Τα τροπικά δάση απειλούνται άμεσα από την ανθρώπινη δραστηριότητα. Αν και ορισμένες μελέτες δείχνουν ότι έχουν την ικανότητα να «αναγεννώνται», η ταχύτητα της καταστροφής ξεπερνά τους ρυθμούς φυσικής ανάκαμψης, οδηγώντας σε απώλεια ειδών και κλιματική αποσταθεροποίηση.
Η καταστροφή των τροπικών δασών παρουσίασε σημαντική μείωση 36% το 2025 σε σχέση με το 2024, με 43 εκατομμύρια στρέμματα πρωτογενών δασών να χάνονται, σηματοδοτώντας μια κάμψη από τα αρνητικά ρεκόρ των προηγούμενων ετών. Παρά τις προόδους, συνεχίζει να χάνεται έκταση τροπικού δάσους ίση με 11 γήπεδα ποδοσφαίρου κάθε λεπτό σε όλο τον κόσμο. Οι ρυθμοί παραμένουν ανησυχητικά υψηλοί, εγείροντας φόβους ότι η τάση αυτή μπορεί να είναι εφήμερη.
Γιατί τα δάση είναι τόσο σημαντικά για την υγεία
Τα τροπικά δάση δεν είναι απλώς «πράσινες εκτάσεις». Αποτελούν βασικούς ρυθμιστές της ζωής:
- Απορροφούν μεγάλες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα, συμβάλλοντας στον περιορισμό της κλιματική αλλαγή
- Διατηρούν την υγρασία και επηρεάζουν τα καιρικά μοτίβα
- Υποστηρίζουν τη βιοποικιλότητα, από την οποία εξαρτώνται τροφές, φάρμακα και οικοσυστήματα
Η απώλειά τους δεν είναι μόνο περιβαλλοντικό ζήτημα, συνδέεται άμεσα με την ανθρώπινη υγεία, από την ποιότητα του αέρα μέχρι τη διαθεσιμότητα νερού.
Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Communications Earth & Environment υποστηρίζει ότι οι κοινότητες που γειτνιάζουν με υγιή, προστατευμένα δάση αντιμετωπίζουν χαμηλότερο κίνδυνο για δύο μεγάλες κατηγορίες ασθενειών:
-
Καρδιοαγγειακές και αναπνευστικές νόσοι που σχετίζονται με τις δασικές πυρκαγιές.
-
Ζωονοσογόνες και εντομομεταδιδόμενες ασθένειες όπως η ελονοσία, η νόσος Τσάγκας και ο κηλιδώδης πυρετός.
«Γνωρίζουμε εδώ και καιρό ότι το τροπικό δάσος φιλοξενεί φαρμακευτικά φυτά και ζώα που έχουν θεραπεύσει αμέτρητες ασθένειες», δήλωσε η Πόλα Πριστ, Ανώτερη Συντονίστρια Προγραμμάτων Δασών και Λειμώνων της Διεθνής Ένωση Προστασίας της Φύσης (IUCN). «Η μελέτη αυτή παρέχει νέα στοιχεία ότι τα ίδια τα δάση λειτουργούν ως φυσική ασπίδα για την καρδιά και τους πνεύμονες, ενώ λειτουργούν και προστατευτικά απέναντι σε τροπικές ασθένειες».
Η φωτιά ως «επιταχυντής» της κρίσης
Το 2025 οι πυρκαγιές ευθύνονταν για σχεδόν τις μισές απώλειες δασικής κάλυψης παγκοσμίως. Σε πολλές περιπτώσεις, συνδέονται με πιο θερμές και ξηρές συνθήκες, ένα ακόμη αποτέλεσμα της κλιματικής αλλαγής.
Τα τελευταία χρόνια, οι δασικές πυρκαγιές έχουν αυξηθεί σημαντικά. Σύμφωνα με επιστημονικές εκτιμήσεις, αν η μέση θερμοκρασία του πλανήτη συνεχίσει να ανεβαίνει, η συχνότητα και η έντασή τους θα αυξηθούν ακόμη περισσότερο.
Η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή εκτιμά ότι σε ένα θερμότερο σενάριο, οι πυρκαγιές θα γίνουν συχνότερες και πιο εκτεταμένες — κάτι που δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο: λιγότερα δάση σημαίνουν λιγότερη απορρόφηση διοξειδίου του άνθρακα, άρα περισσότερη υπερθέρμανση.
Επιπλέον, ανησυχία προκαλεί η πιθανή επιστροφή του φαινομένου Ελ Νίνιο, που αυξάνει δραματικά τον κίνδυνο για ξηρασίες, καύσωνες και καταστροφικές δασικές πυρκαγιές παγκοσμίως.
