Παρά την αυξανόμενη ενημέρωση γύρω από τα οφέλη της άσκησης και την ανάπτυξη πολιτικών που προωθούν έναν πιο δραστήριο τρόπο ζωής, τα επίπεδα σωματικής δραστηριότητας παγκοσμίως δεν έχουν βελτιωθεί σημαντικά τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Το συμπέρασμα αυτό προκύπτει από πρόσφατες επιστημονικές δημοσιεύσεις στα έγκριτα περιοδικά Nature Medicine και Nature Health, οι οποίες αναλύουν δεδομένα από δεκάδες χώρες και εκατομμύρια ανθρώπους. Η σωματική αδράνεια αναγνωρίζεται πλέον ως ένας από τους σημαντικότερους τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου για τη δημόσια υγεία.

Υπολογίζεται ότι η αδράνεια ευθύνεται για περισσότερους από πέντε εκατομμύρια θανάτους ετησίως σε παγκόσμιο επίπεδο, ποσοστό που αντιστοιχεί περίπου στο 7% όλων των θανάτων. Παράλληλα, ένα μεγάλο μέρος του παγκόσμιου πληθυσμού δεν ακολουθεί τις συστάσεις για φυσική δραστηριότητα που έχει θέσει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ). Συγκεκριμένα, περίπου ένας στους τρεις ενήλικες δεν επιτυγχάνει τα προτεινόμενα 150 λεπτά μέτριας σωματικής δραστηριότητας την εβδομάδα, ενώ στους εφήβους το ποσοστό είναι ακόμη υψηλότερο, καθώς σχεδόν το 80% δεν φτάνει τα 60 λεπτά καθημερινής κίνησης.

Τι αποκαλύπτουν τα διεθνή δεδομένα

Σε μια μεγάλη ανάλυση που δημοσιεύθηκε στο Nature Medicine, οι ερευνητές εξέτασαν δεδομένα σωματικής δραστηριότητας από 68 χώρες. Τα στοιχεία προήλθαν από το σύστημα επιτήρησης παραγόντων κινδύνου για μη μεταδοτικά νοσήματα του ΠΟΥ και κάλυπταν την περίοδο 2008–2019.

Η ανάλυση κατέταξε τη σωματική δραστηριότητα σε τρεις βασικές κατηγορίες:

Τα δεδομένα δείχνουν ότι η σωματική δραστηριότητα δεν προέρχεται πάντοτε από συνειδητή επιλογή άσκησης. Σε πολλές περιπτώσεις συνδέεται με επαγγελματικές ή καθημερινές ανάγκες, όπως χειρωνακτική εργασία ή μετακινήσεις.

Η επίδραση της σωματικής δραστηριότητας στην υγεία

Οι μελέτες συγκέντρωσαν επίσης στοιχεία από μεγάλο αριθμό συστηματικών ανασκοπήσεων και μετα-αναλύσεων, προκειμένου να αξιολογηθεί η επίδραση της σωματικής δραστηριότητας σε διάφορες πτυχές της υγείας.

Τα αποτελέσματα επιβεβαιώνουν ότι η τακτική κίνηση προσφέρει οφέλη που εκτείνονται πέρα από την πρόληψη καρδιαγγειακών και μεταβολικών νοσημάτων.

Ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος

Δεδομένα από μελέτες της πανδημίας COVID-19 έδειξαν ότι τα άτομα που ήταν συστηματικά σωματικά δραστήρια εμφάνιζαν:

  • 36% μικρότερο κίνδυνο νοσηλείας

  • 34% μικρότερο κίνδυνο σοβαρής νόσησης

  • 43% μικρότερο κίνδυνο θανάτου σε σύγκριση με τα λιγότερο δραστήρια άτομα.

Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι η φυσική δραστηριότητα μπορεί να επηρεάζει θετικά την ανοσολογική απόκριση του οργανισμού.

Ψυχική υγεία

Η ανάλυση έδειξε επίσης ότι τα άτομα που πληρούν τις συστάσεις σωματικής δραστηριότητας έχουν περίπου 25% μικρότερο κίνδυνο εμφάνισης κατάθλιψης. Η άσκηση φαίνεται να επηρεάζει νευροβιολογικούς μηχανισμούς που σχετίζονται με τη ρύθμιση της διάθεσης, όπως η έκκριση ενδορφινών και η λειτουργία νευροδιαβιβαστών.

Καρκίνος

Επιδημιολογικά δεδομένα δείχνουν ότι υψηλότερα επίπεδα αερόβιας άσκησης συνδέονται με 10% έως 20% χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης ορισμένων μορφών καρκίνου. Επιπλέον, η σωματική δραστηριότητα μετά τη διάγνωση φαίνεται να σχετίζεται με περίπου 37% χαμηλότερη θνησιμότητα από καρκίνο.

Η αδράνεια του 21ου αιώνα

Παρά τα τεκμηριωμένα οφέλη, τα επίπεδα φυσικής δραστηριότητας δεν έχουν αυξηθεί σημαντικά παγκοσμίως. Σε μια δεύτερη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Nature Health, οι ερευνητές αξιολόγησαν 661 εθνικά έγγραφα πολιτικής από 200 χώρες που δημοσιεύθηκαν μεταξύ 2004 και 2025.

Η ανάλυση έδειξε ότι οι περισσότερες χώρες έχουν αναπτύξει στρατηγικές για την προώθηση της άσκησης. Ωστόσο, τα στοιχεία για την πραγματική εφαρμογή αυτών των πολιτικών παραμένουν περιορισμένα. Με άλλα λόγια, η ύπαρξη πολιτικών δεν μεταφράζεται απαραίτητα σε αύξηση της σωματικής δραστηριότητας στον πληθυσμό.

Μια ευρύτερη προσέγγιση στην έννοια της άσκησης

Τα νέα επιστημονικά δεδομένα υπογραμμίζουν ότι η σωματική δραστηριότητα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως βασικός παράγοντας υγείας με πολυδιάστατες επιδράσεις. Εκτός από την πρόληψη των καρδιαγγειακών και μεταβολικών νοσημάτων, η τακτική κίνηση φαίνεται να συμβάλλει στη βελτίωση της ανοσολογικής λειτουργίας, της ψυχικής υγείας και της πρόγνωσης σε ορισμένες μορφές καρκίνου.

Η κατανόηση των μηχανισμών μέσω των οποίων η άσκηση και η αδράνεια επηρεάζουν τόσο διαφορετικά βιολογικά συστήματα αποτελεί πλέον βασικό πεδίο έρευνας στη σύγχρονη προληπτική ιατρική. Παράλληλα, τα ευρήματα αναδεικνύουν τη σημασία της ενσωμάτωσης της καθημερινής κίνησης στον τρόπο ζωής, ως ένα από τα πιο αποτελεσματικά και προσιτά μέσα βελτίωσης της συνολικής υγείας.