Η υγιεινή διατροφή στη μέση ηλικία θεωρείται εδώ και χρόνια βασικός παράγοντας για την προστασία της καρδιάς. Νέα μεγάλη επιστημονική μελέτη δείχνει ότι είναι εξίσου σημαντική και για τον εγκέφαλο και μάλιστα πολύ νωρίτερα από ό,τι πιστεύαμε μέχρι σήμερα. Συγκεκριμένα, οι ερευνητές παρακολούθησαν περισσότερους από 159.000 ενήλικες για αρκετές δεκαετίες, εξετάζοντας τη σχέση ανάμεσα στις διατροφικές τους συνήθειες και την πιθανότητα εμφάνισης προβλημάτων μνήμης ή γνωστικής έκπτωσης αργότερα στη ζωή. Συγκρίθηκαν έξι διαφορετικά υγιεινά διατροφικά πρότυπα. Όλα συνδέθηκαν με μικρότερο κίνδυνο γνωστικών προβλημάτων, όμως ένα ξεχώρισε: η δίαιτα DASH , μια διατροφή που αρχικά σχεδιάστηκε για τη μείωση της αρτηριακής πίεσης.

Οι άνθρωποι που ακολουθούσαν πιο πιστά τη συγκεκριμένη διατροφή είχαν 41% μικρότερο κίνδυνο σημαντικής γνωστικής έκπτωσης σε σύγκριση με εκείνους που την ακολουθούσαν λιγότερο. Το πιο ενδιαφέρον εύρημα είναι ότι τα μεγαλύτερα οφέλη για τον εγκέφαλο εμφανίστηκαν όταν οι άνθρωποι υιοθετούσαν αυτή τη διατροφή στα 40 και στις αρχές των 50 τους, όχι όταν είχαν ήδη φτάσει στην τρίτη ηλικία.

Η έρευνα δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό JAMA Neurology και αποτελεί μία από τις πιο ολοκληρωμένες μελέτες που έχουν εξετάσει τη σχέση διατροφής και γνωστικής υγείας σε τόσο μεγάλο πληθυσμό και για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα.

Μελέτη που βασίστηκε σε δεκαετίες δεδομένων

Τα στοιχεία προήλθαν από τρεις μεγάλες ερευνητικές μελέτες του Harvard University:

  • Nurses’ Health Study

  • Nurses’ Health Study II

  • Health Professionals Follow-Up Study

Συνολικά συμμετείχαν πάνω από 159.000 άτομα, εκ των οποίων το 82,6% ήταν γυναίκες, με μέση ηλικία έναρξης τα 44,3 έτη. Οι συμμετέχοντες συμπλήρωναν αναλυτικά ερωτηματολόγια για τη διατροφή τους κάθε τέσσερα χρόνια. Έτσι, οι επιστήμονες μπορούσαν να καταγράψουν τις πραγματικές διατροφικές συνήθειες των ανθρώπων σε βάθος χρόνου, και όχι απλώς μια στιγμιαία εικόνα.

Οι ερευνητές εξέτασαν έξι διαφορετικά διατροφικά πρότυπα: από τη DASH και τις φυτικές δίαιτες μέχρι συστήματα αξιολόγησης που μετρούν πόσο μια διατροφή αυξάνει τα επίπεδα ινσουλίνης ή τη φλεγμονή στο σώμα. Σε όλες τις περιπτώσεις, όσο πιο πιστά ακολουθούσε κάποιος το υγιεινό διατροφικό μοντέλο, τόσο μικρότερος ήταν ο κίνδυνος γνωστικής έκπτωσης.

Γιατί η δίαιτα DASH φαίνεται να προστατεύει τον εγκέφαλο

Η DASH δίνει έμφαση σε:

  • λαχανικά και φρούτα

  • δημητριακά ολικής άλεσης

  • όσπρια

  • ψάρια

και περιορίζει:

  • το κόκκινο κρέας

  • το αλάτι

  • τα πρόσθετα σάκχαρα.

Η δίαιτα αυτή σχεδιάστηκε αρχικά για τον έλεγχο της αρτηριακής πίεσης. Αυτό μπορεί να εξηγεί εν μέρει και τα οφέλη για τον εγκέφαλο, αφού η υψηλή πίεση αποτελεί έναν από τους πιο γνωστούς παράγοντες κινδύνου για άνοια. Ωστόσο, οι ερευνητές τονίζουν ότι η μελέτη δεν μπορεί να αποδείξει ακριβώς ποιος είναι ο βιολογικός μηχανισμός.

Στις αντικειμενικές δοκιμασίες μνήμης και σκέψης, οι γυναίκες που ακολουθούσαν πιο πιστά τη DASH είχαν καλύτερες επιδόσεις σε:

  • συνολική γνωστική λειτουργία

  • λεκτική ευχέρεια

  • εργαζόμενη μνήμη.

Η διαφορά στις επιδόσεις αντιστοιχούσε περίπου στο να είναι ο εγκέφαλος σχεδόν έναν χρόνο νεότερος σε σχέση με τη φυσιολογική γνωστική γήρανση.

Ποιες τροφές φάνηκαν πιο ωφέλιμες

Η ανάλυση των δεδομένων έδειξε ορισμένα σαφή μοτίβα.

Συνδέθηκαν με καλύτερη γνωστική υγεία:

  • πράσινα φυλλώδη λαχανικά

  • κίτρινα λαχανικά

  • γενικά η υψηλή κατανάλωση φρούτων και λαχανικών

  • ψάρια (πιθανότατα λόγω των ωμέγα-3 λιπαρών οξέων).

Συνδέθηκαν με μεγαλύτερο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης:

  • κόκκινο κρέας

  • επεξεργασμένα κρέατα

  • ζαχαρούχα ποτά

  • γλυκά.

Ένα ενδιαφέρον εύρημα αφορά τις πατάτες:

  • οι τηγανητές πατάτες συσχετίστηκαν με χειρότερες επιδόσεις και μεγαλύτερο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης

  • οι πατάτες που είχαν μαγειρευτεί με άλλο τρόπο δεν έδειξαν τέτοια σχέση.

Γιατί τα 40 ίσως είναι η πιο κρίσιμη ηλικία για τον εγκέφαλο

Ένα από τα πιο σημαντικά συμπεράσματα της μελέτης είναι ότι η σχέση ανάμεσα στη διατροφή και τη γνωστική υγεία φαινόταν ακόμη και όταν η διατροφή είχε καταγραφεί έως και 26 χρόνια πριν από την αξιολόγηση της μνήμης.

Ιδιαίτερα ισχυρή ήταν η σύνδεση όταν η DASH δίαιτα ακολουθούνταν μεταξύ 45 και 54 ετών.

Αυτό συμβαδίζει με άλλες επιστημονικές ενδείξεις ότι η μέση ηλικία είναι το χρονικό σημείο όπου οι συνήθειες ζωής αρχίζουν να καθορίζουν την πορεία της γήρανσης του εγκεφάλου. Την ίδια περίοδο εμφανίζονται συχνά και προβλήματα όπως:

  • υψηλή αρτηριακή πίεση

  • διαβήτης τύπου 2

τα οποία αποτελούν γνωστούς παράγοντες κινδύνου για άνοια.