Η κλιματική αλλαγή δεν επηρεάζει μόνο το περιβάλλον. Επηρεάζει και κάτι πολύ πιο άμεσο: τον χρόνο κατά τον οποίο οι άνθρωποι μπορούν να ζουν και να κινούνται με ασφάλεια στην καθημερινότητά τους. Μια νέα επιστημονική μελέτη δείχνει ότι η αυξανόμενη ζέστη περιορίζει ολοένα και περισσότερο τις δραστηριότητες των ανθρώπων σε πολλές περιοχές του πλανήτη.
Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Environmental Research: Health, περίπου το ένα τρίτο του παγκόσμιου πληθυσμού ζει πλέον σε περιοχές όπου οι υψηλές θερμοκρασίες μειώνουν σημαντικά τη δυνατότητα για ασφαλείς εξωτερικές δραστηριότητες, ιδιαίτερα κατά τους πιο ζεστούς μήνες του έτους.
Όταν η ζέστη γίνεται εμπόδιο
Η αύξηση της θερμοκρασίας της Γης συνδέεται κυρίως με τη συνεχιζόμενη καύση ορυκτών καυσίμων, όπως το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και ο άνθρακας. Αυτή η άνοδος της θερμοκρασίας δεν σημαίνει μόνο πιο ζεστά καλοκαίρια, αλλά και μεγαλύτερη πίεση στο ανθρώπινο σώμα.
Ακόμη και δραστηριότητες που θεωρούνται σχετικά απλές –όπως το να σκουπίσει κάποιος το σπίτι, να περπατήσει ή να ανέβει σκάλες– μπορεί να γίνουν ιδιαίτερα δύσκολες όταν η ζέστη φτάνει σε υψηλά επίπεδα.
Η επιστήμη της φυσιολογίας εξηγεί γιατί συμβαίνει αυτό. Όταν το σώμα υπερθερμαίνεται, προσπαθεί να ρυθμίσει τη θερμοκρασία του κυρίως μέσω της εφίδρωσης. Αν όμως η θερμοκρασία και η υγρασία είναι πολύ υψηλές, ο μηχανισμός αυτός δεν λειτουργεί αποτελεσματικά. Τότε αυξάνεται ο κίνδυνος θερμικής καταπόνησης ή ακόμη και θερμοπληξίας.
Οι ηλικιωμένοι είναι πιο ευάλωτοι
Η έρευνα δείχνει ότι οι μεγαλύτερες ηλικίες επηρεάζονται περισσότερο από την ακραία ζέστη. Με την ηλικία μειώνεται η ικανότητα του οργανισμού να παράγει ιδρώτα και να ρυθμίζει τη θερμοκρασία του σώματος.
Τα δεδομένα δείχνουν ότι σήμερα οι άνθρωποι άνω των 65 ετών βιώνουν κατά μέσο όρο περίπου 900 ώρες τον χρόνο κατά τις οποίες η ζέστη περιορίζει σοβαρά τις ασφαλείς υπαίθριες δραστηριότητες. Το 1950 ο αντίστοιχος αριθμός ήταν περίπου 600 ώρες.
Η διαφορά αυτή αντιστοιχεί σε περισσότερο από έναν μήνα ημερήσιων ωρών κατά τις οποίες οι ηλικιωμένοι δυσκολεύονται να κινηθούν ή να δραστηριοποιηθούν έξω από το σπίτι.
Οι πιο ευάλωτες περιοχές του πλανήτη
Οι επιπτώσεις της ζέστης δεν κατανέμονται ισότιμα στον πλανήτη. Οι περιοχές που πλήττονται περισσότερο βρίσκονται κυρίως σε τροπικές και υποτροπικές ζώνες.
Ιδιαίτερα σοβαρές συνθήκες καταγράφονται σε περιοχές της νοτιοδυτικής Ασίας, όπως τα κράτη του Περσικού Κόλπου, στη νότια Ασία –συμπεριλαμβανομένης της Ινδίας, του Πακιστάν και του Μπαγκλαντές– αλλά και σε τμήματα της δυτικής Αφρικής.
Σε ορισμένες από αυτές τις περιοχές, οι ηλικιωμένοι αντιμετωπίζουν περιορισμούς στις εξωτερικές δραστηριότητες για ένα τέταρτο έως και ένα τρίτο του έτους.
Παράλληλα, υπάρχουν σημαντικές διαφορές ακόμη και μέσα στην ίδια χώρα. Η γεωγραφία, το υψόμετρο, το εισόδημα και το είδος εργασίας παίζουν σημαντικό ρόλο. Για παράδειγμα, εργαζόμενοι σε υπαίθριους χώρους –όπως εργοτάξια ή αγροτικές εργασίες– εκτίθενται σε πολύ μεγαλύτερο κίνδυνο.
Η ανισότητα της κλιματικής κρίσης
Ένα από τα πιο σημαντικά συμπεράσματα της μελέτης είναι ότι οι χώρες που επηρεάζονται περισσότερο από την ακραία ζέστη είναι συχνά εκείνες που έχουν συμβάλει λιγότερο στην κλιματική αλλαγή.
Οι πλουσιότερες κοινωνίες έχουν μεγαλύτερη πρόσβαση σε μέσα προστασίας, όπως ο κλιματισμός ή οι σύγχρονες υποδομές ψύξης. Αντίθετα, σε πολλές φτωχότερες περιοχές οι άνθρωποι αναγκάζονται να εργάζονται ή να ζουν σε συνθήκες υψηλής θερμικής επιβάρυνσης.
Τι δείχνει η επιστημονική μέτρηση
Για να μελετήσουν πώς επηρεάζει η θερμοκρασία την ανθρώπινη δραστηριότητα, οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν μια μονάδα μέτρησης που ονομάζεται MET. Η μονάδα αυτή δείχνει πόση ενέργεια καταναλώνει το σώμα κατά τη διάρκεια μιας δραστηριότητας.
Σε ασφαλείς θερμοκρασίες, ένας υγιής ενήλικας μπορεί να εκτελεί δραστηριότητες περίπου 3,3 MET, όπως περπάτημα με μέτριο ρυθμό ή ελαφριές δουλειές στο σπίτι, χωρίς να υπερθερμαίνεται.
Όταν όμως η ζέστη είναι πολύ έντονη, η ανθρώπινη δραστηριότητα μπορεί να περιοριστεί ακόμη και σε 1,5 MET, δηλαδή σε δραστηριότητες σχεδόν καθιστικές, όπως το να κάθεται ή να ξαπλώνει κανείς.
Τι μπορεί να γίνει
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η αντιμετώπιση του προβλήματος απαιτεί δράση σε δύο επίπεδα. Βραχυπρόθεσμα, είναι απαραίτητες πρακτικές λύσεις όπως:
-
συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης για καύσωνες
-
περισσότερες υποδομές ψύξης στις πόλεις
-
μέτρα προστασίας για ηλικιωμένους και εργαζόμενους σε εξωτερικούς χώρους
Μακροπρόθεσμα, όμως, η πιο ουσιαστική λύση παραμένει η μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου που προκαλούν την υπερθέρμανση του πλανήτη.
Η επιστημονική κοινότητα τονίζει ότι κάθε επιπλέον αύξηση της θερμοκρασίας θα κάνει την καθημερινότητα ακόμη πιο δύσκολη για εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους. Για τον λόγο αυτό, η περιορισμένη αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας θεωρείται κρίσιμη για τη διατήρηση συνθηκών ζωής που να παραμένουν βιώσιμες.
