσικά να αποφασίσει ο θεράπων ιατρός.
Όταν υπνοβατούμε ή παραμιλάμε
Παλαιότερα επικρατούσε η αντίληψη ότι ο λόγος για τον οποίο κάποιοι άνθρωποι περπατούν ενώ κοιμούνται είναι τα όνειρα που βλέπουν εκείνη τη στιγμή. Σήμερα ωστόσο, χάρη στο ηλεκτροεγκεφαλογράφημα, οι επιστήμονες γνωρίζουν ότι αυτό δεν ισχύει, καθώς η υπνοβασία συμβαίνει όχι κατά τη διάρκεια του ύπνου REM, όπου προκύπτουν τα όνειρα, αλλά στο στάδιο ΝREM, που είναι βαθύς ο ύπνος. Αυτό άλλωστε είναι κάτι για το οποίο έχει προνοήσει η φύση ώστε να μας προστατεύσει κατά κάποιον τρόπο από τον ίδιο μας τον εαυτό, αφού κατά τη φάση REM δεν έχουμε μυϊκό τόνο και το σώμα μας είναι σχεδόν παράλυτο, οπότε εκ των πραγμάτων δεν θα μπορούσαμε να περπατήσουμε μιμούμενοι τα όσα ίσως βλέπουμε στα όνειρά μας. Υπάρχει όμως μια διαταραχή, που απασχολεί κυρίως άντρες τρίτης ηλικίας, κατά την οποία οι ασθενείς δεν βυθίζονται σε παθολογική μείωση του μυϊκού τόνου κατά τη διάρκεια του ύπνου, με αποτέλεσμα να κινούνται ενώ κοιμούνται και βλέπουν όνειρα. Από την άλλη πλευρά, το παραμιλητό είναι πιθανό να παρατηρηθεί σε οποιαδήποτε φάση του ύπνου, τόσο στην NREM όσο και στην REM, επειδή η ικανότητα της ομιλίας μας μπορεί να έχει «ξεφύγει» από τη μυϊκή χάλαση (που συμβαίνει στη φάση των ονείρων) και έτσι να προκύψουν κάποιες λέξεις ή φράσεις, κατά κανόνα ακατάληπτες.
Όταν τρίζουμε τα δόντια τη νύχτα στον ύπνο μας
Ονομάζεται αλλιώς και βρουξισμός και περιγράφει το επαναλαμβανόμενο ακούσιο σφίξιμο ή τρίξιμο των δοντιών κατά τη διάρκεια της νύχτας που οφείλεται σε άγχος ή προβληματική ενδεχομένως σύγκλιση της οδοντοστοιχίας. Καθώς αυτό γίνεται ασυνείδητα, συνήθως μαθαίνουμε ότι το κάνουμε επειδή θα μας το πει κάποιος που κοιμάται μαζί μας. Ενδείξεις ωστόσο ότι μας συμβαίνει είναι ο ανεξήγητος πόνος την άλλη μέρα στα αφτιά και ο γενικευμένος πόνος στα δόντια, στον αυχένα ή/και στο κεφάλι. Το βέβαιο είναι ότι θα το εντοπίσει ο οδοντίατρός μας καθώς τα δόντια φθείρονται, κάποιες φορές σε βαθμό που να προκαλούνται και κατάγματα, ενώ στα πλάγια της γλώσσας υπάρχουν εντυπώματα από τις εσωτερικές επιφάνειες των δοντιών που τη φυλακίζουν ανάμεσά τους τη νύχτα. Αυτό που θα μας βοηθήσει είναι να παρακολουθούμε αν σφίγγουμε τα δόντια μας στη διάρκεια της ημέρας και, αν συμβαίνει κάτι τέτοιο, να προσπαθούμε συνειδητά να το σταματήσουμε. Ο πιο κοινός τρόπος αντιμετώπισης του προβλήματος είναι να φοράμε όταν κοιμόμαστε έναν ειδικό νάρθηκα (μασελάκι) που θα φτιάξει ο οδοντοτεχνίτης σύμφωνα με τα μέτρα της οδοντοστοιχίας μας ώστε να είναι εξατομικευμένος και να έχει σωστή εφαρμογή. Υπάρχουν επίσης οδηγίες που δίνει ο οδοντίατρος (π.χ., να αποφεύγουμε τις μεγάλες μπουκιές και το πολύ σκληρό φαγητό, να φροντίζουμε να μασάμε αργά, να μη χασμουριόμαστε με το στόμα πολύ ανοιχτό) και κάποιες ειδικές ασκήσεις που κάνει ο φυσικοθεραπευτής (κυρίως για τον αυχένα). Σε περιπτώσεις που οφείλεται σε αδυναμία διαχείρισης υψηλών επιπέδων άγχους, θα μπορούσε να βοηθήσει και η λήψη ήπιων ηρεμιστικών.
Όταν ξυπνάμε τη νύχτα για να φάμε
Πρόκειται για το λεγόμενο σύνδρομο νυχτερινής υπερφαγίας κατά το οποίο οι ασθενείς καταναλώνουν περισσότερο από το 50% των καθημερινών θερμίδων μεταξύ 8 το βράδυ και 6 το πρωί. Οι άνθρωποι που επιδίδονται σε αυτήν τη συνήθεια δεν πάσχουν από βουλιμία. Η νυχτερινή υπερφαγία αφορά συνήθως γυναίκες που στερούνται την τροφή στη διάρκεια της ημέρας και κατά κάποιον τρόπο νιώθουν ότι «δικαιούνται» να φάνε το βράδυ, με αποτέλεσμα συχνά να χάνουν τον έλεγχο των ποσοτήτων που καταναλώνουν. Εάν μας συμβαίνει κάτι τέτοιο, θα πρέπει να αναζητήσουμε επαγγελματική βοήθεια από τους ειδικούς (διατροφολόγος και ψυχολόγος) οι οποίοι θα μας βοηθήσουν να βρούμε τις αιτίες που υποκρύπτει αυτή η συμπεριφορά και θα μας δείξουν πώς να την ξεπεράσουμε. Σε κάθε περίπτωση, καλό είναι να μην περιορίζουμε υπερβολικά τις θερμίδες που προσλαμβάνουμε στη διάρκεια της ημέρας, αλλά να τρώμε αρκετή ποσότητα πρωτεϊνών και φυτικών ινών, ώστε να μην πεινάμε τη νύχτα, και να αποφεύγουμε τρόφιμα που ανεβάζουν απότομα τα επίπεδα σακχάρου του αίματος, η πτώση των οποίων στη συνέχεια μας προκαλεί έντονη επιθυμία για γλυκό. Αν ξυπνήσουμε τη νύχτα, είναι σημαντικό να προσπαθήσουμε να αποσπάσουμε το μυαλό μας από τη σκέψη του φαγητού εστιάζοντας σε άλλες ασχολίες. Θα μας βοηθήσει επίσης να πιούμε ένα ποτήρι χλιαρό γάλα πριν από τον ύπνο, αλλά και το να έχουμε έτοιμο ένα υγιεινό σνακ ώστε, αν ξυπνήσουμε μέσα στη νύχτα και πεινάμε, να το καταναλώσουμε ως εναλλακτική λύση τιθασεύοντας έτσι την όρεξή μας.
*Ευχαριστούμε τον δρα Αναστάσιο Σπαντιδέα, κλινικό φαρμακολόγο-παθολόγο, τους οδοντιάτρους Κωνσταντίνα Λουκά, Ορέστη Θεοδωρόπουλο και Ιάσονα Θεοδωρόπουλο και τον δρα Χάρη Δημοσθενόπουλο, MMedSci/PhD, κλινικό διαιτολόγο, προϊστάμενο Διαιτολογικού Τμήματος ΓΝΑ Λαϊκό, μέλος του Δ.Σ. της ΕΜΠΑΚΑΝ, για τη συνεργασία
