Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ανακοίνωσε πρόσφατα ότι η έξαρση του ιού Έμπολα στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό αποτελεί κατάσταση έκτακτης ανάγκης για τη δημόσια υγεία διεθνούς ενδιαφέροντος. Αν και δεν έχει χαρακτηριστεί πανδημία, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η κατάσταση θα μπορούσε να επιδεινωθεί γρήγορα, ιδιαίτερα λόγω της υψηλής κινητικότητας του πληθυσμού, των περιορισμένων υγειονομικών υποδομών και της αστάθειας που επικρατεί στην περιοχή.

Η νέα έξαρση εντοπίζεται κυρίως στην επαρχία Ιτούρι, στα ανατολικά της χώρας, όπου έχουν καταγραφεί εκατοντάδες ύποπτα περιστατικά και δεκάδες θάνατοι. Παράλληλα, επιβεβαιωμένα κρούσματα έχουν ήδη εμφανιστεί στην Ουγκάντα και στη Γκόμα, μια πυκνοκατοικημένη πόλη στρατηγικής σημασίας. Η διεθνής ανησυχία εντείνεται, καθώς πρόκειται για το στέλεχος Bundibugyo του ιού Έμπολα, για το οποίο δεν υπάρχουν εγκεκριμένα εμβόλια ή ειδικές θεραπείες.

Τι είναι ο ιός Έμπολα;

Ο Έμπολα είναι μια σοβαρή ιογενής αιμορραγική νόσος, η οποία προκαλείται από ιούς της οικογένειας Filoviridae. Ανακαλύφθηκε το 1976 σε περιοχές της σημερινής Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό και του Σουδάν, κοντά στον ποταμό Έμπολα, από όπου πήρε και το όνομά του.

Η νόσος χαρακτηρίζεται από υψηλή θνησιμότητα και έντονη μεταδοτικότητα, ιδιαίτερα σε περιοχές με περιορισμένα μέσα υγειονομικής περίθαλψης. Ο μέσος δείκτης θνησιμότητας υπολογίζεται περίπου στο 50%, αν και σε ορισμένες επιδημίες έχει ξεπεράσει το 80%.

Το τρέχον ξέσπασμα συνδέεται με το στέλεχος Bundibugyo, ένα από τα τρία είδη του ιού που είναι γνωστό ότι προκαλούν μεγάλες εξάρσεις στον άνθρωπο. Προηγούμενες επιδημίες αυτού του στελέχους είχαν μικρότερη θνητότητα σε σχέση με το στέλεχος Zaire, ωστόσο εξακολουθεί να θεωρείται εξαιρετικά επικίνδυνο.

Πώς μεταδίδεται;

Ο Έμπολα δεν μεταδίδεται μέσω του αέρα όπως η γρίπη. Η μετάδοση γίνεται μέσω άμεσης επαφής με μολυσμένα σωματικά υγρά, όπως:

  • αίμα
  • εμετό
  • σάλιο
  • ιδρώτα
  • ούρα
  • σπέρμα

Η επαφή με μολυσμένες επιφάνειες ή αντικείμενα, όπως ρούχα και ιατρικός εξοπλισμός, μπορεί επίσης να οδηγήσει σε μόλυνση.

Οι επιστήμονες θεωρούν ότι οι αρχικές μεταδόσεις από ζώα σε ανθρώπους σχετίζονται κυρίως με φρουτοφάγες νυχτερίδες, οι οποίες λειτουργούν ως φυσικές δεξαμενές του ιού. Από εκεί, ο ιός μπορεί να περάσει σε άλλα άγρια ζώα και τελικά στον άνθρωπο.

Ποια είναι τα συμπτώματα;

Ο χρόνος επώασης κυμαίνεται από δύο έως 21 ημέρες. Τα πρώτα συμπτώματα μοιάζουν συχνά με γρίπη ή άλλη λοίμωξη, γεγονός που δυσκολεύει την έγκαιρη διάγνωση.

Στα αρχικά στάδια εμφανίζονται:

  • υψηλός πυρετός
  • έντονη κόπωση
  • μυϊκοί πόνοι
  • πονοκέφαλος
  • πονόλαιμος

Καθώς η νόσος εξελίσσεται, ακολουθούν:

  • εμετοί
  • διάρροια
  • δερματικά εξανθήματα
  • ηπατική και νεφρική δυσλειτουργία
  • εσωτερικές και εξωτερικές αιμορραγίες

Η σοβαρή αφυδάτωση, οι διαταραχές της πήξης του αίματος και η πολυοργανική ανεπάρκεια αποτελούν τις συχνότερες αιτίες θανάτου.

Γιατί η τωρινή έξαρση θεωρείται επικίνδυνη;

Οι ειδικοί του ΠΟΥ επισημαίνουν ότι η περιοχή της επιδημίας παρουσιάζει ιδιαίτερες δυσκολίες στον έλεγχο της μετάδοσης. Η ανατολική ΛΔ Κονγκό πλήττεται εδώ και χρόνια από ένοπλες συγκρούσεις, μετακινήσεις πληθυσμών και ανθρωπιστική κρίση.

Επιπλέον:

  • πολλές περιοχές διαθέτουν ανεπαρκείς δομές υγείας
  • μεγάλος αριθμός κατοίκων μετακινείται καθημερινά μεταξύ πόλεων και συνόρων
  • η παρουσία παράτυπων ιατρικών δομών δυσκολεύει την επιτήρηση
  • οι πόλεις εξόρυξης χρυσού συγκεντρώνουν μεγάλο αριθμό εργαζομένων και ταξιδιωτών

Η επιβεβαίωση κρουσμάτων στην Ουγκάντα αυξάνει περαιτέρω τον κίνδυνο περιφερειακής εξάπλωσης. Οι γειτονικές χώρες έχουν ήδη ενισχύσει τους συνοριακούς ελέγχους και τα συστήματα επιτήρησης.

Υπάρχει θεραπεία ή εμβόλιο;

Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει αποδεδειγμένη ειδική θεραπεία για το στέλεχος Bundibugyo του Έμπολα. Η αντιμετώπιση βασίζεται κυρίως στην υποστηρικτική φροντίδα, δηλαδή:

  • ενυδάτωση
  • σταθεροποίηση ζωτικών λειτουργιών
  • αντιμετώπιση λοιμώξεων και επιπλοκών

Υπάρχουν εμβόλια για το στέλεχος Zaire, το οποίο είχε προκαλέσει προηγούμενες μεγάλες επιδημίες, όμως αυτά δεν θεωρούνται αποτελεσματικά για το Bundibugyo.

Ο ΠΟΥ συνιστά την άμεση απομόνωση των επιβεβαιωμένων περιστατικών, την ιχνηλάτηση επαφών και τη δημιουργία ειδικών κέντρων επιχειρήσεων έκτακτης ανάγκης για τον περιορισμό της διασποράς.

Τι δείχνει η ιστορία των επιδημιών Έμπολα;

Η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό έχει βιώσει επανειλημμένες εξάρσεις του ιού από το 1976 μέχρι σήμερα. Η πιο θανατηφόρα περίοδος καταγράφηκε μεταξύ 2018 και 2020, όταν σχεδόν 2.300 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους.

Συνολικά, τις τελευταίες πέντε δεκαετίες περισσότεροι από 15.000 άνθρωποι έχουν πεθάνει από Έμπολα σε αφρικανικές χώρες. Παρότι οι επιδημίες παραμένουν σχετικά περιορισμένες γεωγραφικά, ο ιός εξακολουθεί να θεωρείται μία από τις πιο επικίνδυνες λοιμώδεις ασθένειες παγκοσμίως.

Η τρέχουσα έξαρση υπενθυμίζει ότι οι αναδυόμενες λοιμώξεις εξακολουθούν να αποτελούν σοβαρή απειλή για τη δημόσια υγεία, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου οι κοινωνικές και υγειονομικές συνθήκες δυσχεραίνουν την έγκαιρη αντιμετώπιση.