Από τα πιο αφιλόξενα περιβάλλοντα του πλανήτη, μικροσκοπικές μορφές ζωής ετοιμάζονται να ταξιδέψουν στο πιο ακραίο περιβάλλον που γνωρίζουμε: το Διάστημα. Μια νέα επιστημονική αποστολή επιχειρεί να απαντήσει σε ένα θεμελιώδες ερώτημα: μέχρι πού μπορεί να φτάσει η ζωή;

Η αποστολή POLARIS (Polar Organisms Launched for Astrobiological Research), υπό την καθοδήγηση της Τζένι Μπλέιμι, θα στείλει έξι εξτρεμόφιλους μικροοργανισμούς έξω από τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό. Εκεί θα εκτεθούν απευθείας σε συνθήκες που δύσκολα μπορεί να αντέξει οποιαδήποτε μορφή ζωής: μηδενική βαρύτητα, έντονη κοσμική ακτινοβολία, ακραίες θερμοκρασίες και σχεδόν πλήρη έλλειψη οξυγόνου.

Τι είναι οι εξτρεμόφιλοι οργανισμοί;

Σύμφωνα με τη μελέτη του Applied and Environmental Microbiology, οι μικροοργανισμοί που συμμετέχουν στην αποστολή ανήκουν στους λεγόμενους «εξτρεμόφιλους» (extremophiles). Πρόκειται για βακτήρια και αρχαίους μικροοργανισμούς (αρχαία), που μπορούν να επιβιώσουν σε περιβάλλοντα όπου η ζωή, όπως τη γνωρίζουμε, μοιάζει αδύνατη.

Κάποιοι από αυτούς ζουν σε θερμοκρασίες που φτάνουν σχεδόν τους 100°C, δηλαδή κοντά στο σημείο βρασμού του νερού. Τέτοιες συνθήκες θυμίζουν τη νεαρή Γη, όταν ο πλανήτης ήταν πολύ πιο θερμός και αφιλόξενος από σήμερα.

Γιατί τους στέλνουν στο Διάστημα;

Τα δείγματα προέρχονται από περιοχές όπως η Έρημος Ατακάμα και η Ανταρκτική — δύο από τα πιο ξηρά και ακραία οικοσυστήματα της Γης. Οι επιστήμονες θεωρούν ότι αυτά τα περιβάλλοντα είναι τα πιο κοντινά «μοντέλα» που έχουμε για άλλους πλανήτες, όπως ο Άρης.

Οι μικροοργανισμοί θα παραμείνουν στο Διάστημα για 6 έως 8 μήνες και στη συνέχεια θα επιστρέψουν στη Γη. Εκεί θα αναλυθούν σε γενετικό και πρωτεϊνικό επίπεδο, ώστε να εντοπιστούν αλλαγές ή μηχανισμοί που ενεργοποιούνται μόνο υπό τόσο ακραίες συνθήκες.

Με απλά λόγια, οι ερευνητές θέλουν να δουν:

  • Ποιοι οργανισμοί επιβιώνουν
  • Πώς προσαρμόζονται
  • Τι «μαθαίνει» το σώμα τους στο Διάστημα

Η ευρύτερη σημασία: από την αρχή της ζωής… στο μέλλον της

Η έρευνα δεν αφορά μόνο το αν μπορεί να υπάρξει ζωή στο Διάστημα. Αγγίζει και ένα πιο βαθύ ερώτημα: πώς ξεκίνησε η ζωή στη Γη.

Οι εξτρεμόφιλοι οργανισμοί θεωρούνται απόγονοι πολύ αρχαίων μορφών ζωής. Μελετώντας τη συμπεριφορά τους σε διαστημικές συνθήκες, οι επιστήμονες μπορούν να κατανοήσουν καλύτερα πώς η ζωή κατάφερε να εμφανιστεί και να επιβιώσει σε έναν νεαρό, ασταθή πλανήτη.

Από τη θεωρία στην εφαρμογή

Η εκτόξευση της αποστολής έχει προγραμματιστεί με πύραυλο Falcon 9 της SpaceX από το Διαστημικό Κέντρο Κένεντι.

Όμως το πραγματικό ενδιαφέρον δεν σταματά στην επιστημονική γνώση. Αν κάποιοι από αυτούς τους οργανισμούς αποδειχθούν ανθεκτικοί και «παραγωγικοί», θα μπορούσαν στο μέλλον να χρησιμοποιηθούν:

  • για παραγωγή τροφής σε διαστημικές βάσεις
  • για δημιουργία υλικών
  • για βιολογική υποστήριξη ζωής σε αποστολές στη Σελήνη ή στον Άρη

Το βασικό ερώτημα δεν είναι μόνο αν αυτά τα μικρόβια θα επιβιώσουν στο Διάστημα. Είναι αν μπορούν να αποτελέσουν το πρώτο βήμα για την ανθρώπινη παρουσία πέρα από τη Γη.